Chỉ 6 giây nhìn nhật thực, cô gái 26 tuổi mang "vết sẹo" hình lưỡi liềm trong mắt suốt đời

Nhật thực toàn phần ngày 21/8/2017 là một trong những sự kiện thiên văn được quan tâm nhất tại Mỹ, thu hút hàng chục triệu người theo dõi. Trong khi nhiều người cẩn thận chuẩn bị kính chuyên dụng để bảo vệ mắt, không ít người vẫn chủ quan cho rằng chỉ nhìn Mặt Trời trong vài giây sẽ không gây hậu quả nghiêm trọng.

Nia Payne, khi đó 26 tuổi và sống tại Staten Island, New York, là một trong số những người chủ quan như vậy. Khu vực cô sinh sống nằm trong vùng quan sát được nhật thực một phần, với khoảng 70% đĩa Mặt Trời bị Mặt Trăng che khuất.

Giống như phản xạ tự nhiên của nhiều người, Nia ngước lên bầu trời và nhìn trực tiếp vào Mặt Trời trong khoảng 6 giây bằng mắt thường. Cô không nghĩ khoảng thời gian ngắn như vậy có thể gây tổn thương cho mắt.

Sau đó, cảm thấy lo lắng, Nia mượn một chiếc kính quan sát từ những người xung quanh. Tuy nhiên, chiếc kính này không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn ISO 12312-2 được khuyến cáo dành cho kính quan sát nhật thực. Dù vậy, cô vẫn tiếp tục nhìn Mặt Trời qua kính thêm khoảng 15-20 giây trước khi trở về nhà.

Vài giờ sau, điều bất thường bắt đầu xuất hiện.

Trong mắt trái của Nia xuất hiện một vùng mờ ngay chính giữa tầm nhìn. Thay vì biến mất, vùng mờ ngày càng rõ hơn trong hai ngày tiếp theo. Cuối cùng, nó hình thành một hình lưỡi liềm cố định, nằm ngay giữa những gì cô đang nhìn.

Điều đáng kinh ngạc là hình dạng này gần như trùng khớp với hình ảnh Mặt Trăng che khuất Mặt Trời vào thời điểm Nia quan sát nhật thực.

Võng mạc bị tổn thương chỉ sau vài giây

Nhận thấy thị lực có vấn đề, Nia đến khám tại Bệnh viện Mắt & Tai New York thuộc Hệ thống Y tế Mount Sinai. Ca bệnh sau đó được một nhóm chuyên gia do các bác sĩ Avnish Deobhakta và Richard B. Rosen dẫn đầu báo cáo trên tạp chí JAMA Ophthalmology vào tháng 12/2017.

Kết quả kiểm tra cho thấy thị lực mắt phải của Nia vẫn đạt 20/20, trong khi mắt trái đạt 20/25. Nếu chỉ nhìn vào các con số, mức suy giảm có vẻ không quá nghiêm trọng. Nhưng trong sinh hoạt thực tế, tổn thương lại ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng nhìn của cô.

Điểm khuyết nằm ngay vùng trung tâm khiến Nia gặp khó khăn khi đọc chữ, quan sát các chi tiết nhỏ và nhận diện khuôn mặt.

Các bác sĩ phát hiện tổn thương nằm tại khu vực chứa các tế bào cảm quang của võng mạc, đặc biệt là vùng đảm nhiệm khả năng nhìn màu sắc và chi tiết sắc nét.

Tình trạng này được gọi là bệnh võng mạc do ánh nắng. Khi nhìn trực tiếp vào Mặt Trời, thủy tinh thể trong mắt có thể hội tụ ánh sáng mạnh lên một vùng rất nhỏ trên võng mạc, khiến các tế bào tại đây bị tổn thương.

Quá trình này có thể xảy ra theo hai cơ chế.

Thứ nhất là tổn thương nhiệt: năng lượng ánh sáng được tập trung tại võng mạc có thể làm mô tại điểm hội tụ nóng lên và gây tổn thương tế bào.

Thứ hai là tổn thương quang hóa: ánh sáng có năng lượng cao kích hoạt các phản ứng hóa học tạo ra các gốc tự do, từ đó làm hư hại các cấu trúc bên trong tế bào cảm quang.

Điều nguy hiểm là tổn thương không nhất thiết phải gây đau ngay lập tức. Vì vậy, một người có thể cảm thấy hoàn toàn bình thường trong lúc nhìn nhật thực nhưng vài giờ sau mới nhận ra thị lực của mình đã thay đổi.

"Dấu vết" hình lưỡi liềm trùng khớp đáng kinh ngạc

Điểm đặc biệt nhất trong ca bệnh của Nia nằm ở hình dạng của tổn thương.

Các bác sĩ yêu cầu cô vẽ lại chính xác những gì mình nhìn thấy. Nia phác họa một hình lưỡi liềm nằm giữa tầm nhìn.

Sau đó, bằng các kỹ thuật chụp ảnh võng mạc có độ phân giải cao, nhóm nghiên cứu phát hiện một vùng tế bào cảm quang bị tổn thương cũng có hình dạng lưỡi liềm.

Hai hình ảnh gần như trùng khớp.

Theo các bác sĩ, điều này có thể được giải thích bởi chính cấu trúc của nhật thực. Khi Nia nhìn lên Mặt Trời, phần ánh sáng còn lại sau khi bị Mặt Trăng che khuất vẫn được thủy tinh thể hội tụ lên võng mạc. Hình dạng của vùng ánh sáng này được "in" lên khu vực võng mạc chịu tác động, tạo ra tổn thương có hình dạng tương ứng.

Nói cách khác, hình ảnh nhật thực mà Nia nhìn thấy đã để lại một "bóng ma" ngay trên võng mạc của cô.

Đáng tiếc, các tế bào cảm quang của võng mạc khi đã bị phá hủy nghiêm trọng không thể đơn giản tự tái tạo như da hay các mô khác. Vì vậy, tổn thương trung tâm thị giác của Nia trở thành di chứng lâu dài.

Cái giá của vài giây chủ quan

Nhiều năm sau sự kiện nhật thực năm 2017, tình trạng thị lực của Nia không có sự cải thiện đáng kể.

Cô phải tập cho mắt phải trở thành mắt chủ đạo trong sinh hoạt hằng ngày. Những công việc tưởng như đơn giản, chẳng hạn đọc sách, đọc báo hay nhìn màn hình máy tính và điện thoại, đều trở nên khó khăn hơn.

Mỗi khi nhìn vào những bề mặt sáng, hình lưỡi liềm vẫn xuất hiện ở trung tâm tầm nhìn.

Đó là một lời nhắc nhở kéo dài suốt nhiều năm về một sai lầm chỉ diễn ra trong vài chục giây.

Theo Space Daily nhật thực có thể là một hiện tượng thiên văn tuyệt đẹp, nhưng Mặt Trời không trở nên an toàn chỉ vì nó đang bị Mặt Trăng che khuất. Việc nhìn trực tiếp vào Mặt Trời, dù chỉ trong thời gian ngắn, vẫn có thể gây tổn thương võng mạc vĩnh viễn.

Và với Nia Payne, vài giây tò mò ngày hôm ấy đã để lại một hình lưỡi liềm mà cô có thể phải nhìn thấy trong mắt mình suốt phần đời còn lại.