Vị tướng duy nhất trong lịch sử Việt Nam xuất thân là phạm nhân, được phong Phúc thần khi còn sống

Trong lịch sử Việt Nam thời Lê Trung Hưng, câu chuyện về Đinh Văn Tả thường được nhắc đến như một trường hợp tiến thân rất đặc biệt. Xuất thân không phải từ chốn quan trường hay một gia đình võ tướng, thuở trẻ ông từng giao du với những người bị sách Tang Thương Ngẫu Lục gọi là “côn quang” (chỉ kẻ du côn hoặc côn đồ hung hãn), thậm chí bị bắt giam vì hành vi trộm chiếc chiêng của một ngôi đình.

Thế nhưng chính trong thời gian bị giam giữ, tài năng quân sự của Đinh Văn Tả được phát hiện. Một lần chứng kiến các tướng võ tập bắn, ông buột miệng chê bai khả năng của họ. Khi được đưa súng cho thử, ông lại bắn trúng bia liên tiếp. Câu chuyện sau đó trở thành bước ngoặt khiến chúa Trịnh cho thả ông khỏi ngục và đưa ra chiến trường.

Từ người bị giam trong ngục đến vị tướng lập công

Theo sách Tang Thương Ngẫu Lục, Đinh Văn Tả là người làng Hàm Giang, tỉnh Hải Dương (cũ), có sức vóc khỏe mạnh và tính khí khá hung hãn khi còn trẻ. Ông thường chơi với một nhóm người bị sách gọi là “côn quang” và được họ suy tôn làm người đứng đầu.

Thời đó, gần làng ông ở có một con sông lớn. Đinh Văn Tả thường cùng bạn bè ra sông tắm và bơi lội. Một lần, nghe tiếng chiêng, trống tế thần từ ngôi làng bên kia sông, nhóm người này nảy ra ý định thách nhau bơi sang lấy trộm chiếc chiêng.

Đinh Văn Tả nhận lời. Ông bơi qua sông, lẻn vào đình lấy chiếc chiêng rồi mang xuống nước bơi trở lại. Đáng chú ý, khi đang ở giữa dòng, ông còn khua chiếc chiêng vang lên khiến dân làng bên kia phát hiện mất đồ và lập tức cho thuyền đuổi theo. Tuy nhiên, họ không bắt kịp. Câu chuyện này được ghi lại trong Tang Thương Ngẫu Lục, một tác phẩm do Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án cùng biên soạn.

Dù thoát được lần đó, Đinh Văn Tả cuối cùng vẫn bị bắt và đưa vào ngục Đông Môn. Thời điểm ấy, triều đình đang có việc dụng binh. Chúa Trịnh cho các tướng võ tập bắn ở lầu Ngũ Long. Đinh Văn Tả cùng lính canh ngục đứng xem. Nhìn thấy nhiều người bắn nhưng không trúng bia, ông bật cười và cho rằng bia đã đặt rõ ràng như vậy mà vẫn không bắn trúng.

Những lời ấy khiến các tướng đang tập bắn tức giận. Họ đưa súng cho Đinh Văn Tả và yêu cầu ông thử tài. Đinh Văn Tả cầm súng, bắn trúng bia liên tiếp. Theo những ghi chép được dẫn lại, sau lần đầu, ông tiếp tục được yêu cầu bắn thử và vẫn đạt kết quả khiến những người chứng kiến kinh ngạc.

Chuyện nhanh chóng đến tai chúa Trịnh. Nhận thấy người đang bị giam giữ có tài năng đặc biệt, chúa ra lệnh tha cho Đinh Văn Tả và cho ông theo quân ra trận. Đây được xem là bước ngoặt lớn trong cuộc đời người thanh niên từng mang án. Từ một người bị giam trong ngục, Đinh Văn Tả bắt đầu con đường binh nghiệp và nhanh chóng thể hiện năng lực trên chiến trường.

Ông nhiều lần được triều đình giao cầm quân, trong đó có các chiến dịch chống lực lượng nhà Mạc ở Cao Bằng. Các nguồn tư liệu cho biết Đinh Văn Tả đã nhiều lần chỉ huy quân đội lên Cao Bằng và lập công. Đến năm 1677, ông tiếp tục được giao chỉ huy quân đánh nhà Mạc tại khu vực này. Quân Lê - Trịnh giành thắng lợi, Mạc Kính Vũ phải chạy sang Long Châu, đánh dấu sự chấm dứt của nhà Mạc ở Cao Bằng.

Nhờ những chiến công đó, Đinh Văn Tả được phong Quận công và trở thành một trong những võ tướng nổi bật dưới thời Lê Trung Hưng. Điều đáng chú ý là khi đã có địa vị và chức tước, ông lại không tìm cách giữ lấy mọi thứ cho riêng mình. Theo ghi chép được dẫn lại, Đinh Văn Tả xin trả lại chức tước cho triều đình, chỉ mong được xóa tên khỏi sổ án vì những lỗi lầm thời trẻ. Nhà vua chấp thuận việc xóa án cho ông nhưng vẫn giữ nguyên chức Quận công.

Tuổi 80 và nguyện vọng đặc biệt trước lúc qua đời

Không chỉ có tài cầm quân, Đinh Văn Tả còn được nhắc đến trong các tư liệu địa phương như một võ tướng có công phụng sự nhiều triều vua. Lễ hội tại di tích đình, lăng, miếu Đinh Văn Tả ở Hải Dương (cũ) từng được tổ chức để tưởng niệm ông, người được ghi nhận có công phụng sự 6 triều vua thời Lê Trung Hưng. Di tích này được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993.

Khi về già, Đinh Văn Tả vẫn được chúa Trịnh quan tâm. Năm 80 tuổi, ông lâm bệnh nặng. Biết tin, chúa Trịnh đích thân đến thăm vị tướng từng lập nhiều chiến công và hỏi ông còn có nguyện vọng gì.

Đinh Văn Tả khi ấy chỉ mong rằng trước lúc qua đời, ông được phong làm Phúc thần. Theo câu chuyện được ghi trong các tư liệu dẫn từ Tang Thương Ngẫu Lục, chúa Trịnh đã đáp ứng mong muốn này, sai người soạn sắc phong cho ông làm Phúc thần, Thành hoàng làng. Sau khi tạ ơn chúa Trịnh, Đinh Văn Tả qua đời.

Ngày nay, tại khu vực Hải Dương cũ vẫn còn dấu tích gắn với việc thờ phụng vị danh tướng này. Đình Hàn Giang cùng lăng, miếu thờ Đinh Văn Tả nằm tại khu vực phường Quang Trung, TP Hải Dương, tỉnh Hải Dương (cũ), nay thuộc phường Hải Dương, TP Hải Phòng. Khu di tích đình, lăng, miếu tướng quân Đinh Văn Tả được cấp bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1993.

Tổng hợp