Bác sĩ nói thẳng: 4 việc "phá nát" mạch máu, hại hơn uống rượu nếu làm khi sáng vừa thức dậy!

Ở tuổi 52, chú Vương (Trung Quốc) luôn tự hào về lối sống lành mạnh của mình. Chú không hút thuốc, không uống rượu, duy trì thói quen đi ngủ từ 22h và tập thể dục đều đặn. Chú tin chắc rằng mạch máu của mình khỏe hơn hẳn bạn bè đồng lứa. Thế nhưng, trong hai lần khám sức khỏe định kỳ liên tiếp, bác sĩ lại kết luận độ đàn hồi mạch máu của chú rất kém, kèm theo tình trạng tăng huyết áp buổi sáng nghiêm trọng.

Sau khi khai thác kỹ thói quen sinh hoạt, bác sĩ mới chỉ ra thủ phạm: Mạch máu của chú Vương bị tổn thương không phải do chế độ ăn hay do rượu bia, mà bắt nguồn chính từ những thói quen buổi sáng chú đã duy trì suốt hơn 10 năm qua.

Các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng, khoảng thời gian vừa thức dậy là lúc các chức năng cơ thể nhạy cảm nhất và hệ thống mạch máu ở trạng thái kém ổn định nhất. Việc thực hiện 4 hành động dưới đây vào buổi sáng sẽ gây ra sự tàn phá dai dẳng, khiến mạch máu lão hóa nhanh gấp nhiều lần so với tác hại của cồn.

1. Bật dậy và rời khỏi giường quá nhanh

Nhiều người có thói quen bật dậy ngay lập tức khi chuông báo thức reo, khẩn trương vệ sinh cá nhân để bắt đầu ngày mới. Họ cho rằng sự nhanh nhẹn này là biểu hiện của tính kỷ luật tự giác.

Tuy nhiên, bác sĩ Wang Wenyan, Trưởng khoa Tim mạch tại Bệnh viện Nhân dân tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) cảnh báo, đây là "cú sốc" cực lớn đối với hệ tuần hoàn. Sau một đêm ngủ dài, cơ thể đang ở trạng thái nghỉ ngơi, nhịp tim chậm và huyết áp xuống mức thấp nhất. Việc chuyển tư thế đột ngột từ nằm sang đứng khiến trọng lực kéo máu dồn xuống hai chân, làm giảm lưu lượng máu về tim và não. Để bù đắp, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh, giải phóng hàng loạt hormone adrenaline làm mạch máu co thắt dữ dội và huyết áp vọt lên tức thì.

Đối với người có thành mạch đã xơ cứng, sự biến động áp lực đột ngột này rất dễ làm nứt vỡ các mảng xơ vữa, kích hoạt hình thành cục máu đông gây nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim cấp.

2. Cố nhịn tiểu để nằm "ngủ nướng" hoặc vội đi làm

Khi vừa thức dậy, bàng quang đã căng phồng do tích trữ nước tiểu suốt cả đêm. Vì muốn nằm nướng thêm vài phút hoặc tranh thủ dọn dẹp, không ít người lựa chọn nhịn tiểu.

Việc giữ nước tiểu khi bàng quang đã đạt giới hạn sẽ kích hoạt phản ứng căng thẳng của hệ thần kinh, làm tăng áp lực trong khoang bụng và thúc đẩy nhịp tim đập nhanh liên tục. Theo bác sĩ Wu Yan, Trưởng khoa Tim mạch của Bệnh viện Nhân dân Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc), tình trạng này khiến huyết áp tăng cao một cách thụ động, tạo áp lực xé dịch chuyển lên thành động mạch.

Đáng sợ hơn, khi cuối cùng bạn đi tiểu sau một thời gian nhịn dài, sự sụt giảm áp lực khoang bụng đột ngột lại khiến máu dồn nhanh về vùng chậu, gây tụt huyết áp tư thế, thiếu máu não cấp tính và nguy cơ ngất xỉu ngay trong nhà vệ sinh. Tác hại tích tụ này lâu dần còn nguy hại hơn cả việc thỉnh thoảng uống một vài ly rượu.

