Thế hệ “buộc phải làm chủ” vì không xin được việc

Trước đây, nhắc đến chuyện khởi nghiệp hay làm chủ, chúng ta thường nghĩ ngay tới từ khóa “chủ động” - nghĩa là bản thân họ muốn khởi nghiệp, muốn làm chủ. Bởi ai cũng biết để tự kinh doanh, cần không ít điều kiện kèm theo: Từ kiến thức, nguồn vốn đến khả năng nghiên cứu thị trường, vận hành đội ngũ nhân sự,...

Tuy nhiên những năm gần đây, việc làm chủ hay khởi nghiệp không còn là mong muốn mà đã trở thành “nước đi cuối cùng” với 1 bộ phận Gen Z.

Phía sau làn sóng khởi nghiệp của người trẻ là một thực tế khắc nghiệt hơn: Ngày càng nhiều sinh viên mới tốt nghiệp không thể tìm được việc làm như kỳ vọng. Khi cơ hội tuyển dụng giảm mạnh, đặc biệt ở các vị trí đầu vào, khởi nghiệp dần trở thành phương án thay thế, thậm chí là lựa chọn duy nhất để có thu nhập, tích lũy kinh nghiệm và duy trì sự nghiệp. Xu hướng này không chỉ xuất hiện tại Hàn Quốc mà còn được ghi nhận ở Mỹ, Trung Quốc và nhiều nền kinh tế khác.

Đành phải làm chủ

Oh Min-do, 28 tuổi, từng thành lập một startup giao đồ ăn tại Hàn Quốc với hy vọng tự tạo cơ hội cho bản thân thay vì cạnh tranh trong thị trường lao động đầy áp lực. Tuy nhiên, chỉ sau một năm, doanh nghiệp của anh phải đóng cửa, kéo theo khoản thua lỗ lên tới hàng chục triệu won (tương đương hàng trăm triệu đồng). Nhìn lại, Oh thừa nhận mình gần như không có kiến thức về phân tích thị trường, quản lý chi phí hay thuế. Điều khiến anh tiếc nuối nhất không chỉ là số tiền đã mất mà còn là cảm giác bản thân tụt lại phía sau bạn bè từ hai đến ba năm.

Một doanh nhân trẻ khác người Hàn Quốc cũng trải qua tình cảnh tương tự khi xây dựng nền tảng ứng dụng AI gợi ý mỹ phẩm. Ý tưởng được đánh giá có tiềm năng, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đóng cửa chỉ sau một năm hoạt động. Theo anh, khoảng cách giữa ý tưởng và khả năng triển khai quá lớn. Chi phí thuê ngoài để phát triển sản phẩm lên tới hàng tỷ won (tương đương hàng chục tỷ đồng). Ngay cả khi thuê lập trình viên từ xa để tiết kiệm chi phí, nhóm phát triển vẫn không thể hiện thực hóa đúng ý tưởng ban đầu. Trong khi đó, để thuyết phục nhà đầu tư rót vốn, startup phải có sản phẩm mẫu đủ hoàn thiện. Riêng quá trình tạo ra bản demo đã mất gần một năm và anh không còn đủ nguồn lực để tiếp tục chờ đợi.

Ở chiều ngược lại, Wang Jin - Một doanh nhân trẻ người Trung Quốc, lại nhìn nhận hành trình làm chủ theo cách khác. Chứng kiến sự phát triển của các startup AI như DeepSeek, anh tin rằng bất kỳ ai cũng có thể trở thành người tiếp theo tạo ra một doanh nghiệp công nghệ thành công. Theo Wang, làm việc tại doanh nghiệp là trải nghiệm cần thiết nhưng không phải đích đến cả đời. Mục tiêu lớn nhất của anh vẫn là xây dựng công ty của riêng mình.

Những câu chuyện trên phản ánh bức tranh rất khác giữa các quốc gia. Với nhiều người trẻ Trung Quốc hay Mỹ, khởi nghiệp vẫn gắn với khát vọng tạo ra sản phẩm mới và chinh phục thị trường. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, ngày càng nhiều người bước vào con đường làm chủ vì không còn nhiều lựa chọn khác.

Ngay cả những người quyết định mở doanh nghiệp cũng chủ yếu lựa chọn các mô hình nhỏ phục vụ thị trường nội địa như nhà hàng, bán lẻ hay dịch vụ ăn uống thay vì công nghệ.

Giáo sư Nam Dae-il tại Đại học Korea, cho biết: Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, chỉ cần một ý tưởng tốt cũng có thể gọi vốn. Nhưng hiện nay, nhà đầu tư yêu cầu năng lực công nghệ cao hơn rất nhiều. Những người thiếu kinh nghiệm vì vậy chỉ còn cách mở các mô hình kinh doanh đủ để duy trì cuộc sống thay vì xây dựng doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng toàn cầu.

