Uống nước chanh muối có hạ huyết áp?

BS Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Nhi Trung ương) chia sẻ, thỉnh thoảng, anh vẫn thường gặp những câu hỏi như:

"Bác sĩ ơi, em nghe nói uống chanh muối giúp hạ huyết áp, có đúng không?" hay "Người tăng huyết áp cứ uống chanh muối đều là huyết áp sẽ ổn".

Thực hư chuyện này thế nào?

BS Dương Minh Tuấn nhận định, chanh là thứ quả thanh mát, nhiều người mặc định là lành, là giải độc, là tốt cho tim mạch, nhưng vấn đề là chanh muối không chỉ có chanh, nó còn có muối. Và với người tăng huyết áp, chính chữ muối mới là điều cần phải nhìn vào.

Theo các khuyến cáo lớn hiện nay, giảm natri là một trong những biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát huyết áp. WHO khuyến nghị người lớn nên dùng dưới 2g natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối/ngày. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng nhấn mạnh rằng với đa số người lớn, đặc biệt là người tăng huyết áp, mức lý tưởng là không quá 1.500 mg natri/ngày.

"Y học đang cố gắng giúp bệnh nhân bớt muối, thì quan niệm "uống chanh muối để hạ huyết áp" lại đi theo hướng ngược lại", BS Tuấn cho hay.

Quả chanh có lỗi không?

BS Dương Minh Tuấn cho biết, chanh có vitamin C, acid citric và một số flavonoid. Về mặt sinh học, các chất này có thể liên quan đến stress oxy hóa, chức năng nội mạc mạch máu, hoặc một số cơ chế ảnh hưởng gián tiếp đến tim mạch. Một vài nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy, nước chanh hoặc acid citric có thể tạo ra hiệu ứng hạ huyết áp trong mô hình chuột tăng huyết áp. Nhưng đây là dữ liệu trên động vật, không thể lấy làm bằng chứng rằng uống chanh trong đời sống hằng ngày sẽ giúp bệnh nhân tăng huyết áp kiểm soát bệnh.

Ở người, bằng chứng yếu hơn rất nhiều. Một nghiên cứu quan sát ở phụ nữ trung niên Nhật Bản ghi nhận rằng người có lượng chanh ăn vào cao hơn và đi bộ nhiều hơn thì huyết áp tâm thu có xu hướng thấp hơn. Nhưng đây chỉ là mối liên hệ quan sát, không chứng minh được rằng chanh chính là nguyên nhân làm huyết áp giảm. Trong những nghiên cứu kiểu này, rất khó tách riêng hiệu quả của chanh khỏi những yếu tố đi kèm như vận động, cân nặng, khẩu phần chung và lối sống lành mạnh hơn.

Thậm chí, khi đi vào thử nghiệm trực tiếp hơn, kết quả cũng không đủ thuyết phục để khuyến cáo sử dụng chanh như một biện pháp điều trị. Một nghiên cứu trên bệnh nhân tăng huyết áp so sánh uống nước chanh với uống nước thường cho thấy huyết áp có giảm trong thời gian ngắn ở cả hai nhóm, và tác giả kết luận kết quả này không đủ để ủng hộ việc dùng nước chanh như biện pháp hạ huyết áp.

Một số người lại lập luận rằng trong họ cam quýt có flavonoid, nên chắc chắn phải tốt cho huyết áp. Nhưng khi nhìn ở mức bằng chứng cao hơn, như một phân tích gộp về hesperidin (một flavonoid tiêu biểu của nhóm citrus) cho thấy bổ sung chất này không làm giảm có ý nghĩa huyết áp tâm thu hay tâm trương. Như vậy từ chuyện "có hoạt chất tốt" đến chuyện "thật sự hạ huyết áp trên lâm sàng" là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Bây giờ quay lại điểm quan trọng nhất: Muối

Muối chứa natri!

Natri làm cơ thể giữ nước nhiều hơn, tăng thể tích tuần hoàn, làm tăng gánh cho hệ tim mạch, và ở nhiều người sẽ khiến huyết áp tăng hoặc khó kiểm soát hơn. Điều này không phải suy đoán, mà là điều đã được chứng minh rất chắc như các nghiên cứu tổng quan hệ thống của Cochrane cho thấy giảm muối có thể làm hạ huyết áp rõ rệt, đặc biệt ở người đã có tăng huyết áp; hay một nghiên cứu giao thoa gần đây cũng cho thấy chỉ cần một tuần ăn ít natri hơn đã có thể giúp huyết áp tâm thu giảm trung bình khoảng 8 mmHg so với chế độ ăn nhiều natri.

"Vì thế, nếu hỏi "Chanh muối có giúp hạ huyết áp không?" thì câu trả lời là: KHÔNG! Không có bằng chứng đáng tin cậy để nói như vậy; ngược lại, nếu chanh muối chứa nhiều muối, nó còn có thể làm bất lợi cho người tăng huyết áp", BS Tuấn khẳng định.

Chúng ta cũng cần phân biệt rất rõ một chuyện nữa đang dễ bị hiểu lầm: Hiện nay có những nghiên cứu và khuyến nghị về muối thay thế giảm natri, có bổ sung kali. WHO năm 2025 đã đưa ra hướng dẫn về loại muối thay thế này vì nó có thể hỗ trợ giảm huyết áp ở cấp độ cộng đồng. Nhưng đó là muối giảm natri được thiết kế chuyên biệt, không phải chanh muối thông thường. Hơn nữa, các sản phẩm giàu kali như vậy không phù hợp cho tất cả mọi người, đặc biệt phải thận trọng ở bệnh nhân bệnh thận mạn hoặc nguy cơ tăng kali máu.

Vậy người tăng huyết áp nên làm gì?

BS Tuấn khuyên mọi người, nếu muốn dùng chanh, có thể uống nước chanh ít đường, không hoặc rất ít muối, như một thức uống hỗ trợ khẩu vị. Chanh có thể giúp món ăn dễ dùng hơn như thêm vào phở, có thể giúp bớt cảm giác phải nêm mặn.

Nhưng nên nhớ: Vai trò của nó là phụ trợ trong một lối sống lành mạnh, không phải thuốc điều trị tăng huyết áp. Cái thật sự có bằng chứng vẫn là giảm muối, ăn kiểu DASH, kiểm soát cân nặng, vận động đều, ngủ tốt, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và dùng thuốc đúng chỉ định. DASH của NHLBI tiếp tục nhấn mạnh rằng mức 1.500 mg natri/ngày giúp huyết áp giảm tốt hơn so với mức 2.300 mg/ngày.

Như vậy, với người bệnh tăng huyết áp, chanh muối không phải là mẹo hạ huyết áp đáng tin cậy. Nếu uống vì thích vị, hãy dùng chừng mực. Còn nếu uống với niềm tin rằng càng nhiều chanh muối càng tốt cho huyết áp, thì rất tiếc, niềm tin đó có thể khiến bạn nhập viện sớm.

(Ảnh minh họa: Internet)