Samsung kiếm về "lợi nhuận khủng" thì là việc của họ, tại sao có 48.000 người lại muốn được chia phần?

Samsung Electronics vừa suýt soát vượt qua một cuộc đình công quy mô lớn của gần 48.000 công nhân vào tuần này, sau khi ban lãnh đạo tập đoàn đạt được thỏa thuận tạm thời về cơ chế chi trả tiền thưởng.

Dù vậy, yêu cầu của công đoàn về việc phân chia tỷ lệ lợi nhuận lớn hơn từ mảng kinh doanh bán dẫn đã làm dấy lên làn sóng tranh luận - không chỉ tại Hàn Quốc mà còn trên toàn cầu - về câu hỏi: Ai thực sự là người hưởng lợi từ nền công nghiệp AI, và phải chăng thành quả này cần được phân phối một cách công bằng hơn?

Trong bối cảnh thị trường chip nhớ toàn cầu rơi vào tình trạng khan hiếm, Samsung - nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới - liên tục báo cáo mức lợi nhuận kỷ lục trong những tháng gần đây.

Trước tình hình đó, phía công đoàn đã yêu cầu tập đoàn phải trích ra 15% lợi nhuận thặng dư để làm quỹ tiền thưởng cho toàn bộ công nhân viên, thay vì chỉ ưu ái cho bộ phận sản xuất chip nhớ — nơi trực tiếp cung ứng linh kiện cho các "ông lớn" công nghệ như Tesla hay Nvidia.

Chia sẻ với tờ Rest of World , ông Choi Seung-ho, người đứng đầu công đoàn Samsung, nhấn mạnh: "Trong khi ngành công nghiệp AI đang mang lại lợi nhuận hoạt động cao kỷ lục, cấu trúc đãi ngộ hiện tại lại khiến các đoàn viên không nhận được phần thưởng xứng đáng với hiệu suất làm việc của họ. Chúng tôi quyết tâm thay đổi thực trạng này".

Động thái phản kháng của công đoàn Samsung đã chạm đúng "vùng nhạy cảm" của dư luận xứ sở kim chi. Thậm chí, một nhà hoạch định chính sách cấp cao của nước này là ông Kim Yong-beom còn đề xuất ý tưởng về một khoản "cổ tức công dân".

Theo đó, một phần lợi nhuận siêu ngạch từ làn sóng bùng nổ AI sẽ được phân phối lại cho toàn bộ 52 triệu dân. Ông Kim nhận định giải pháp này sẽ bảo đảm sự ổn định xã hội, đồng thời giảm bớt gánh nặng chi phí từ quá trình chuyển đổi kinh tế do AI dẫn dắt.

Những khối tài sản "gần như không tưởng"

Ông Adrian Brown, Giám đốc điều hành của Windfall Trust nhận định với Rest of World rằng đây là "một trong những phong trào lao động mang tính cột mốc nhất mà chúng ta từng chứng kiến".

"Người lao động ý thức rất rõ rằng sức lao động của họ là một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị AI. Và họ đang đặt ra một câu hỏi vô cùng trực diện: Nếu công nghệ này đang tạo ra những mức lợi nhuận kỷ lục, thì ai là người có quyền hợp pháp để đứng ra chia phần?", ông Brown phân tích.

Theo số liệu từ Bloomberg Billionaires Index , dòng tiền khổng lồ từ cơn sốt AI đổ vào túi một nhóm thiểu số đã chạm tới những con số "gần như không tưởng". Thống kê năm ngoái cho thấy, 29 nhà sáng lập công nghệ đã 'bỏ túi' khối tài sản ròng trị giá tổng cộng 71 tỷ USD. Tính riêng trong vòng một năm qua, các startup tại Mỹ đã sản sinh ra 19 tỷ phú mới với tổng tài sản lên tới 59 tỷ USD. Giới siêu giàu mới nổi từ AI đang "sinh sôi" với một tốc độ đáng kinh ngạc.

Và guồng quay đó chưa có dấu hiệu dừng lại. Tuần này, SpaceX đã nộp hồ sơ xin phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), đẩy định giá công ty vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD — động thái có thể đưa nhà sáng lập Elon Musk trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới.

OpenAI và Anthropic cũng được kỳ vọng sẽ tiến hành IPO trong năm nay, hứa hẹn biến hàng loạt giám đốc điều hành cấp cao của các công ty này thành những tỷ phú mới.

