Vì sao hàng chục nghìn người Việt tử vong vì ung thư phổi?

Theo số liệu GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư, đồng thời là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh này với trên 22.000 ca tử vong/năm. Đây cũng là một trong những bệnh có gánh nặng y tế – xã hội lớn nhất hiện nay.

TS. Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, các bệnh không lây nhiễm đang chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam, tạo ra gánh nặng lớn không chỉ cho hệ thống y tế mà còn cho nền kinh tế và xã hội. Trong đó, tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là những nguyên nhân hàng đầu.

“Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm”, TS. Lê Thái Hà nhấn mạnh.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là phần lớn bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam được chẩn đoán ở giai đoạn muộn. Điều này không chỉ làm giảm đáng kể khả năng điều trị khỏi và chất lượng sống của người bệnh, mà còn khiến chi phí y tế tăng cao, tạo áp lực lớn cho gia đình và xã hội.

GS.TS.BS. Lê Văn Quảng – Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia cho biết, trên thực tế, hơn 2/3 số bệnh nhân ung thư phổi đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong khi đó, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu triển khai sàng lọc hiệu quả ở nhóm nguy cơ cao, tỷ lệ tử vong do ung thư phổi có thể giảm từ 20–30%.

“Phát hiện sớm là yếu tố then chốt trong kiểm soát ung thư phổi. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn là bài toán chính sách y tế dài hạn”, GS Quảng nói.

Nhận thức rõ thách thức này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tăng cường công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy “chủ động phòng bệnh”, coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế.

Việc xây dựng và hoàn thiện Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế – dân số, cũng như định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh được xem là những bước đi thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư.

Đặc biệt, Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm, với định hướng xuyên suốt là phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý lâu dài.

Theo TS. Lê Thái Hà, trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp dự phòng như phòng chống tác hại thuốc lá, bảo vệ sức khỏe người dân trước ô nhiễm không khí, kiểm soát các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường.

Ung thư phổi là một trong những ung thư có tỷ lệ tử vong cao. Dự phòng bước 1 bằng việc ngừng hút thuốc giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do ung thư phổi.

Song song với đó, Bộ sẽ từng bước nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế, dữ liệu dịch tễ trong nước và phân tích chi phí – hiệu quả.

Việc tăng cường năng lực hệ thống y tế cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong phát hiện sớm, cũng như tăng cường liên thông dữ liệu giữa y tế dự phòng, khám chữa bệnh và hệ thống ghi nhận ung thư.

“Những bài học và bằng chứng quốc tế là cơ sở quan trọng để Việt Nam tham khảo trong xây dựng chính sách và triển khai các mô hình thí điểm phù hợp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật do ung thư phổi – một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam hiện nay và trong nhiều thập kỷ tới”, GS Quảng nhấn mạnh.

Theo GS.TS.BS. Lê Văn Quảng, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã triển khai các chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để hỗ trợ phát hiện sớm và đạt được những kết quả tích cực.