Máy bay lộn ngược sau 31 giây cất cánh, 273 người thiệt mạng: Thảm họa đến từ sai lầm không tưởng

Thảm họa Chuyến bay 191 của American Airlines xảy ra vào ngày 25 tháng 5 năm 1979 vẫn được ghi nhận là tai nạn hàng không thương mại đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ không liên quan đến khủng bố. Chuyến bay hành trình từ Sân bay Quốc tế O'Hare ở Chicago đến Sân bay Quốc tế Los Angeles đã kết thúc chỉ sau vỏn vẹn vài chục giây cất cánh, lấy đi mạng sống của toàn bộ 271 hành khách cùng phi hành đoàn và 2 người dưới mặt đất.

Khoảnh khắc kinh hoàng trên đường băng

Chiều hôm đó, chiếc McDonnell Douglas DC-10 mang số hiệu 191 lăn ra đường băng trong thời tiết hoàn toàn thuận lợi. Đến 15 giờ 02 phút, máy bay bắt đầu tăng tốc để thực hiện quá trình cất cánh. Tuy nhiên, đúng vào thời điểm phi cơ đạt vận tốc nhấc bánh, một tiếng động lớn vang lên. Động cơ số một nằm bên cánh trái cùng toàn bộ phần giá treo bất ngờ đứt lìa khỏi thân máy bay.

Khối động cơ nặng gần năm tấn văng ngược lên phía trên cánh, rơi dằn xuống mặt đường băng và để lại một vệt khói xám. Việc động cơ bị giật phăng ra ngoài không chỉ làm mất đi một phần ba lực đẩy của phi cơ mà còn kéo đứt hàng loạt đường dây điện cùng các ống dẫn chất lỏng của hệ thống thủy lực chạy dọc theo viền trước cánh trái.

Cuộc chiến vô vọng trong phòng lái

Khi mất áp suất thủy lực hoàn toàn ở cánh trái, các thiết bị cơ khí có tên gọi lá lật viền trước cánh bị mất lực ép và tự động co lại. Trong khi đó, hệ thống thủy lực ở cánh phải vẫn hoạt động bình thường, giúp các lá lật phía bên phải giữ nguyên vị trí mở rộng. Sự lệch cấu trúc này tạo ra sự mất cân bằng lực nâng cực kỳ nghiêm trọng hai bên cánh.

Trong phòng lái, các phi công phải đối mặt với tình huống vô cùng nguy hiểm nhưng lại thiếu thông tin trầm trọng. Sự cố rơi động cơ đã làm đứt nguồn điện cung cấp cho các thiết bị cảnh báo quan trọng, bao gồm cả hệ thống cảnh báo thất tốc và camera quan sát phía trước. Tổ lái tuân thủ đúng quy trình tiêu chuẩn khi gặp sự cố mất động cơ lúc cất cánh: giảm tốc độ xuống mức an toàn theo quy định để duy trì độ cao.

Họ không hề hay biết rằng cánh trái của chiếc máy bay lúc này đã bị mất lực nâng nghiêm trọng và có vận tốc thất tốc cao hơn bình thường rất nhiều. Việc giảm tốc độ theo đúng sách vở vô tình đẩy cánh trái vào trạng thái thất tốc hoàn toàn, trong khi cánh phải vẫn tiếp tục tạo ra lực nâng mạnh mẽ.

Chiếc DC-10 bắt đầu nghiêng mạnh sang bên trái. Bất chấp những nỗ lực bẻ lái hết cỡ của cơ trưởng và cơ phó, góc nghiêng của máy bay nhanh chóng vượt quá 112 độ, biến chiếc phi cơ khổng lồ thành tư thế gần như lộn ngược hoàn toàn. Chỉ 31 giây sau khi rời mặt đất, chiếc máy bay lao xuống một bãi trống cách cuối đường băng khoảng 1,4 km, tạo ra một quả cầu lửa khổng lồ và mảnh vỡ văng xa hàng trăm mét.

Sai lầm chết người trong xưởng bảo dưỡng

Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ ngay lập tức bước vào chiến dịch điều tra quy mô lớn. Ban đầu, công luận nghi ngờ dòng máy bay DC-10 gặp lỗi thiết kế nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi thu hồi các mảnh vỡ từ hiện trường, các nhà điều tra phát hiện ra rằng thanh xà bằng thép chịu lực của giá treo động cơ bên trái đã bị nứt gãy từ trước đó.

Nguyên nhân gốc rễ của vết nứt này nhanh chóng được làm sáng tỏ và điểm đến chính là xưởng bảo dưỡng của American Airlines. Theo quy trình chuẩn do nhà sản xuất McDonnell Douglas ban hành, khi bảo dưỡng, công nhân phải tháo rời động cơ ra khỏi giá treo trước, sau đó mới tháo giá treo ra khỏi cánh. Quy trình này đòi hỏi nhiều giờ làm việc tỉ mỉ và sử dụng các thiết bị cẩu chuyên dụng.

Để tiết kiệm khoảng 200 giờ lao động cho mỗi lần bảo dưỡng, hãng hàng không đã tự ý thay đổi quy trình. Họ sử dụng một chiếc xe nâng di động hạng nặng để đỡ toàn bộ cụm động cơ lẫn giá treo, rồi tháo cả khối này ra khỏi cánh cùng một lúc.

Việc điều khiển chiếc xe nâng thủy lực khổng lồ để căn chỉnh chính xác từng milimet là điều vô cùng khó khăn. Chỉ cần một cú rung lắc nhẹ hoặc thao tác sai lệch của người điều khiển, mép của giá treo sẽ va đập mạnh vào điểm gắn trên cánh máy bay. Chính những cú va đập âm thầm này trong các đợt bảo dưỡng trước đó đã tạo ra các vết nứt ngầm trên thanh xà chịu lực.

Qua thời gian hoạt động với lực rung chấn liên tục, vết nứt ngầm ngày càng phát triển rộng ra. Đến chiều ngày 25 tháng 5 năm 1979, khi chiếc DC-10 tăng tốc hết công suất để cất cánh, thanh xà đứt gãy hoàn toàn do không chịu nổi tải trọng, dẫn đến thảm họa tàn khốc.

Cột mốc làm thay đổi ngành hàng không thế giới

Thảm họa Chuyến bay 191 đã để lại hậu quả vô cùng lớn đối với ngành công nghiệp hàng không. Cục Hàng không Liên bang Mỹ lập tức ra lệnh rút giấy phép bay của toàn bộ dòng máy bay McDonnell Douglas DC-10 trên khắp cả nước để tiến hành kiểm tra khẩn cấp. Sự tin tưởng của công chúng dành cho dòng phi cơ này bị sụt giảm nghiêm trọng trong một thời gian dài.

Cơ quan quản lý đã siết chặt toàn bộ quy định về bảo dưỡng kỹ thuật, nghiêm cấm tuyệt đối việc các hãng hàng không tự ý thay đổi quy trình tháo lắp do nhà sản xuất quy định nếu chưa qua kiểm định nghiêm ngặt. Việc tháo lắp cụm động cơ bằng xe nâng bị cấm vĩnh viễn trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, thiết kế của các dòng máy bay thương mại sau này cũng được cải tiến vượt bậc. Hệ thống thủy lực và điện đàm được gia cố cơ chế dự phòng đa tầng, bảo đảm rằng ngay cả khi một phần cánh hay động cơ bị hư hỏng nặng, các phi công vẫn giữ được quyền điều khiển cơ bản và nhận đủ thông tin để xử lý tình huống khẩn cấp.

Nguồn: Medium, History.com