Nga tiến sát mốc vận hành “quái vật năng lượng” mạnh nhất thế giới sau hơn 10 năm chế tạo
Việc nghiệm thu tổ máy tua-bin hơi nước công suất 50,5 MW đã hoàn thiện mắt xích thiết bị cuối cùng.
- Phát minh phương tiện mới làm rung chuyển ngành vận tải: Tạo ra ô tô chạy hoàn toàn bằng năng lượng mặt trời, mỗi ngày đi được 64km
- Ai thực sự phát minh Cờ tỷ phú? Sự thật bị chôn vùi suốt nhiều thập kỷ
- Phát minh gây chấn động của các nhà khoa học Trung Quốc: Tạo ra lược làm mọc tóc, độ che phủ gần 100% chỉ sau chưa đầy 1 tháng chải
Mảnh ghép thiết bị trọng yếu tại Dimitrovgrad
Quá trình chế tạo phần cứng cho lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa năng của Nga (MBIR) vừa ghi nhận bước tiến quyết định. Tổ máy tua-bin hơi nước công suất 50,5 MW chính thức vượt qua khâu kiểm định và được bàn giao.
Đây là hạng mục giữ vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa nguồn nhiệt năng khổng lồ sinh ra từ vùng hoạt lò phản ứng thành điện năng phục vụ lưới điện, đồng thời đảm bảo sự cân bằng nhiệt động lực học cho toàn bộ tổ hợp.
Toàn bộ cụm thiết bị này được thiết kế và chế tạo bởi Nhà máy tua-bin Kaluga, một đơn vị thành viên thuộc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom). Đi kèm với tua-bin chính là hệ thống phụ trợ đồng bộ bao gồm các bộ gia nhiệt áp suất thấp, bình ngưng hơi nước КП-3000 cùng hệ thống hút chân không chuyên dụng.
Trong quá trình sản xuất, các kỹ sư đã áp dụng công nghệ mô hình hóa 3D để tính toán chuẩn xác từng chi tiết cơ khí, qua đó đảm bảo hiệu suất vận hành và độ an toàn theo tiêu chuẩn hạt nhân quốc tế.

Ảnh: Atomenergomash
Hiện tại, các cấu kiện này đã có mặt tại công trường thuộc Trung tâm Khoa học Nhà nước Nga – Viện Nghiên cứu Lò phản ứng Nguyên tử (GNC NIIAR) ở thành phố Dimitrovgrad, tỉnh Ulyanovsk. Đội ngũ kỹ sư và chuyên gia lắp đặt đang tiến hành tích hợp hệ thống tua-bin vào chu trình thứ cấp của nhà máy.
Việc hoàn tất cung ứng tổ máy 50,5 MW giúp loại bỏ nút thắt về chuỗi cung ứng thiết bị nặng, tạo tiền đề để dự án duy trì đúng tiến độ đề ra.
Sức mạnh công nghệ của lò phản ứng nghiên cứu thế hệ mới
Được khởi công xây dựng từ năm 2015, MBIR là lò phản ứng nghiên cứu sử dụng chất tải nhiệt kim loại lỏng (natri) với công suất nhiệt thiết kế đạt 150 MW. Khi đi vào hoạt động, đây sẽ là lò phản ứng nghiên cứu có thông lượng neutron cao nhất thế giới, thay thế cho tổ hợp lò BOR-60 đã vận hành hơn nửa thế kỷ tại cùng cơ sở nghiên cứu ở Dimitrovgrad.
Sức mạnh vượt trội về mật độ thông lượng neutron cho phép các nhà khoa học rút ngắn đáng kể thời gian thử nghiệm vật liệu cấu trúc và nhiên liệu hạt nhân mới. Thay vì phải mất nhiều năm chiếu xạ trong các lò phản ứng thông thường, những thí nghiệm đánh giá độ bền bức xạ của vật liệu tại MBIR có thể hoàn thành nhanh hơn gấp nhiều lần. Khả năng này đặc biệt quan trọng đối với quá trình nghiên cứu và phát triển các hệ thống năng lượng hạt nhân thế hệ thứ tư.
Bên cạnh nhiệm vụ thử nghiệm vật liệu, MBIR còn đóng vai trò hạt nhân trong chiến lược phát triển hệ thống năng lượng hạt nhân hai hợp phần của Nga. Mô hình này kết hợp giữa các lò phản ứng nhiệt truyền thống với các lò phản ứng neutron nhanh để thiết lập một chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín.
Thông qua cơ chế này, nhiên liệu đã qua sử dụng có thể được tái chế hiệu quả, giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên uranium tự nhiên và giảm thiểu đáng kể lượng chất thải phóng xạ dài hạn.
Ngoài lĩnh vực năng lượng, cơ sở hạ tầng của MBIR còn được thiết kế với các kênh thực nghiệm chuyên biệt để sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ y học hạt nhân, nghiên cứu vật liệu bán dẫn, cũng như thử nghiệm các giải pháp công nghệ cho lĩnh vực vũ trụ.
Lộ trình hướng tới mốc khởi động vật lý năm 2027

Ảnh: Rosatom
Theo kế hoạch tổng thể của Rosatom và Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga, dự án MBIR đang bước vào giai đoạn thi công và lắp đặt phức tạp nhất. Sau khi hoàn thiện phần xây dựng cơ bản của các hạng mục nhà lò và hệ thống phụ trợ, trọng tâm công việc hiện nay là lắp đặt các thiết bị công nghệ lõi, hệ thống điều khiển tự động hóa và đường ống dẫn chất tải nhiệt natri.
Mục tiêu cốt lõi của ban quản lý dự án là hoàn tất toàn bộ công tác lắp ráp và chạy thử nguội để tiến tới mốc khởi động vật lý vào năm 2027, trước khi đưa lò phản ứng vào vận hành khai thác toàn diện vào năm 2028. Việc tuân thủ nghiêm ngặt tiến độ này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đẩy mạnh tái đầu tư vào điện hạt nhân như một nguồn năng lượng nền ổn định và phát thải carbon thấp.
Trên bình diện hợp tác quốc tế, dự án MBIR không chỉ phục vụ riêng cho chương trình hạt nhân nội địa của Nga mà còn được xây dựng theo mô hình Trung tâm Nghiên cứu quốc tế dựa trên Lò phản ứng nghiên cứu đa mục tiêu MBIR (IRC MBIR).
Cơ chế này mở ra cơ hội cho các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học từ nhiều quốc gia đối tác cùng tham gia đặt hàng thí nghiệm, chia sẻ dữ liệu và khai thác năng lực chiếu xạ của lò phản ứng.
Sự hoàn thiện của tổ máy tua-bin 50,5 MW cùng tiến độ lắp đặt khẩn trương tại Dimitrovgrad cho thấy dự án MBIR đang tiến sát đích đến sau hơn một thập kỷ triển khai. Khi chính thức vận hành từ năm 2027, tổ hợp này sẽ đóng vai trò là bệ phóng hạ tầng kỹ thuật quan trọng, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình hoàn thiện công nghệ lò phản ứng neutron nhanh và chu trình nhiên liệu khép kín của ngành công nghiệp hạt nhân trong những thập kỷ tới.