Từ căn nhà nhỏ với mẹ làm học sinh đầu tiên đến bằng thạc sĩ Anh xuất sắc

Đề tài của Tôn Phi được thầy cô đánh giá là táo bạo khi chọn hướng đi kén người chọn, nghiên cứu khát vọng nghề nghiệp của giáo viên tiếng Anh trái ngành tại Việt Nam, thông qua cách họ tự sự về những “phiên bản giáo viên tương lai” còn dang dở của chính mình.

Luận văn giúp chàng trai Việt tốt nghiệp chương trình Thạc sĩ TESOL xếp loại "Distinction" tại Đại học Nottingham Trent (Vương quốc Anh) - mức xếp loại cao nhất trong hệ thống giáo dục Anh và được giảng viên hướng dẫn khuyến khích phát triển thành bài báo khoa học.

Bục giảng bắt đầu từ căn nhà nhỏ

Trước khi trở thành nghiên cứu sinh ngành giáo dục, Nguyễn Tôn Phi (sinh năm 1999, tại TP.HCM) từng có 4 năm học ngành kỹ thuật xây dựng tại Đại học Bách Khoa TP.HCM và 2 năm làm việc trong lĩnh vực thiết kế.

Quyết định rẽ hướng sang dạy tiếng Anh không mang dáng dấp của bước ngoặt hào nhoáng, mà giống như việc chấp nhận quay về vạch xuất phát: học lại tiếng Anh từ nền tảng, đứng lớp từ những vị trí nhỏ nhất.

Có những giai đoạn, Phi lái xe gần 50 km mỗi ngày chỉ để đứng lớp trong một tiếng rưỡi. Buổi tối, anh tập giảng bài trước gương.

Bục giảng đầu tiên của anh không phải là lớp học, mà chính là không gian gia đình - nơi người mẹ ngồi hàng ghế đầu, trở thành “học sinh” đầu tiên, kiên nhẫn nghe con trai thử từng cách diễn đạt.

“Đó không phải đơn giản là những hành động để chứng minh đam mê, mà để xem mình có chịu được nhịp sống và áp lực thật sự của nghề dạy hay không”, Phi kể lại.

Quá trình đứng lớp sớm cho Tôn Phi thấy rằng, với nhiệt huyết ban đầu là chưa đủ, nghề dạy đòi hỏi người trái ngành cần có sự chuẩn bị nghiêm túc và định hướng dài hạn nếu muốn gắn bó lâu bền.

Quyết định theo học Thạc sĩ giảng dạy tiếng Anh (MA TESOL) tại Anh vừa là bước ngoặt rẽ hướng, vừa là các để Phi trả lời nghiêm túc câu hỏi: mình đang dạy thế nào, và cần trang bị gì để đi tiếp với nghề này.

Một tháng viết luận văn giữa bộn bề mưu sinh

Tháng 9/2024, Phi đặt chân đến Anh với học bổng NTU Excellent của Đại học Nottingham Trent. Đó là giai đoạn anh vừa học, vừa đi dạy, vừa mưu sinh - nhịp sống buộc anh phải tối ưu từng giờ, từng lựa chọn. Trong bối cảnh ấy, luận văn thạc sĩ dần hình thành như cách anh soi chiếu chính con đường mình đã đi.

Thay vì tập trung vào phương pháp dạy và học tiếng Anh như phần lớn các nghiên cứu sinh TESOL trước đó, Phi chọn làm luận văn về giáo viên tiếng Anh trái ngành dưới góc độ tâm lý học, anh tiếp cận đề tài không chỉ bằng tư duy nghiên cứu, mà bằng trải nghiệm cá nhân.

Chia sẻ về lựa chọn này, Phi cho biết anh từng đắn đo rất lâu trước khi đưa khung lý thuyết tâm lý học “những phiên bản của chính ta trong tương lai” - Possible Selves vào nghiên cứu về giáo viên, một lựa chọn đòi hỏi phần tổng quan tài liệu phải đặc biệt chặt chẽ để chứng minh tính phù hợp với lĩnh vực đào tạo giáo viên.

Với Phi, giáo viên trái ngành là những người giàu nhiệt huyết và chuyên môn ngôn ngữ tốt. Điều họ còn thiếu không phải là năng lực, mà là các chương trình đào tạo sư phạm bài bản và sự tư vấn về hướng đi nghề nghiệp dài hạn.

Thay vì đặt câu hỏi “giáo viên trái ngành thiếu gì?”, Phi đi tìm lời giải cho việc “họ khao khát điều gì?”: được công nhận như một giáo viên đúng nghĩa, xây dựng bản sắc nghề nghiệp bền vững và thoát khỏi cảm giác đứng bên lề trong chính nghề mình theo đuổi.

Chính quá trình ấy giúp anh nhận ra hình dung về “giáo viên tương lai” của người trái ngành luôn mang bóng dáng của công việc quá khứ, động lực chuyển nghề và cả những điều họ buộc phải bỏ lại - những khía cạnh tâm lý cần được đào sâu hơn trong đào tạo giáo viên.

Tính táo bạo của luận văn còn thể hiện ở một đóng góp độc lập khi Phi tự phát triển công thức đo mức độ cụ thể của khát vọng nghề nghiệp (specificity of articulation) - khía cạnh trong thuyết Possible Selves vốn chưa từng được khai thác sâu trong các nghiên cứu trước đó. Kết quả cho thấy, khi khát vọng gắn với mốc thời gian, nguồn lực và tiêu chí đánh giá cụ thể, động lực nghề nghiệp mới có khả năng chuyển hóa thành hành động bền bỉ.

Toàn bộ luận văn được hoàn thành trong hơn một tháng, sau khi Phi buộc phải đổi đề tài vào phút chót. Đó là quãng thời gian anh vừa chuyển nhà, vừa đi dạy, vừa xoay xở mưu sinh. “Đến giờ mình vẫn chưa hiểu đã đi qua mọi thứ như thế nào”, Tôn Phi cười nói.

“Có lẽ chỉ có may mắn, đam mê và một chút ngoan cố”, anh xúc động tâm sự.

Nghiên cứu được xây dựng từ 17 bài tự sự nghề nghiệp của 17 giáo viên, những câu chuyện sâu sắc trở thành nguồn tư liệu cốt lõi cho luận văn.

Ngày nhận bằng tốt nghiệp loại xuất sắc (Loại cao nhất tại Anh) tại Đại học Nottingham Trent, Tôn Phi đứng trên sân khấu xúc động nhận ra mình đủ lớn, đủ đam mê, kiên định để sống cùng nghề giáo viên tiếng Anh mỗi ngày.

“Tấm bằng Distinction không phải điểm kết, mà là cách em tôi đứng đàng hoàng hơn trong nghề dạy - một nghề đã được lựa chọn lại từ đầu bằng sự quyết liệt, kiên nhẫn và trách nhiệm”, Phi chia sẻ.