Người trẻ lười yêu, ngại cưới: Bộ Y tế khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi

Thông tin trên được đưa ra tại Thông tư hướng dẫn Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, vừa được Bộ Y tế ban hành.

Theo nội dung triển khai chính sách dân số, công tác truyền thông sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp chính: hỗ trợ người trẻ chuẩn bị kết hôn và sinh con; khuyến khích sinh đủ hai con tại những địa phương có mức sinh thấp; chủ động dự phòng, phát hiện nguy cơ vô sinh.

Khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi

Thống kê của Bộ Y tế cho thấy mức sinh của Việt Nam hiện ở mức 1,93 con/phụ nữ, thuộc nhóm thấp tại Đông Nam Á. Cùng với đó, người trẻ ngày càng có xu hướng kết hôn muộn. Theo Bộ Y tế, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt tăng từ 25,2 tuổi năm 2019 lên 27,3 tuổi năm 2024. Chỉ trong 5 năm, mức tăng này gần gấp đôi so với 20 năm trước đó.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng áp lực chi phí cuộc sống, mong muốn ổn định sự nghiệp trước khi lập gia đình hay khó khăn trong việc tìm kiếm bạn đời phù hợp được cho là những yếu tố khiến một bộ phận người trẻ ngại yêu, trì hoãn kết hôn và sinh con.

Bộ Y tế đánh giá, mức sinh thấp kéo dài không chỉ làm thay đổi quy mô dân số mà còn tạo sức ép lên thị trường lao động và đẩy nhanh quá trình già hóa. Nếu xu hướng này tiếp diễn, tương quan giữa các thế hệ có thể thay đổi đáng kể, khi số người trong độ tuổi lao động phải gánh thêm trách nhiệm chăm sóc ngày càng nhiều người cao tuổi.

Trước thực tế này, Bộ Y tế đang triển khai các giải pháp nhằm nâng mức sinh, đồng thời cải thiện chất lượng dân số, trong đó chú trọng hỗ trợ người trẻ chuẩn bị tốt hơn cho hôn nhân và việc làm cha mẹ.

Một trong những giải pháp được đưa ra là truyền thông, tư vấn và khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời vận động sinh đủ hai con tại những địa phương có mức sinh thấp.

Không chỉ dừng ở tuyên truyền, các địa phương sẽ tổ chức các chương trình cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho thanh niên trước khi bước vào hôn nhân. Nội dung dự kiến bao gồm hôn nhân và gia đình, sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục, mang thai, sinh con, chăm sóc và nuôi dạy trẻ, cùng kỹ năng quản lý tài chính gia đình.

Bộ Y tế sẽ xây dựng và chuẩn hóa bộ tài liệu dùng thống nhất trên toàn quốc, đồng thời tập huấn đội ngũ giảng viên và cán bộ y tế - dân số trước khi triển khai tại địa phương.

Theo kế hoạch, mỗi năm khoảng 20% số xã, phường, đặc khu được lựa chọn để tổ chức ít nhất một lớp học, hội thảo hoặc chuyên đề dành cho nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn.

Qua đó, chính sách hướng tới việc giúp người trẻ có thêm thông tin và kỹ năng để chủ động chuẩn bị cho cuộc sống gia đình, thay vì chỉ tiếp cận vấn đề sinh con khi đã bước vào hôn nhân.

Nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn sẽ được tiếp cận các kiến thức về sức khỏe sinh sản, đời sống vợ chồng, mang thai, chăm sóc và nuôi dạy con nhỏ, trong đó ưu tiên phát triển các tài liệu số để người dân có thể tiếp cận thuận tiện hơn.

Tại địa phương, các hoạt động tọa đàm, nói chuyện chuyên đề, tư vấn và các khóa học trước hôn nhân sẽ được tổ chức, tập trung vào những kỹ năng thiết thực như chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, chuẩn bị cuộc sống gia đình, mang thai - sinh con và quản lý tài chính gia đình.

Mục tiêu là giúp người trẻ có sự chuẩn bị đầy đủ hơn trước khi bước vào hôn nhân, đồng thời nâng cao nhận thức về lợi ích của việc sinh đủ hai con.

Tập trung hỗ trợ các địa phương có mức sinh thấp

Bộ Y tế cho biết chính sách khuyến khích sinh đủ hai con được triển khai trọng điểm tại 10 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp hơn mức sinh cả nước, gồm: Hà Nội, Khánh Hòa, Đồng Nai, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau, Cần Thơ, Tây Ninh và TP.HCM.

Tại các địa phương này, ngành y tế sẽ tổ chức các hoạt động phát động phong trào, tuyên truyền, tư vấn, tọa đàm, đối thoại chính sách và biểu dương, tôn vinh những tập thể, cá nhân thực hiện tốt chính sách dân số.

Đáng chú ý, tại một số xã, phường, phong trào sẽ hướng tới khuyến khích các cá nhân, cặp vợ chồng sinh con, sinh đủ hai con và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Các hoạt động không chỉ dừng ở tuyên truyền mà còn hướng tới việc cung cấp kiến thức, giúp người dân hiểu rõ hơn về chính sách dân số và các dịch vụ y tế liên quan.

Chủ động phòng ngừa vô sinh từ cộng đồng

Một nội dung đáng chú ý khác là tăng cường dự phòng vô sinh cho các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ.

Người dân sẽ được tư vấn về các yếu tố nguy cơ gây vô sinh và tầm quan trọng của việc khám sức khỏe sinh sản định kỳ. Các địa phương cũng sẽ triển khai chiến dịch truyền thông, lập danh sách những người có nguy cơ và kết nối với cơ sở y tế đủ điều kiện để tư vấn, khám và thực hiện một số xét nghiệm, sàng lọc cần thiết.

Đặc biệt, hoạt động sẽ ưu tiên các xã, phường có khu công nghiệp, nơi tập trung đông nam, nữ thanh niên trong độ tuổi sinh đẻ.

Một số địa phương có mức sinh thấp sẽ được lựa chọn để thí điểm tầm soát nguy cơ vô sinh đối với các cặp vợ chồng đã kết hôn trên 12 tháng nhưng có nguy cơ vô sinh. Hoạt động có thể bao gồm khám, xét nghiệm, siêu âm và một số kỹ thuật sàng lọc theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Các nhóm khó khăn như hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, ven biển và hải đảo sẽ được ưu tiên hỗ trợ khi tham gia các hoạt động tư vấn, khám và sàng lọc.

Khảo sát để hiểu vì sao người trẻ ngại sinh con

Bên cạnh các giải pháp truyền thông và hỗ trợ trực tiếp, Bộ Y tế dự kiến tổ chức Điều tra nhân khẩu học và sức khỏe (DHS) trong năm 2027-2028.

Cuộc điều tra sẽ thu thập thông tin về hộ gia đình, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe bà mẹ và trẻ em, mức sinh, cũng như số con mà các cặp vợ chồng và nam, nữ thanh niên mong muốn.

Trong các năm 2027, 2029 và 2030, các khảo sát chuyên đề tiếp tục được thực hiện để tìm hiểu những yếu tố tác động đến quyết định sinh con, số con mong muốn của người dân, cũng như mối quan hệ giữa quy mô dân số, mức sinh và phát triển.

Từ khuyến khích kết hôn, hỗ trợ sinh đủ hai con đến dự phòng vô sinh, các giải pháp trên cho thấy chính sách dân số đang hướng mạnh hơn tới việc đồng hành với người dân trong từng giai đoạn của cuộc sống gia đình.