Điều chưa từng có

Trở lại với câu chuyện tại Samsung, theo các điều khoản trong bản đề xuất, tập đoàn này đã đồng ý xóa bỏ mức trần tiền thưởng và cam kết sẽ tính toán tỷ lệ thưởng trực tiếp dựa trên lợi nhuận hoạt động.

Song song đó, Samsung sẽ trích khoảng 10,5% lợi nhuận hoạt động để làm quỹ thưởng đặc biệt cho riêng bộ phận sản xuất chip. Trước đó vào năm ngoái, đối thủ cạnh tranh trực tiếp của họ là SK Hynix cũng áp dụng chính sách tương tự khi đồng ý trích 10% lợi nhuận hoạt động hàng năm cho quỹ thưởng hiệu suất.

“Trên phạm vi toàn cầu, người lao động đang bắt đầu đứng lên đòi hỏi một quyền lợi tương tự: một phần chia xứng đáng, dựa trên chính những đóng góp thực tế của họ", ông Brown nhận định.

Phía công đoàn Samsung thừa nhận, cơ chế tiền thưởng bất bình đẳng trước đây đã gây ra sự chia rẽ nội bộ sâu sắc giữa các bộ phận, đồng thời là nguyên nhân khiến hàng loạt nhân sự nộp đơn xin nghỉ việc.

Sau tất cả, một thỏa thuận lương thưởng vừa đạt được giữa tập đoàn Samsung Electronics và công đoàn đang được giới phân tích đánh giá là một thắng lợi trọn vẹn cho cả hai phía.

Trong khi gã khổng lồ công nghệ Hàn Quốc giành được những nhượng bộ mang tính chiến lược để ngăn chặn kịp thời một cuộc tổng đình công quy mô lớn, thì những kỹ sư, công nhân thuộc mảng chip nhớ của hãng cũng chuẩn bị đút túi khoản tiền thưởng kỷ lục lên tới 416.000 USD (tương đương hơn 10 tỷ đồng).

Theo thông tin từ phía công đoàn, dựa trên các điều khoản quy định trong thỏa thuận, toàn bộ nhân sự mảng chip sẽ được nhận một khoản thưởng định kỳ bằng tiền mặt tương đương 50% mức lương năm. Chưa dừng lại ở đó, Samsung sẽ trích ra 10,5% lợi nhuận hoạt động để lập quỹ thưởng đặc biệt, nhưng khoản này sẽ được chi trả dưới hình thức cổ phiếu thưởng.

Đối với quỹ thưởng đặc biệt của năm nay, 40% ngân sách sẽ được cào bằng và phân phối cho toàn bộ các mảng kinh doanh bán dẫn, trong khi 60% còn lại sẽ được dồn để tưởng thưởng riêng cho các nhân viên thuộc bộ phận chip nhớ.

Một nguồn tin nội bộ từ công đoàn giấu tên tiết lộ: lấy ví dụ một kỹ sư chip nhớ có mức lương cơ bản là 80 triệu won, người này dự kiến sẽ nhận được tổng mức thưởng lên tới khoảng 626 triệu won (tương đương 416.000 USD) trong năm nay.

Tuy nhiên, con số này vẫn khiêm tốn hơn nếu đặt lên bàn cân so với mức thưởng dự kiến vượt ngưỡng 700 triệu won mà các nhân viên tại SK Hynix sẽ nhận được, nếu công ty này hoàn thành mục tiêu lợi nhuận năm là 250 nghìn tỷ won, theo các phép tính toán của Reuters.

Thêm một điểm khác biệt lớn nữa, trong khi công nhân SK Hynix được quyền linh hoạt lựa chọn nhận thưởng bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu, thì nhân sự tại Samsung lại không có được đặc quyền này, một nguồn tin nắm rõ kế hoạch đãi ngộ cho hay.

Dù thỏa thuận mới ký kết chưa đáp ứng được trọn vẹn tất cả các yêu sách, nhưng theo thủ lĩnh công đoàn Choi Seung-ho, cơ chế thưởng này hiện đã được thể chế hóa, có hiệu lực ràng buộc trong vòng một thập kỷ và dựa trên một công thức tính toán hoàn toàn minh bạch.

"Nếu những thành quả được tạo ra từ mồ hôi công sức của tập thể lại bị doanh nghiệp thâu tóm toàn bộ, đó là điều hoàn toàn phi lý", ông Choi khẳng định. "Chúng tôi muốn Samsung Electronics phát triển, chúng tôi muốn đất nước Hàn Quốc thịnh vượng, và chúng tôi cũng muốn cuộc sống của chính mình tốt đẹp hơn".