Bệnh phổi kẽ: Chuyên gia cảnh báo rất nguy hiểm nhưng ít được biết đến

Xơ hoá phổi tiến triển là một bệnh phổi mạn tính, xảy ra khi phổi liên tục hình thành xơ hóa và chai cứng dần, khiến người bệnh ho khan dai dẳng, khó thở tăng dần và có thể dẫn tới suy hô hấp. Bệnh thuộc nhóm bệnh phổi kẽ - một "họ" bệnh hô hấp gồm hơn 200 bệnh khác nhau, đều gây tổn thương mô kẽ nằm xen giữa các túi khí trong phổi. Điều khiến giới chuyên môn lo ngại là tiên lượng của nhóm bệnh này rất xấu nếu phát hiện muộn: ở các thể tiến triển, khoảng 50% người bệnh chỉ sống thêm được 2,5 năm và 20% sống thêm không quá 5 năm kể từ khi chẩn đoán. Thậm chí, tỷ lệ sống sau 5 năm còn thấp hơn nhiều loại ung thư thường gặp.

Dù không phải bệnh mới, bệnh phổi kẽ lại ít được chú ý - một phần vì đây là bệnh không lây nhiễm, không bùng phát thành dịch nên dễ bị "bỏ quên". Tại Việt Nam và nhiều nước Đông Nam Á, bệnh vẫn chưa được nhận diện và quản lý đầy đủ. Việc chẩn đoán đòi hỏi chuyên môn sâu, trong khi đội ngũ bác sĩ am hiểu lĩnh vực này còn khá ít.

Thực tế đó khiến việc nâng cao năng lực chẩn đoán, cập nhật phác đồ điều trị mới và tăng cường kết nối giữa các chuyên gia trở nên cấp thiết - nhằm giúp người bệnh được phát hiện sớm, đánh giá đúng tình trạng và can thiệp kịp thời, trước khi phổi bị tổn thương đến mức không thể phục hồi.

Đây cũng là động lực để các chuyên gia trong nước và quốc tế hội tụ tại Hội thảo Khoa học "Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hoá phổi tiến triển - Góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam", do Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổ chức vào sáng ngày 26/09/2026.

Hội thảo quy tụ các chuyên gia từ Bệnh viện Srinagarind (Thái Lan), Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Quân y 103 và Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên; trao đổi về những thách thức và xu hướng mới trong chẩn đoán, quản lý bệnh phổi kẽ và kinh nghiệm thực tiễn trong nhận diện, điều trị các thể bệnh phức tạp.

Chia sẻ tại hội thảo, TTND.GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng (Phó Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, Giám đốc Trung tâm Hô hấp - Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng Quốc tế Phương Đông), cho biết, bệnh phổi kẽ ở thể xơ hoá tiến triển thậm chí còn nguy hiểm hơn nhiều loại ung thư nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Điều đáng lo là bệnh diễn tiến âm thầm, triệu chứng ban đầu mờ nhạt và rất dễ bị nhầm với hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay đơn giản là "dấu hiệu tuổi già" nên nhiều người chỉ phát hiện khi phổi đã xơ hóa nặng. Đặc biệt, một khi mô phổi đã xơ hoá thì tổn thương gần như vĩnh viễn, không thể hồi phục; việc điều trị chủ yếu nhằm làm chậm tiến triển và giữ chức năng phổi còn lại. Đây chính là lý do phát hiện sớm có ý nghĩa sống còn.

Bệnh phổi kẽ là gì?

TTND.GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng cho biết, bệnh phổi kẽ là nhóm bệnh gây tổn thương các tổ chức kẽ của phổi như vách phế nang, tổ chức kẽ liên phế nang và mạch máu. Các bệnh phổi kẽ thường có chung triệu chứng lâm sàng, tiến triển mạn tính, dễ dẫn đến xơ hoá phổi và cuối cùng ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hô hấp.

Một số bệnh phổi kẽ thường gặp là xơ hoá phổi tiến triển, viêm phổi tăng cảm…

Xơ hoá phổi tiến triển: bệnh mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng phổi liên tục hình thành sẹo và xơ hóa trong nhu mô.

Viêm phổi tăng cảm: phản ứng viêm và xơ hóa của mô kẽ phổi, xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mẫn với các hạt bụi hữu cơ hít phải trong thời gian dài (nấm mốc, lông chim, bụi nông nghiệp…).

Viêm phổi tăng cảm do Aspergillus: phản ứng dị ứng/tăng mẫn cảm quá mức của hệ miễn dịch với bào tử nấm Aspergillus cư trú trong đường hô hấp.

Dấu hiệu dễ bị bỏ qua của bệnh phổi kẽ

Người bệnh thường khó thở khi gắng sức, nặng ngực, ho khan… Những triệu chứng này không điển hình và dễ nhầm với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ở giai đoạn nặng hơn, người bệnh có thể suy hô hấp, suy tim và xuất hiện ngón tay dùi trống (đầu ngón tay to bè như dùi trống - một dấu hiệu gợi ý bệnh phổi mạn tính).

Nguyên nhân dẫn đến bệnh phổi kẽ

Bệnh có thể do hít phải các chất độc hại, nhiễm trùng, tác dụng phụ của một số thuốc (kháng sinh, thuốc điều trị ung thư…), bệnh tự miễn… và trong nhiều trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ ràng (gọi là "vô căn").

Làm sao để phòng tránh?

Theo TTND.GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng, người dân cần chú ý thực hiện những việc sau để phòng tránh bệnh:

Xác định và loại bỏ tác nhân gây bệnh: Nếu xác định được yếu tố môi trường liên quan đến viêm phổi tăng cảm, cần chủ động hạn chế hoặc loại bỏ nguồn tiếp xúc.

Người nuôi chim cảnh: Nếu chim cảnh là tác nhân gây bệnh, nên loại bỏ nguồn tiếp xúc để hạn chế bệnh tiếp tục tiến triển.

Người làm việc trong môi trường có bụi, chất kích ứng hoặc dị nguyên: Cần thay đổi điều kiện tiếp xúc, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và tuân thủ quy định an toàn lao động.

Đảm bảo môi trường làm việc: Nhà xưởng cần thông khí tốt, thường xuyên đổi mới không khí; nơi nhiều bụi cần sử dụng khẩu trang phù hợp để hạn chế hạt nhỏ xâm nhập đường hô hấp.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Đặc biệt quan trọng với người có nguy cơ tiếp xúc nghề nghiệp, giúp phát hiện sớm tổn thương phổi.

Chú ý phát hiện bệnh sớm: Tổn thương phổi kẽ giai đoạn đầu có thể chưa rõ trên X-quang thông thường.

CT ngực có vai trò quan trọng: Khi nghi ngờ bệnh phổi kẽ, CT ngực với kỹ thuật phù hợp giúp phát hiện tổn thương tốt hơn, nhất là khi X-quang chưa cho thấy bất thường rõ.