Việt Nam có một "vịnh Hạ Long trên núi" trải dài 500 ha: Thuộc khu Ramsar thứ 1.938 thế giới, vừa có động thái mới liên quan tới quy hoạch, sẽ chia thành 19 phân khu

Nhắc đến những vùng nước xanh biếc được bao quanh bởi núi đá vôi hùng vĩ, nhiều người thường nghĩ ngay tới vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh. Tuy nhiên, ít ai biết rằng tại vùng Đông Bắc Việt Nam cũng có một hồ nước ngọt tự nhiên được ví như "vịnh Hạ Long trên núi", sở hữu cảnh quan đặc biệt và những giá trị sinh thái đã được quốc tế ghi nhận.

Đó chính là hồ Ba Bể, nằm trong Vườn quốc gia Ba Bể, thuộc tỉnh Thái Nguyên (trước đây thuộc tỉnh Bắc Kạn). Không chỉ là một trong những danh thắng nổi tiếng của Việt Nam, khu vực này còn đang được định hướng phát triển du lịch bền vững với quy hoạch rộng hơn 10.000 ha, gồm 19 phân khu chức năng.

Hồ Ba Bể vừa được khảo sát, có gì trong quy hoạch hơn 10.000 ha với 19 phân khu?

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong hai ngày 17–18/10, đoàn công tác do Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương làm trưởng đoàn đã cùng lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên tiến hành khảo sát thực tế tại Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường cùng đoàn công tác đã đến khảo sát các khu vực sông Năng, động Puông, đền An Mạ và một số địa điểm thuộc quần thể danh thắng. Hoạt động nhằm đánh giá hiện trạng cảnh quan, không gian dân cư và giá trị di sản, từ đó tiếp tục rà soát, hoàn thiện phương án bảo tồn, tu bổ, phục hồi di tích.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cơ bản thống nhất với định hướng quy hoạch, đồng thời yêu cầu việc điều chỉnh phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, phân định rõ không gian bảo tồn, dân cư và dịch vụ du lịch.

Theo đề xuất của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh, các bản Cám, Cốc Tộc và Pác Ngòi được ưu tiên chỉnh trang không gian dân cư, bảo tồn kiến trúc truyền thống và từng bước nâng cấp hạ tầng phục vụ du lịch cộng đồng.

Trong khi đó, những địa điểm như động Puông, Ao Tiên, phía Đông hồ Pé Lầm và đảo An Mạ được định hướng ưu tiên bảo tồn, hạn chế tối đa tác động đến cảnh quan tự nhiên. Riêng động Hua Mạ được nghiên cứu phát triển thành điểm đón khách, kết nối với những điểm di tích khác trong quần thể hồ Ba Bể.

Hoạt động khảo sát lần này cũng thu hút sự chú ý bởi hồ Ba Bể đã có một quy hoạch bảo tồn, phát triển với phạm vi đặc biệt rộng lớn.

Theo Báo Điện tử Chính phủ, ngày 28/6/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1407/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể. Quy hoạch có tổng diện tích 10.184,71 ha, bao gồm 10.048 ha thuộc khu vực bảo vệ di tích và 136,71 ha được bổ sung nhằm phục vụ việc phát huy giá trị di tích, bố trí hạ tầng và các chức năng phù hợp.

Điểm đặc biệt là hồ Ba Bể được xác định làm hạt nhân, từ đó tổ chức thành bốn không gian chức năng chính ở phía Bắc, Nam, Đông và Tây, với tổng cộng 19 phân khu chức năng.

Mỗi khu vực mang một định hướng riêng. Không gian phía Bắc tập trung khai thác cảnh quan sông nước, thác và hang động; phía Nam chú trọng bảo tồn văn hóa, kiến trúc bản địa; phía Đông được định hướng hình thành trung tâm đón tiếp, phát triển du lịch sinh thái; còn phía Tây kết hợp bảo tồn văn hóa cộng đồng người Mông với các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng.

Theo Báo Điện tử Chính phủ, mục tiêu quy hoạch là phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch bền vững, hướng tới đưa hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia trước năm 2030.

"Vịnh Hạ Long trên núi" rộng 500 ha, thuộc khu Ramsar thứ 1.938 thế giới có gì đặc biệt?

Hồ Ba Bể nằm giữa Vườn quốc gia Ba Bể, được hình thành tự nhiên do những biến động địa chất trong vùng núi đá vôi. Hồ gồm ba phần thông nhau là Pé Lèng, Pé Lù và Pé Lầm, cũng là nguồn gốc của tên gọi Ba Bể.

Hồ có diện tích mặt nước khoảng 500 ha, chiều dài hơn 8 km, nơi rộng nhất khoảng 2 km. Độ sâu trung bình đạt khoảng 20 m, trong khi vị trí sâu nhất lên tới 35 m.

Giữa mặt hồ xanh biếc là những hòn đảo nhỏ, xung quanh được bao bọc bởi rừng cây và các dãy núi đá vôi trùng điệp. Chính sự kết hợp giữa mặt nước mênh mông, núi rừng và hang động đã tạo nên vẻ đẹp riêng cho danh thắng này.

Đáng chú ý, Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN (ACB) cũng sử dụng cách ví von "Ha Long Bay of the mountains" (vịnh Hạ Long trên núi) khi giới thiệu Vườn quốc gia Ba Bể. Không chỉ mang giá trị cảnh quan, Ba Bể còn có vai trò đặc biệt đối với công tác bảo tồn thiên nhiên.

Theo Cơ sở dữ liệu các khu Ramsar quốc tế, ngày 2/2/2011, Vườn quốc gia Ba Bể được ghi danh là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế, mang số hiệu Ramsar 1938, với diện tích 10.048 ha. Đây cũng là khu Ramsar thứ ba của Việt Nam.

Điều đáng nói, giá trị của Ba Bể không chỉ nằm ở hồ nước ngọt tự nhiên mà còn ở hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi, các vùng đất ngập nước và môi trường sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm.

Tài liệu Ramsar còn ghi nhận hồ Ba Bể có vai trò điều tiết nguồn nước, cung cấp nước phục vụ sản xuất vào mùa khô và góp phần giảm tác động của lũ trong mùa mưa.

Trước đó, vào ngày 18/12/2003, Vườn quốc gia Ba Bể đã được công nhận là Vườn di sản ASEAN. Đến ngày 31/5/2017, khu di sản thiên nhiên Ba Bể – Na Hang tiếp tục được Việt Nam đưa vào Danh sách dự kiến Di sản thế giới của UNESCO, theo thông tin công bố trên website Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO.

Dù chưa được công nhận là Di sản thế giới, việc có tên trong danh sách dự kiến cho thấy những giá trị nổi bật về cảnh quan và đa dạng sinh học của khu vực đang được chú trọng trong định hướng bảo tồn lâu dài.

Với những giá trị thiên nhiên và văn hóa đặc sắc, hồ Ba Bể hiện được tỉnh Thái Nguyên xác định là trung tâm kết nối du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và các sản phẩm đặc trưng địa phương. Hoạt động khảo sát mới đây tiếp tục đặt ra yêu cầu phát triển du lịch song hành với bảo vệ hệ sinh thái, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo đảm sinh kế cho người dân, để danh thắng nổi tiếng này duy trì sức hấp dẫn trong tương lai.