Sống lành mạnh, chăm tập thể dục vẫn mắc ung thư: Bác sĩ Bệnh viện K lý giải

Không nghĩ ung thư có thể “ghé thăm” mình, anh K rất bất ngờ khi nhận kết quả chẩn đoán. Anh tình cờ phát hiện bệnh sau khi xuất hiện dấu hiệu đi ngoài ra máu.

Nhận kết quả, anh K không khỏi bàng hoàng và tự hỏi vì sao mình có thể mắc ung thư. Anh cho biết bản thân không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, ít ăn ngoài và duy trì thói quen tập luyện thể thao.

Anh K từng nghĩ rằng ăn uống lành mạnh, thường xuyên vận động sẽ giúp mình tránh được ung thư, hơn nữa bản thân vẫn còn khá trẻ. Vì vậy, việc được chẩn đoán mắc bệnh trở thành một cú sốc tinh thần lớn đối với anh.

Vì sao sống lành mạnh, chăm tập thể thao vẫn không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ung thư?

Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, cho hay: “Rất nhiều người cho rằng nếu chúng ta sống lành mạnh thì khả năng mắc ung thư sẽ giảm. Điều đó đúng, nhưng không có nghĩa là đúng hoàn toàn”.

Theo bác sĩ Nam, nguy cơ ung thư không chỉ phụ thuộc vào việc một người có sống hay ăn uống lành mạnh hay không. Trong quá trình sống, cơ thể liên tục tích lũy những thay đổi diễn ra từng ngày, từng giờ, từng tháng, từng năm.

Những thay đổi này có thể tích lũy theo thời gian, dần dẫn đến biến đổi ở tế bào. Từ một tế bào có biến đổi, chúng có thể nhân lên thành hai, bốn, tám tế bào... rồi phát triển thành khối u.

Theo bác sĩ Nam, khoảng 5-10% những thay đổi về mặt di truyền liên quan đến ung thư có thể bắt nguồn từ bộ gen được thừa hưởng từ bố mẹ.

Phần còn lại, khoảng 90-95%, liên quan đến những thay đổi trong quá trình sống và môi trường sống. Bên cạnh đó, một tỷ lệ không nhỏ các đột biến có thể xảy ra một cách ngẫu nhiên.

“Những đột biến này không nhất thiết chịu tác động từ chế độ ăn uống, môi trường hay được di truyền từ bố mẹ. Trong quá trình sinh sống, chúng có thể tự phát sinh. Vì vậy, đôi khi chúng ta không thể chỉ ra một lý do cụ thể nhưng vẫn có nguy cơ mắc ung thư”, bác sĩ Nam nói.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư

Ung thư hình thành khi các tế bào bình thường biến đổi thành tế bào ung thư qua nhiều giai đoạn, thường tiến triển từ tổn thương tiền ung thư thành khối u ác tính. Quá trình này là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền của mỗi người và các tác nhân bên ngoài.

Các tác nhân bên ngoài có thể gồm:

- Vật lý: Tia cực tím và bức xạ ion hóa.

- Hóa học: Amiăng (chất được sử dụng trong công nghiệp xây dựng, sản xuất má phanh, đóng tàu thủy và có tính cách nhiệt, cách điện, cách âm), aflatoxin (độc tố có thể xuất hiện trong thực phẩm bị mốc) và asen (chất có thể gây ô nhiễm nguồn nước).

- Sinh học: Nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), tỷ lệ mắc ung thư tăng đáng kể theo tuổi. Nguyên nhân liên quan đến sự tích lũy các yếu tố nguy cơ gây ung thư theo thời gian, trong khi cơ chế tự sửa chữa của tế bào cũng trở nên kém hiệu quả hơn do tuổi tác.

WHO cho biết có thể ngăn ngừa từ 30-50% số ca tử vong do ung thư bằng cách giảm hoặc hạn chế các yếu tố nguy cơ chính, trong đó có:

- Không hút thuốc lá.

- Hạn chế rượu bia.

- Duy trì cân nặng hợp lý.

- Tập thể dục thường xuyên.

- Phòng ngừa các yếu tố nguy cơ liên quan đến nhiễm trùng.