Không chỉ Hàn Quốc, thị trường việc làm tại Mỹ cũng đang góp phần thúc đẩy làn sóng tự kinh doanh của giới trẻ. Một báo cáo mới của LinkedIn cho thấy những người tìm việc thuộc thế hệ Gen Z đang mất nhiều thời gian hơn các thế hệ trước để tìm được việc làm, phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với lực lượng lao động trẻ.

Theo bà Karin Kimbrough - Kinh tế trưởng của LinkedIn: "Những sinh viên mới tốt nghiệp đang bước vào một trong những thị trường việc làm cạnh tranh nhất trong nhiều năm trở lại đây. Mức độ cạnh tranh đã tăng lên, người lao động ít chuyển việc hơn và con đường sự nghiệp truyền thống cũng không còn mang tính tuyến tính như trước".

Sự thay đổi này cũng đã thể hiện rõ trên các nền tảng tìm việc. Chỉ trong vòng một năm, số người dùng bổ sung danh xưng "Founder" (nhà sáng lập) vào hồ sơ LinkedIn đã tăng gần 70%, gấp ba lần so với năm 2022.

Báo cáo cũng cho biết sự chững lại của thị trường lao động đang thúc đẩy ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn con đường tự kinh doanh. Hoạt động tuyển dụng tại Mỹ đã giảm tháng thứ tư liên tiếp. Dữ liệu từ LinkedIn cho thấy số lượng tuyển dụng thấp hơn 8,5% so với cùng kỳ năm ngoái và vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch.

Khởi nghiệp giờ không còn đồng nghĩa với giấc mơ làm giàu

Bên cạnh thực tế thị trường lao động vẫn còn khó khăn, công nghệ cũng làm thay đổi cách người trẻ bắt đầu kinh doanh. Khoảng 68% doanh nhân Gen Z tham gia khảo sát của LinkedIn cho biết các công cụ AI và nền tảng số đã giúp họ khởi nghiệp hoặc vận hành doanh nghiệp dễ dàng hơn. Nhiều mô hình hiện nay có thể hoạt động hoàn toàn trực tuyến, giúp người sáng lập không cần nhiều vốn như trước. Tuy nhiên, AI không thể xóa bỏ những rủi ro vốn có của khởi nghiệp.

Theo số liệu từ Commerce Institute, khoảng 20% doanh nghiệp mới phải đóng cửa ngay trong năm đầu tiên và gần một nửa không thể tồn tại quá 5 năm. Điều này cho thấy con đường làm chủ chưa bao giờ là lựa chọn dễ dàng.

Dẫu vậy, với nhiều người trẻ, chờ đợi thị trường việc làm phục hồi cũng không hẳn an toàn hơn. Không ít sinh viên mới tốt nghiệp chấp nhận mở cửa hàng nhỏ, bán hàng trực tuyến, làm dịch vụ hoặc xây dựng startup quy mô nhỏ đơn giản vì họ cần một công việc ngay lập tức. Với họ, khởi nghiệp trước mắt không nhất thiết phải tạo ra doanh nghiệp tỷ USD mà có thể chỉ là cách để tích lũy kinh nghiệm, xây dựng hồ sơ năng lực hoặc chứng minh bản thân có thể tạo ra giá trị thay vì ngồi chờ một lời mời tuyển dụng.

Các số liệu tại Hàn Quốc cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn mà người trẻ đang phải đối mặt. Năm ngoái, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 4,5%, riêng nhóm dưới 30 tuổi giảm tới 12,9% - mức giảm mạnh nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Tỷ trọng startup kỳ lân của Hàn Quốc trong tổng số kỳ lân toàn cầu cũng giảm từ 2,2% vào năm 2019 xuống còn 1% vào năm 2024.

Theo các chuyên gia, nếu hệ sinh thái khởi nghiệp và chính sách hỗ trợ không được cải thiện, việc ngày càng nhiều người trẻ buộc phải kinh doanh vì mưu sinh sẽ khó tạo ra những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, khởi nghiệp của Gen Z không còn đơn thuần là câu chuyện theo đuổi đam mê hay thích làm chủ. Có người xem đó là cơ hội để hiện thực hóa tham vọng, có người chỉ coi là phương án tạm thời để không bị bỏ lại phía sau. Thay vì chỉ chờ đến lúc tìm được một công việc văn phòng ổn định, nhiều người trẻ buộc phải tự tạo ra công việc cho chính mình.

(Nguồn: Korea JoongAng Daily, The Times of India)