3. Tập thể dục cường độ cao khi bụng đói

Bác sĩ Wu Yan nhấn mạnh, tập thể dục là tốt nhưng vừa ngủ dậy đã vội vã chạy bộ, đi bộ nhanh hoặc tập luyện gắng sức thì lại hại, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Nhất là sáng sớm hat vào mùa lạnh.

Vào buổi sáng sớm, độ nhớt của máu đạt đỉnh do cơ thể mất nước qua hơi thở và mồ hôi suốt đêm, trong khi dự trữ glycogen trong gan lại ở mức tối thiểu. Tập luyện cường độ cao lúc bụng rỗng buộc cơ thể phải phân giải chất béo khẩn cấp để tạo năng lượng, làm giải phóng một lượng lớn axit béo tự do vào máu. Nồng độ axit béo tự do quá cao trở thành chất độc đối với tế bào cơ tim, dễ gây ra rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.

Sự kết hợp giữa máu đặc quánh, tim phải co bóp dồn dập và áp lực mạch máu tăng cao triệt để bào mòn lớp nội mạc động mạch, đẩy nhanh quá trình lão hóa hệ tuần hoàn.

4. Uống trà đặc hoặc cà phê ngay khi bụng rỗng

Để xua tan cơn ngái ngủ, không ít người chọn uống ngay một ly trà đặc hoặc cà phê nóng khi chưa ăn sáng.

Nhưng bác sĩ Wang Wenyan cảnh báo, lúc này niêm mạc dạ dày đang trống rỗng và vô cùng nhạy cảm. Hàm lượng caffeine và theophylline cao hấp thu nhanh chóng vào máu, trực tiếp kích thích vỏ thượng thận tiết ra hormone gây căng thẳng. Điều này làm nhịp tim tăng vọt, các mạch máu ngoại vi co quắp lại, đẩy huyết áp lên mức nguy hiểm.

Việc nạp chất kích thích vào thời điểm máu đang sánh đặc khiến tim phải gồng mình tống máu qua các động mạch đang bị thu hẹp, tạo nên gánh nặng kép cho hệ tim mạch và làm tổn thương cấu trúc đàn hồi của thành mạch day dẳng mỗi ngày.

Lời khuyên từ bác sĩ để chủ động bảo vệ mạch máu

Cả bác sĩ Wang Wenyan và bác sĩ Wu Yan đều nhấn mạnh, tổn thương ở lớp nội mạc mạch máu thường diễn ra âm thầm và rất khó đảo ngược. Để chủ động bảo vệ "mạng lưới sống" của cơ thể, các bác sĩ bạn nên thực hiện các biện pháp chăm sóc toàn diện sau:

- Bổ sung thực phẩm giàu Nitrat và chất chống oxy hóa: Tăng cường rau xanh họ cải, củ dền, cần tây và các loại quả mọng. Hợp chất Nitrat tự nhiên giúp kích thích sản sinh Oxit Nitric (NO), hỗ trợ giãn mạch và duy trì độ đàn hồi cho thành mạch.

- Tăng cường chất béo có lợi Omega-3: Bổ sung cá béo (cá hồi, cá thu) hoặc các loại hạt 2 - 3 lần/tuần để giảm chỉ số mỡ máu Triglyceride, hạn chế viêm nội mạc và ngăn ngừa hình thành cục máu đông.

- Tăng cường vận động thể chất vừa sức: Duy trì tập luyện 30 phút mỗi ngày với các bài tập như đi bộ nhanh, đạp xe hay bơi lội để thúc đẩy tuần hoàn máu và tăng cường trao đổi chất.

- Duy trì thói quen ngủ trước 23h: Giúp hệ thần kinh giao cảm được thư giãn, hỗ trợ hạ huyết áp tự nhiên và tạo thời điểm vàng cho các tế bào mạch máu tự phục hồi.

- Kiểm soát tốt căng thẳng tâm lý: Tránh để cơ thể tiết ra quá nhiều hormone cortisol gây co thắt mạch máu và tăng áp lực viêm lên hệ thống tuần hoàn.

- Nội soi và tầm soát định kỳ: Chủ động xét nghiệm bộ mỡ máu, đường huyết và siêu âm Doppler mạch máu 6 tháng/lần để kịp thời phát hiện các mảng xơ vữa ẩn nấp ngay từ giai đoạn sớm.

Tổng hợp