"Vào điện thoại của con xem tin nhắn mới tá hoả..." - Có gì mà bà mẹ Hà Nội hốt hoảng cảnh báo các phụ huynh khác thế này?

Có những lúc, cha mẹ vẫn tưởng mình hiểu con khá rõ, cho đến một lần vô tình nhìn thấy những dòng tin nhắn trên điện thoại của con.

Một bà mẹ ở Hà Nội mới đây rơi vào đúng tình huống như vậy. Trong lúc vô tình xem điện thoại của con, chị phát hiện đứa trẻ đang trò chuyện khá thân thiết với một người hoàn toàn xa lạ. Điều khiến chị lo lắng hơn cả là con đã chia sẻ với người này rất nhiều chuyện riêng tư: từ việc học hành, các mối quan hệ, suy nghĩ cá nhân cho đến hoàn cảnh gia đình. Qua cách trò chuyện, hai người dường như thân thiết chẳng khác gì người quen lâu năm, dù thực tế cha mẹ chưa từng biết người kia là ai, ở đâu và có mục đích gì khi tiếp cận con mình.

Phát hiện này khiến người mẹ không khỏi hoang mang. Chị đặt câu hỏi liệu con quá tin người, thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ trên mạng hay phía sau đó còn có một khoảng cách nào khác giữa cha mẹ và con cái.

Từ câu chuyện của mình, người mẹ cũng muốn cảnh báo các phụ huynh đừng chủ quan với những mối quan hệ của con trên không gian mạng. Những mối quan hệ nguy hiểm thường không bắt đầu bằng một lời đề nghị đáng ngờ. Đôi khi, chúng bắt đầu bằng vài câu hỏi han rất bình thường, sự quan tâm đúng lúc và cảm giác rằng cuối cùng cũng có một người chịu lắng nghe mình.

Có nên thu điện thoại của con?

Trẻ em ngày nay có thể kết bạn, trò chuyện và xây dựng cảm giác thân thiết với một người mà chúng chưa từng gặp ngoài đời chỉ bằng một chiếc điện thoại. Khoảng cách địa lý gần như biến mất. Một tài khoản xa lạ có thể xuất hiện trong cuộc sống của trẻ mỗi ngày, hỏi han chuyện học tập, quan tâm đến những điều trẻ thích, lắng nghe những tâm sự mà đôi khi chính cha mẹ chưa từng nghe. Với một đứa trẻ, sự quan tâm đều đặn ấy rất dễ tạo cảm giác thân thuộc.

Ban đầu có thể chỉ là những câu chuyện vô thưởng vô phạt. Nhưng theo thời gian, cuộc trò chuyện có thể chuyển sang những vấn đề riêng tư hơn. Điều nguy hiểm nằm ở chỗ trẻ thường chưa đủ kinh nghiệm để nhận ra rằng việc một người lạ tỏ ra thấu hiểu và thân thiết không đồng nghĩa với việc người đó thực sự an toàn. Một người trưởng thành có ý đồ xấu hoàn toàn có thể kiên nhẫn xây dựng lòng tin trước khi khai thác thêm thông tin hoặc đưa trẻ vào những tình huống nguy hiểm hơn.

Khi biết con đang trò chuyện với một người xa lạ và chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân, cha mẹ rất dễ nghĩ rằng chiếc điện thoại chính là nguồn gốc của vấn đề. Nếu không có điện thoại, trẻ sẽ không thể tiếp xúc với những người đó. Nhưng nếu chỉ giải quyết bằng cách tịch thu thiết bị, nguy cơ chưa chắc biến mất. Bởi điều quan trọng hơn là trẻ đã tìm thấy điều gì trong mối quan hệ trực tuyến ấy mà mình chưa tìm thấy ở những người xung quanh?

Có thể là sự lắng nghe. Có thể là cảm giác được công nhận. Có thể là một nơi để nói ra những suy nghĩ mà trẻ ngại chia sẻ với cha mẹ. Cũng có thể đơn giản là người kia xuất hiện đúng lúc trẻ cần một người trò chuyện.

Cha mẹ bận rộn không đồng nghĩa với việc không yêu thương con. Nhiều gia đình vẫn dành cho con rất nhiều thời gian, nhưng đôi khi những cuộc trò chuyện lại chỉ xoay quanh điểm số, bài tập, giờ giấc, ăn uống hay những điều con cần phải làm. Trong khi đó, thế giới bên trong của một đứa trẻ lại có rất nhiều thứ khác: hôm nay con cảm thấy thế nào, con đang thích ai, sợ điều gì, có chuyện gì khiến con xấu hổ, có mâu thuẫn nào ở trường hay có điều gì con không biết phải nói với người lớn ra sao. Nếu những câu chuyện ấy không có chỗ để được lắng nghe, trẻ có thể tìm một nơi khác.

Nếu cha mẹ chỉ lấy điện thoại đi mà không tìm hiểu nguyên nhân phía sau, đứa trẻ có thể mất đi một kênh giao tiếp nhưng chưa chắc học được cách tự bảo vệ mình. Thậm chí, trẻ có thể tìm một thiết bị khác hoặc một tài khoản khác để tiếp tục trò chuyện trong bí mật.

Dạy con cảnh giác nhưng đừng biến thế giới mạng thành một vùng cấm

Trẻ cần được biết rằng không phải ai nói chuyện tử tế với mình trên mạng cũng là người đáng tin. Không chia sẻ địa chỉ nhà, tên trường, lịch sinh hoạt, số điện thoại, hình ảnh riêng tư hay thông tin về gia đình với người chưa từng gặp ngoài đời. Không gửi ảnh theo yêu cầu của người khác. Không đồng ý gặp riêng một người quen qua mạng. Và đặc biệt, nếu một người yêu cầu trẻ giữ bí mật với cha mẹ, đó phải là một dấu hiệu cảnh báo rất rõ ràng.

Nhưng bên cạnh những nguyên tắc ấy, trẻ cũng cần biết rằng nếu chẳng may đã chia sẻ thông tin hoặc gặp một cuộc trò chuyện khiến mình thấy bất an, con vẫn có thể tìm đến cha mẹ mà không sợ bị mắng. Đây mới là “đường lui” quan trọng nhất. Bởi trẻ có thể mắc sai lầm. Điều cha mẹ cần xây dựng là khả năng để con quay về khi nhận ra mình đang gặp nguy hiểm.

Chiếc điện thoại có thể được kiểm soát bằng mật khẩu, ứng dụng hay thời gian sử dụng. Nhưng một đứa trẻ biết tự bảo vệ mình chỉ có thể hình thành từ những cuộc trò chuyện lâu dài. Đừng đợi đến khi vô tình mở điện thoại và nhìn thấy một cuộc trò chuyện khiến mình tá hỏa mới bắt đầu hỏi con đang sống thế nào trên không gian mạng.

Có thể ngay tối nay, cha mẹ chỉ cần ngồi cạnh con, hỏi xem dạo này con thường trò chuyện với ai, có người bạn nào trên mạng khiến con thấy vui, có điều gì trên mạng khiến con sợ hay khó chịu. Không cần chất vấn, không cần kiểm tra như một cuộc điều tra. Chỉ cần để con hiểu rằng phía sau màn hình, cha mẹ vẫn là nơi con có thể tìm đến khi gặp một người không an toàn.

Đó có lẽ mới là cách bảo vệ con bền vững hơn việc đơn giản thu lại một chiếc điện thoại.