Chuyên gia chỉ đích danh 1 nhóm thực phẩm liên quan hàng loạt bệnh nguy hiểm: Ung thư, tiểu đường, bệnh tim đều “có mặt”

Giáo sư Felice Jacka, Úc, cho biết có "bằng chứng đặc biệt mạnh mẽ" về mối liên hệ giữa nhóm thực phẩm này với nguy cơ tử vong. Ngoài ra, chúng còn liên quan đến bệnh tim mạch, đái tháo đường và nhiều rối loạn sức khỏe tâm thần phổ biến.

Xuất hiện trong podcast Zoe, Giáo sư Jacka dẫn lại một nghiên cứu quy mô lớn đăng trên tạp chí British Medical Journal (BMJ) mà bà tham gia thực hiện.

Bà cho biết: "Chúng tôi phân tích dữ liệu của hơn 10 triệu người trong một nghiên cứu tổng hợp quy mô lớn. Kết quả cho thấy khoảng 70% các kết cục sức khỏe được đánh giá đều có liên quan đến việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến."

Nghiên cứu kết luận: "Tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến nguy cơ cao hơn đối với nhiều kết cục sức khỏe bất lợi, đặc biệt là các bệnh chuyển hóa - tim mạch, rối loạn tâm thần phổ biến và nguy cơ tử vong."

Những vấn đề sức khỏe được ghi nhận có liên quan đến việc ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến bao gồm bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2, lo âu và các rối loạn tâm thần phổ biến, rối loạn giấc ngủ, khò khè, hen suyễn, béo phì và tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân.

Giáo sư Jacka cũng cho biết nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa thực phẩm siêu chế biến và ung thư.

Bà nói: "Khi phân tích từng loại ung thư riêng lẻ, không phải tất cả đều có liên quan đến thực phẩm siêu chế biến, nhưng khá nhiều loại ung thư cho thấy mối liên hệ này."

Thực phẩm siêu chế biến là gì?

Con người đã chế biến thực phẩm từ hàng nghìn năm nay. Ở mức đơn giản, mọi phương pháp làm thay đổi thực phẩm như nấu chín, lên men, muối chua, hun khói hay đóng hộp đều được xem là chế biến.

Ví dụ, phô mai, sữa chua hay bánh mì đều là thực phẩm chế biến.

Tuy nhiên, điều các nhà khoa học lo ngại không phải là thực phẩm chế biến, mà là thực phẩm siêu chế biến (Ultra-Processed Foods - UPFs).

Đây là những thực phẩm đã trải qua nhiều công đoạn xử lý công nghiệp và thường chứa các thành phần như chất bảo quản, chất nhũ hóa, chất tạo ngọt, phẩm màu nhân tạo và hương liệu tổng hợp.

Ngoài ra, quá trình sản xuất khiến sản phẩm cuối cùng gần như không còn giống nguyên liệu ban đầu.

Một định nghĩa thường được nhắc đến là: "Thực phẩm có chứa một hoặc nhiều thành phần mà bạn khó có thể tìm thấy trong căn bếp gia đình."

Dấu hiệu dễ nhận biết thực phẩm siêu chế biến

Theo Giáo sư Jacka, một trong những thành phần bà luôn kiểm tra trên nhãn sản phẩm là chất nhũ hóa (emulsifier).

Bà cho biết: "Hầu hết thực phẩm siêu chế biến đều chứa rất nhiều thành phần mà chúng tôi cho rằng không tốt cho đường ruột. Một trong số đó là chất nhũ hóa. Hiện nay, nếu nhìn vào bao bì sản phẩm, bạn sẽ thấy các chất nhũ hóa xuất hiện ở khắp nơi, đôi khi chỉ được ghi bằng mã số. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy chúng có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ của ruột - yếu tố rất quan trọng đối với sức khỏe."

Vì vậy, khi mua thực phẩm, bà thường áp dụng một cách nhận biết đơn giản:

"Tôi chỉ xem sản phẩm có chứa chất nhũ hóa hay không. Nếu có, tôi thường tránh mua."

Bà thừa nhận đây chỉ là cách nhận biết nhanh nhưng rất hữu ích đối với những người bận rộn.

Giáo sư Jacka cũng cho rằng truyền thông lâu nay chủ yếu tập trung vào mối liên hệ giữa thực phẩm siêu chế biến với béo phì và ung thư, trong khi ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe não bộ vẫn chưa được chú ý đúng mức.

Bà hiện là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tâm thần học dinh dưỡng - ngành nghiên cứu vai trò của chế độ ăn đối với sức khỏe não bộ và tinh thần. Đồng thời, bà là đồng Giám đốc Trung tâm Food & Mood thuộc Đại học Deakin (Úc) và Chủ tịch Hiệp hội Quốc tế về Nghiên cứu Tâm thần học Dinh dưỡng.

Trong podcast còn có sự tham gia của Giáo sư Tim Spector, một trong những nhà khoa học được trích dẫn nhiều nhất thế giới và là đồng sáng lập ứng dụng sức khỏe Zoe (Anh).

Ông cho biết bản thân không quá lo ngại về các thực phẩm chế biến ở mức tối thiểu và cho rằng mọi loại thực phẩm, kể cả thực phẩm siêu chế biến, đều có thể được tiêu thụ với lượng vừa phải. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nhiều người ăn chúng quá thường xuyên.

Theo Giáo sư Spector, thực phẩm siêu chế biến hiện chiếm tới khoảng 60% khẩu phần ăn của người Anh, mức cao nhất châu Âu.

Một số thực phẩm siêu chế biến thường gặp gồm ngũ cốc ăn sáng và granola, sữa chua có hương vị, socola và bánh quy, bánh ngọt đóng gói, khoai tây chiên, thanh năng lượng, nước ngọt có ga, các món ăn chế biến sẵn và các loại đồ ăn nhẹ đóng gói.