Trẻ lớn lên không hiếu thuận, từ nhỏ thường có 4 đặc điểm này: Mong rằng con bạn không nằm trong số đó

Trong hành trình nuôi dạy con cái, điều khiến nhiều bậc cha mẹ trăn trở nhất không hẳn là con học giỏi hay kém, mà là sau này con có biết nghĩ cho người khác, có biết trân trọng công sức của cha mẹ hay không. Không ít gia đình đã dốc hết sức mình vì con, nhưng đến một ngày chợt nhận ra đứa trẻ năm nào nay lớn lên lại trở nên lạnh nhạt, vô tâm, thậm chí coi sự hy sinh của cha mẹ là điều hiển nhiên.

Trên mạng xã hội, từng có một cư dân mạng chia sẻ câu chuyện khiến nhiều người làm cha làm mẹ không khỏi lặng người. Người này kể rằng, trong khu chung cư nơi mình sống, có lần chứng kiến một người mẹ tan làm về muộn, tay xách nách mang đủ thứ, mồ hôi nhễ nhại. Trong khi đó, đứa con lại ngồi dài trên sofa lướt điện thoại, vừa xem video vừa cáu kỉnh hỏi: "Sao mẹ mãi chưa nấu xong thế?". Người mẹ chỉ nhắc khẽ một câu, đứa trẻ lập tức nổi nóng: "Con sắp chết đói rồi, sao mẹ lề mề thế?". Khoảnh khắc ấy, vẻ mặt bất lực của người mẹ khiến người chứng kiến không khỏi xót xa.

Thực tế, nhiều bậc phụ huynh không ngại vất vả, chỉ sợ rằng sự cố gắng của mình đổi lại là một đứa trẻ không biết cảm thông. Chúng ta thường nhấn mạnh thành tích học tập, nhưng trong cuộc sống, điều quyết định một đứa trẻ có thể đi xa đến đâu lại thường nằm ở nhân cách. Biết ơn, tôn trọng người khác, có trách nhiệm - những phẩm chất này không tự nhiên xuất hiện khi trưởng thành, mà được hình thành từ rất sớm, qua từng hành vi nhỏ hằng ngày.

Có những biểu hiện tưởng chừng rất nhỏ lại đang âm thầm báo hiệu tương lai. Nếu trẻ từ nhỏ đã có những dấu hiệu dưới đây, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm và điều chỉnh kịp thời, thay vì chờ đến lúc "không còn quản được nữa" mới hối hận.

1. Không cảm nhận được sự vất vả của cha mẹ, thiếu khả năng thấu cảm

Có những đứa trẻ luôn tỏ ra rất "đương nhiên". Cha mẹ bận rộn xoay như chong chóng, chúng chỉ quan tâm đến cảm xúc của bản thân: "Con đói", "Con khó chịu", "Con không vui"... Khi không khí trong nhà căng thẳng, trẻ gần như không nhận ra, thậm chí còn vô tình làm mọi thứ tệ hơn.

Bề ngoài, nhiều người cho rằng đó chỉ là trẻ bướng bỉnh hay nóng nảy, nhưng sâu xa hơn, đây là biểu hiện của việc thiếu nghiêm trọng khả năng đồng cảm. Thấu cảm, nói đơn giản, là biết đặt mình vào vị trí của người khác. Đây là nền tảng quan trọng của trí tuệ cảm xúc và cũng là yếu tố then chốt giúp một người duy trì được các mối quan hệ thân thiết khi trưởng thành.

Nhiều đứa trẻ thiếu khả năng này bắt nguồn từ môi trường gia đình. Khi cha mẹ quen "ôm hết việc", không để con tham gia vào sinh hoạt chung, cũng hiếm khi chia sẻ cảm xúc hay sự mệt mỏi của mình, trẻ sẽ dần hình thành suy nghĩ rằng: cha mẹ làm tất cả là chuyện đương nhiên, họ mệt hay không chẳng liên quan gì đến mình.

Điều cha mẹ có thể làm là để con tham gia vào đời sống gia đình từ sớm, thay vì chỉ đóng vai trò người được phục vụ. Những việc rất nhỏ như dọn đồ chơi, giúp lấy bát đũa, đi chợ cùng bố mẹ… đều giúp trẻ hiểu rằng gia đình là nơi mọi người cùng nhau gánh vác.

2. Thường xuyên cãi lại người lớn, thiếu sự tôn trọng cơ bản

Ngày nay, nhiều gia đình chú trọng việc tôn trọng cảm xúc và quyền bày tỏ của trẻ, điều này hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, không ít phụ huynh lại vô tình đi sang cực đoan chỉ quan tâm trẻ nghĩ gì, muốn gì, mà bỏ quên ranh giới và nguyên tắc.

