Ở Việt Nam, không khó để bắt gặp hình ảnh người bệnh chỉ cần ho, sổ mũi, đau xoang là tự ra hiệu thuốc mua kháng sinh về uống. Nhiều người tin rằng kháng sinh là "thuốc mạnh", uống vào sẽ nhanh khỏi, tiết kiệm thời gian đi khám. Chính thói quen này đang khiến không ít trường hợp phải nhập viện vì tác dụng phụ, ngộ độc thuốc, sốc phản vệ, thậm chí đe dọa tính mạng.
Câu chuyện của T.H (hơn 30 tuổi) là một minh chứng. T.H chia sẻ: "Tôi bị viêm xoang nhiều năm nên khá quen với các triệu chứng như nghẹt mũi, đau nhức vùng mặt, chảy dịch mũi. Một lần tái phát, thay vì đi khám, tôi ra hiệu thuốc gần nhà mua kháng sinh về uống theo "kinh nghiệm" cũ.
Ngay sau khi uống, cơ thể tôi bắt đầu phản ứng dữ dội. Tôi buồn nôn liên tục, đau quặn bụng, nóng ruột. Chưa kịp định thần thì đầu óc quay cuồng, hoa mắt, chóng mặt, người mệt rã rời. Lúc đó tôi mới thực sự hoảng sợ.
Nghĩ rằng phải đến bệnh viện, tôi vội gom túi thuốc rồi bắt xe đi bệnh viện Y học cổ truyền. Nhưng đi được nửa đường, đến đoạn ga Lê Duẩn thì tôi ngất xỉu, hoàn toàn không còn kiểm soát được cơ thể.
Khi tỉnh lại, tôi mới biết mình được người đi đường đưa vào một bệnh viện tư nhân gần đó để cấp cứu. Lúc ấy tôi không mở nổi mắt, người lơ mơ, buồn ngủ rũ rượi, vừa mệt vừa mê man... Khoảnh khắc nằm trên giường cấp cứu, tôi mới nhận ra mình đã tiến rất gần tới ranh giới nguy hiểm chỉ vì một quyết định tưởng như nhỏ" .
Sau sự việc, tôi được bác sĩ giải thích rằng không phải mọi trường hợp viêm xoang đều cần dùng kháng sinh. Phần lớn viêm xoang cấp là do virus hoặc các yếu tố như dị ứng, môi trường ô nhiễm, thay đổi thời tiết. Trong những trường hợp này, kháng sinh không những không có tác dụng mà còn dễ gây rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, chóng mặt, buồn ngủ, dị ứng thuốc, thậm chí sốc phản vệ".
Câu chuyện của T.H là một lời cảnh báo: kháng sinh không phải thuốc uống cho "chắc". Khi có triệu chứng viêm xoang hay bất kỳ bệnh lý nào kéo dài, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán đúng nguyên nhân và điều trị đúng cách. Đừng đánh cược sức khỏe của mình chỉ vì sự tiện lợi nhất thời, bởi có những cái giá quá đắt mà không ai muốn phải trả.
Theo chia sẻ của DS. Vũ Thuỳ Dương (BV Trung ương Huế) trên báo Sức khỏe và Đời sống, phần lớn các trường hợp viêm xoang có nguồn gốc từ virus, vì vậy việc sử dụng kháng sinh trong những tình huống này không mang lại hiệu quả điều trị. Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn và hoàn toàn không có khả năng tiêu diệt virus - tác nhân gây bệnh phổ biến nhất của viêm xoang cấp.
Để xác định viêm xoang là do vi khuẩn hay không, người bệnh cần đi khám. Bác sĩ sẽ dựa vào diễn tiến triệu chứng lâm sàng và, khi cần thiết, chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán như chụp CT xoang hoặc xét nghiệm nuôi cấy vi khuẩn. Đây là cơ sở quan trọng để quyết định có cần dùng kháng sinh hay không.
Ngay cả khi viêm xoang liên quan đến vi khuẩn, kháng sinh cũng không phải lúc nào là lựa chọn bắt buộc. Với những trường hợp nhẹ đến trung bình, hệ miễn dịch của cơ thể vẫn có thể tự kiểm soát và hồi phục sau vài ngày mà không cần can thiệp bằng thuốc kháng sinh.
Nếu viêm xoang là do nhiễm vi khuẩn, có thể cần dùng thuốc kháng sinh để điều trị. Thông thường, thuốc kháng sinh được kê đơn khi:
- Các triệu chứng nhiễm trùng xoang kéo dài hơn 1 tuần
- Các triệu chứng xấu đi
- Các triệu chứng viêm xoang nghiêm trọng (sốt cao, nhiễm trùng da hoặc phát ban, đau quanh mắt hoặc mũi).
Việc sử dụng kháng sinh không đúng theo chỉ định của bác sĩ tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho sức khỏe, không chỉ khiến bệnh lâu khỏi mà còn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, vì vậy nếu dùng trong các bệnh do virus như cảm cúm hay phần lớn trường hợp viêm xoang, thuốc sẽ không mang lại hiệu quả điều trị mà còn làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, hoa mắt, chóng mặt, buồn ngủ hoặc phản ứng dị ứng, thậm chí sốc phản vệ cần cấp cứu.
Tự ý uống, dùng sai liều hoặc ngưng thuốc giữa chừng còn khiến vi khuẩn kháng thuốc, làm cho những lần nhiễm trùng sau trở nên khó điều trị hơn và buộc phải dùng kháng sinh mạnh hơn, nhiều rủi ro hơn. Ngoài ra, kháng sinh có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, suy giảm miễn dịch và che lấp triệu chứng bệnh, khiến việc chẩn đoán đúng bị chậm trễ.
Vì vậy, kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, đúng loại, đúng liều và đủ thời gian, để tránh những cái giá không đáng có cho sức khỏe.