Vitamin D có thực sự là "yếu tố quan trọng nhất" trong phòng ngừa ung thư? Bác sĩ chuyên khoa ung bướu nói gì?

Những ngày gần đây, trên mạng xã hội lan truyền nhiều video khẳng định vitamin D là "yếu tố quan trọng nhất" giúp phòng ngừa ung thư. Thông tin này nhanh chóng thu hút hàng triệu lượt xem, khiến không ít người tin rằng chỉ cần bổ sung vitamin D đầy đủ là có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

Tuy nhiên, theo TS.BS Phạm Thị Việt Hương ( Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Smart City ) , đây là nhận định chưa phản ánh đúng các bằng chứng khoa học hiện nay.

Theo nữ bác sĩ, vitamin D là dưỡng chất rất quan trọng đối với sức khỏe, nhưng đến thời điểm hiện tại chưa có đủ bằng chứng để khẳng định đây là yếu tố quan trọng nhất trong phòng ngừa ung thư , cũng như chưa thể khuyến cáo người khỏe mạnh bổ sung vitamin D thường quy chỉ với mục đích ngăn ngừa bệnh.

Vitamin D có nhiều tiềm năng trong phòng thí nghiệm, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với hiệu quả trên người

BS. Hương Phạm cho biết nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã ghi nhận vitamin D có khả năng: Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư; Thúc đẩy tế bào ung thư chết theo chương trình; Hạn chế quá trình xâm lấn, di căn; Hỗ trợ tăng đáp ứng với một số thuốc điều trị ung thư.

Ngoài ra, nhiều nghiên cứu quan sát cũng cho thấy những người có nồng độ vitamin D đầy đủ thường có tỷ lệ mắc một số loại ung thư thấp hơn và tiên lượng điều trị tốt hơn.

Tuy nhiên, theo bác sĩ, mối liên quan không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả .

"Người có vitamin D cao thường cũng là những người có lối sống lành mạnh hơn: vận động nhiều, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống cân đối và tiếp xúc ánh nắng phù hợp. Chính những yếu tố này cũng góp phần làm giảm nguy cơ ung thư", bác sĩ phân tích.

Thử nghiệm trên hơn 25.000 người cho kết quả ra sao?

Theo bác sĩ, để đánh giá một biện pháp có thực sự phòng bệnh hay không, y học hiện đại ưu tiên các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng thay vì chỉ dựa trên các nghiên cứu quan sát.

Một trong những nghiên cứu lớn nhất là thử nghiệm VITAL , thực hiện trên hơn 25.000 người trưởng thành khỏe mạnh , sử dụng 2.000 IU vitamin D3 mỗi ngày trong hơn 5 năm .

Kết quả cho thấy: Vitamin D không làm giảm tỷ lệ mắc ung thư . Có ghi nhận tín hiệu giảm nhẹ tỷ lệ tử vong do ung thư ở một số phân tích phụ, nhưng chưa đủ mạnh để đưa ra khuyến cáo bổ sung vitamin D cho toàn bộ cộng đồng nhằm phòng ung thư .

Các phân tích gộp sau đó cũng đưa ra kết luận tương tự: vitamin D không giúp giảm rõ rệt nguy cơ xuất hiện ung thư mới , mặc dù có thể mang lại lợi ích nhất định ở một số nhóm bệnh nhân đã mắc ung thư.

Vitamin D không phải "thần dược", bổ sung quá mức còn có thể gây ngộ độc

Một điểm thường bị bỏ qua, theo BS. Hương Phạm, là vitamin D thuộc nhóm vitamin tan trong dầu , vì vậy có thể tích lũy trong cơ thể nếu sử dụng liều cao kéo dài.

Bài tổng quan đăng trên tạp chí Cancers năm 2024 cũng dành một phần riêng để cảnh báo về nguy cơ ngộ độc vitamin D.

Khi nồng độ vitamin D quá cao, cơ thể có thể xảy ra tình trạng tăng canxi máu , kéo theo nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

Tổn thương thận, hình thành sỏi thận hoặc suy giảm chức năng thận. Vôi hóa mạch máu, tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim. Buồn nôn, chán ăn, táo bón kéo dài. Mệt mỏi, lú lẫn, giảm tập trung, thậm chí hôn mê trong trường hợp nặng. Giảm mật độ xương, tăng nguy cơ gãy xương do rối loạn chuyển hóa canxi.

Theo bác sĩ, việc sử dụng vitamin D liều cao trong thời gian dài chỉ nên thực hiện khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Các hướng dẫn mới nhất vẫn chưa khuyến cáo bổ sung vitamin D để phòng ung thư

BS. Hương Phạm cho biết các hướng dẫn cập nhật của Endocrine Society cùng nhiều tài liệu chuyên môn đến năm 2026 đều thống nhất rằng: Người thiếu vitamin D cần được phát hiện và điều trị. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo người khỏe mạnh bổ sung vitamin D thường quy với mục đích phòng ngừa ung thư .

Thay vào đó, những biện pháp đã được chứng minh rõ ràng giúp giảm nguy cơ ung thư vẫn là:

Không hút thuốc lá.

Tiêm vaccine HPV và vaccine viêm gan B.

Hạn chế rượu bia.

Duy trì cân nặng hợp lý.

Tập luyện thể dục thường xuyên.

Ăn uống cân đối.

Tầm soát ung thư theo khuyến cáo.

Điều trị sớm các tổn thương tiền ung thư.

Điều quan trọng là phân biệt giữa "có tiềm năng" và "đã được chứng minh"

Theo BS. Hương, điều trị thiếu vitamin D là cần thiết vì mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe xương, cơ và hệ miễn dịch, đồng thời có thể hỗ trợ ở một số nhóm bệnh nhân ung thư.

Tuy nhiên, với các bằng chứng hiện nay, không thể khẳng định vitamin D là "yếu tố quan trọng nhất" trong phòng ngừa ung thư , cũng chưa có cơ sở để khuyến cáo tất cả người khỏe mạnh bổ sung vitamin D chỉ nhằm mục đích giảm nguy cơ mắc bệnh.

"Nói một cách đơn giản, trong y học cần phân biệt rõ giữa 'có tiềm năng', 'có mối liên quan' và 'đã được chứng minh' ", BS Hương nhấn mạnh.

Vị bác sĩ cũng khuyến cáo người dân không nên xem vitamin D là "thần dược" phòng ung thư hay tự ý sử dụng liều cao trong thời gian dài. Việc bổ sung chỉ nên thực hiện khi được xác định thiếu hụt hoặc có chỉ định từ bác sĩ, đồng thời kết hợp với lối sống lành mạnh và tầm soát ung thư định kỳ - những biện pháp đã được chứng minh có hiệu quả trong giảm nguy cơ mắc bệnh.