Hệ quả là có những đứa trẻ dễ dàng lớn tiếng với cha mẹ, không vừa ý là quát tháo, ném đồ, thậm chí ở nơi đông người cũng không biết kiềm chế, khiến người lớn rơi vào thế khó xử. Đây không phải là cá tính mạnh, mà là việc trẻ chưa được dạy cách thể hiện bản thân một cách tôn trọng.

Bày tỏ ý kiến và vô lễ chưa bao giờ là một. Trẻ cần hiểu rằng có thể không đồng ý, nhưng không được xúc phạm; có thể có cảm xúc tiêu cực, nhưng không được làm tổn thương người khác. Quan trọng hơn cả, cha mẹ chính là tấm gương trực tiếp. Cách người lớn nói chuyện với ông bà, cách vợ chồng trao đổi với nhau mỗi ngày đều âm thầm trở thành khuôn mẫu trong mắt trẻ.

3. Coi sự hy sinh của cha mẹ là điều hiển nhiên, không biết ơn

Một đứa trẻ không biết cảm ơn thường không phải sinh ra đã lạnh lùng, mà là lớn lên trong sự đáp ứng quá mức. Nhiều bậc phụ huynh vì thương con nên hễ con đòi là cố gắng chiều theo, bất kể yêu cầu đó có hợp lý hay không. Dần dần, trẻ hình thành suy nghĩ chỉ cần mình muốn, thì nhất định phải có.

Khi đến một ngày cha mẹ không còn đủ khả năng đáp ứng, phản ứng của trẻ không phải là thấu hiểu, mà là tức giận, oán trách, thậm chí cho rằng cha mẹ "không tốt như người khác". Nếu không điều chỉnh sớm, mô thức này rất dễ dẫn đến sự xa cách khi cha mẹ về già.

Điều cần thiết là giúp trẻ phân biệt rõ giữa "nhu cầu" và "mong muốn". Những nhu cầu cơ bản cần được đáp ứng đầy đủ, nhưng với những đòi hỏi không hợp lý, cha mẹ cần dám nói không. Việc để trẻ chờ đợi, trải qua những thất vọng nhỏ cũng chính là cách giúp trẻ học cách trân trọng những gì mình có.

4. Phụ thuộc quá mức vào cha mẹ, thiếu năng lực độc lập

Có một kiểu trẻ khác, nhìn bề ngoài rất ngoan ngoãn, nhưng vấn đề lại nằm sâu hơn. Từ nhỏ, mọi thứ đều được sắp xếp sẵn: quần áo có người giặt, cặp sách có người chuẩn bị, quyết định có người thay... Lớn lên, chỉ cần đứng trước lựa chọn nhỏ đã lúng túng, gặp chút khó khăn liền muốn bỏ cuộc.

Những "đứa trẻ không bao giờ lớn" trong phim ảnh thường có điểm chung là tuổi thơ bị bao bọc quá mức, chưa từng thực sự học cách chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình. Giáo dục, về bản chất, là một quá trình từng bước buông tay. Bắt đầu từ những việc nhỏ, để trẻ tự sắp xếp đồ đạc, tự quản lý thời gian, tự quyết định cách sử dụng tiền tiêu vặt. Khi được tham gia vào việc ra quyết định và chấp nhận hệ quả, ý thức trách nhiệm mới có cơ hội hình thành.

Lời kết

Có người từng nói, phía sau một đứa trẻ "có vấn đề" thường là một gia đình đang loay hoay. Dù câu nói này có phần nặng nề, nhưng không phải không có lý. Phẩm chất của một con người không hình thành trong một sớm một chiều, mà được bồi đắp qua từng ngày sống chung, từng cách cha mẹ phản ứng trước những điều rất nhỏ.

So với điểm số, điều quan trọng hơn là sau này con sẽ đối xử với người thân như thế nào, sẽ nhìn nhận sự già đi của cha mẹ ra sao và có sẵn sàng gánh vác trách nhiệm của chính mình hay không. Khi những dấu hiệu đầu tiên xuất hiện, thay vì vội vàng trách mắng hay tự an ủi rằng "trẻ còn nhỏ", cha mẹ càng cần tỉnh táo và kiên nhẫn điều chỉnh. Bởi rất nhiều vấn đề, nếu bỏ lỡ giai đoạn dẫn dắt tốt nhất, về sau muốn bù đắp cũng không còn dễ dàng.

Hy vọng rằng, mỗi gia đình đều có thể chậm lại một chút, tỉnh táo hơn một chút, để nuôi dưỡng nên những đứa trẻ biết thấu hiểu, biết biết ơn, có ranh giới và có trách nhiệm với cuộc đời mình.