Từ một cơn đau đầu đến khoảnh khắc sinh tử: Ngày càng nhiều phụ nữ trẻ đột quỵ dù sống khỏe mạnh và cuộc truy tìm "kẻ sát nhân vô hình"

Ngày càng nhiều phụ nữ trẻ, dù có lối sống lành mạnh, vẫn trở thành nạn nhân của đột quỵ - căn bệnh mà nhiều người vẫn lầm tưởng chỉ xảy ra ở người cao tuổi.

Tháng 9 năm 2023, Dominica Padilla - 35 tuổi, sống tại bang Arizona, Mỹ - bỏ lỡ trận bóng bầu dục của con trai vì cơ thể bỗng dưng trở chứng. Không phải cơn đau nửa đầu quen thuộc. Đây là thứ gì đó khác hẳn: Nhói, lạ, kèm theo buồn nôn và cảm giác bụng dạ bất an.

Cô uống thuốc, uống nước, nằm xuống, nghĩ rằng có lẽ mình bị ngộ độc, hoặc cảm cúm thông thường. Nằm trên giường xem lại trận đấu của con qua YouTube, đến khoảnh khắc bật dậy mừng một pha bóng đẹp, Padilla gục xuống.

Khi mở mắt ra, tầm nhìn đã tối sầm lại. "Tôi chỉ nhìn thấy một vệt sáng nhỏ, như đang nhìn qua ống hút. Nửa người bên trái tê cứng, đau nhói rồi mất cảm giác hoàn toàn", cô cho biết . Cậu con trai 9 tuổi đã kịp gọi cứu thương.

Điều trớ trêu, Padilla làm việc tại một trung tâm y tế lớn, quen thuộc với các bài giảng về đột quỵ. Thế nhưng khi nhân viên cứu hộ đến nơi, họ lại cho rằng cô chỉ đang hoảng loạn tâm lý: "Tôi van xin họ hãy tin tôi, cơ thể tôi đang có chuyện rất nghiêm trọng. Họ bảo tôi bình tĩnh lại".

Nhờ kiên quyết yêu cầu đưa thẳng đến trung tâm đột quỵ chuyên sâu, cô được tiêm thuốc làm tan cục máu đông kịp thời và giữ được mạng sống. Nhưng sau nhiều tháng phục hồi chức năng, di chứng vẫn còn đó - thị lực ở nửa mắt trái vĩnh viễn không còn như trước. Nguyên nhân đến nay vẫn chưa được xác định: y khoa gọi đó là đột quỵ ẩn (cryptogenic stroke) .

Câu chuyện của Padilla không phải cá biệt. Y học đang đứng trước một xu hướng đáng báo động mà nhiều người chưa nhận ra.

Từ trước đến nay, y học thường nhắc đến đột quỵ trong bối cảnh người cao tuổi, nam giới, hoặc những người mắc bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu. Nhưng hình ảnh đó đang dần thay đổi.

Ở người trẻ, đột quỵ thường không đến từ những yếu tố nguy cơ kinh điển. Tiến sĩ Eliza C. Miller thuộc Hiệp hội Đột quỵ Mỹ cho biết một nguyên nhân phổ biến nhất bà gặp ở bệnh nhân trẻ là bóc tách động mạch cổ - tình trạng thành mạch máu ở vùng cổ bị rách, tạo ra cục máu đông di chuyển lên não.

Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Stroke , nguyên nhân này chiếm tới 25% số ca đột quỵ ở người dưới 50 tuổi , trong khi ở người lớn tuổi chỉ là 2%. Ngay cả người có thể hình tốt, thường xuyên tập luyện cũng không miễn nhiễm. Nâng tạ quá sức, chơi các môn thể thao va chạm mạnh hay những kỹ thuật nắn chỉnh xương khớp thô bạo đều có thể vô tình làm tổn thương thành động mạch cổ.

Bên cạnh các yếu tố chung, phụ nữ còn phải đối mặt với những nguy cơ đặc thù mà y học đang dần làm rõ.

Trong số các yếu tố nguy cơ, cao huyết áp vẫn là "sát thủ thầm lặng" nguy hiểm nhất - nguy hiểm vì nó không có triệu chứng, không gây đau, không tự dưng báo hiệu. Theo JAMA Network Open , hơn 90% phụ nữ từ 18 đến 44 tuổi bị huyết áp cao không được kiểm soát tốt, và gần 70% trong số đó hoàn toàn không biết mình mắc bệnh.

Chuyên gia thần kinh Lauren Patrick từ Đại học California San Francisco nhấn mạnh: kiểm tra huyết áp định kỳ - tại nhà, tại hiệu thuốc, hay trong mỗi lần khám sức khỏe - là bước phòng ngừa đơn giản nhất nhưng hiệu quả bậc nhất mà bất kỳ ai cũng có thể làm ngay hôm nay.

Trong điều trị đột quỵ, giới y khoa có một câu nói được lặp đi lặp lại như nguyên tắc sống còn: "Thời gian là não bộ". Mỗi phút mạch máu não bị tắc nghẽn, hàng triệu tế bào chết đi không thể phục hồi.

Nhiều người quen thuộc với quy tắc FAST nhận biết đột quỵ: mặt lệch, tay yếu, nói khó, và gọi cấp cứu ngay. Nhưng ở phụ nữ trẻ, đột quỵ thường không xuất hiện theo đúng "kịch bản" đó. Những dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhất:

Khi các dấu hiệu trên xuất hiện đột ngột, hãy gọi cấp cứu ngay, đừng tự lái xe. Thuốc tiêu sợi huyết tPA chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất trong vòng 3-4,5 giờ kể từ khi khởi phát. Can thiệp kịp thời có thể biến một bệnh nhân liệt nửa người thành người đi lại bình thường chỉ sau vài ngày.