Hàn Quốc vừa chính thức bước vào kỷ nguyên xã hội siêu già: Câu chuyện đã kể nhiều năm nhưng hãy thực sự nhìn vào cách họ đối mặt

Hàn Quốc chính thức là một xã hội siêu già

Hàn Quốc đã chính thức là một xã hội siêu già khi tỷ lệ cư dân từ 65 tuổi trở lên lần đầu tiên vượt quá 20%, theo dữ liệu điều tra dân số năm 2025 do Bộ Dữ liệu và Thống kê công bố vào ngày 28/7.

Trong khi đó, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động đã giảm xuống dưới mức 70%, đánh dấu một cột mốc lần đầu tiên khác kể từ khi việc theo dõi bắt đầu vào năm 2015.

Bộ đã ghi nhận 10,72 triệu người cao tuổi vào năm ngoái, chiếm 20,7% dân số, trong khi số người trong độ tuổi từ 15 đến 64 đạt tổng cộng 35,87 triệu người, chiếm 69,2%. Tỷ lệ của nhóm này đã giảm đều đặn kể từ khi đạt đỉnh 73,4% vào năm 2015.

Số lượng công dân nước ngoài cư trú tại quốc gia này tăng lên đã giúp tổng dân số tiếp tục tăng, dù chỉ ở mức không đáng kể, trong ba năm qua.

Số lượng công dân Hàn Quốc trên thực tế đã giảm khoảng 50.000 người, tương đương 0,1%, xuống còn 49,71 triệu người. Mặt khác, dân số cư dân nước ngoài đã tăng khoảng 70.000 người, tương đương 3,2%, lên 2,11 triệu người. Dân số công dân Hàn Quốc tại quốc gia này hiện đã giảm trong năm năm liên tiếp.

Người nước ngoài hiện chiếm 4,1% dân số Hàn Quốc, lần đầu tiên vượt mốc 4%. Các quan chức cho rằng sự gia tăng đều đặn này là do các trường đại học địa phương tuyển nhiều sinh viên quốc tế hơn và số lượng người lao động nước ngoài theo mùa tăng lên để bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động tại các cộng đồng nông nghiệp và ngư nghiệp.

Dù đánh giá theo bất kỳ thước đo nào, cơ cấu dân số của Hàn Quốc rõ ràng đang trong tình trạng già hóa nghiêm trọng.

Theo Bộ Dữ liệu, năm ngoái có gần 30 người từ 65 tuổi trở lên trên mỗi 100 người trong độ tuổi lao động, tăng so với mức khoảng 28 người của một năm trước đó. Ngược lại, chỉ có 14,6 trẻ em dưới 15 tuổi trên mỗi 100 người trong độ tuổi lao động, giảm nhẹ so với mức 15 người.

Khoảng cách giữa dân số người cao tuổi và giới trẻ cũng mở rộng. Cứ 100 trẻ em dưới 15 tuổi thì có 205,2 người từ 65 tuổi trở lên, tăng từ mức 186,7 của một năm trước đó và lần đầu tiên vượt qua mốc 200. Hầu như mọi thành phố, quận và huyện trên cả nước - 224 trong số 229 khu vực, tương đương 97,8% - hiện có số lượng cư dân cao tuổi nhiều hơn trẻ em, tăng thêm 8 khu vực so với một năm trước đó. Độ tuổi trung vị của quốc gia này cũng tăng 0,6 tuổi lên 46,8.

Số hộ gia đình một người cũng đạt mức cao kỷ kỷ lục, lên tới 8,24 triệu hộ - tăng khoảng 199.000 hộ, tương đương 2,5%, so với năm trước. Nhóm này hiện chiếm 36,6% tổng số hộ gia đình, tăng 0,6 điểm phần trăm. Seoul có tỷ lệ hộ gia đình một người cao nhất trong số các khu vực ở mức 40,5%, trong khi Gyeonggi có tỷ lệ thấp nhất ở mức 32,2%.

Xét theo độ tuổi, những người ở độ tuổi 60 có khả năng sống một mình cao nhất, chiếm 17,7% trong nhóm tuổi đó, tiếp theo là những người ở độ tuổi 30 với 17,5% và những người ở độ tuổi 20 hoặc trẻ hơn với 16,9%.

"Khi dân số già đi, số lượng hộ gia đình một người trên 60 tuổi đang tăng lên, trong khi số lượng hộ ở độ tuổi 20 và trẻ hơn lại giảm xuống", một quan chức thuộc bộ cho biết.

Điều này có nghĩa là gì?

Sự kiện Hàn Quốc chính thức bước qua ranh giới xã hội siêu già không đơn thuần là một cột mốc mang tính thống kê. Đây là điểm đảo chiều lịch sử, báo hiệu những thay đổi sâu sắc lên cấu trúc kinh tế, đời sống xã hội cũng như mô hình phát triển của quốc gia này.

Áp lực đè nặng lên nền kinh tế vĩ mô và ngân sách

Theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Hàn Quốc có tốc độ già hóa nhanh nhất trong số các quốc gia thành viên. Việc tỷ lệ người trong độ tuổi lao động (15-64) giảm xuống 69,2% đẩy tỷ lệ phụ thuộc của người cao tuổi lên mức gần 30 người già trên 100 người lao động.

Điều này gián tiếp đe dọa sự bền vững của quỹ hưu trí. Dữ liệu từ Ủy ban Tài chính Hưu trí Quốc gia Hàn Quốc dự báo Quỹ Hưu trí Quốc gia (NPS) có nguy cơ rơi vào tình trạng thâm hụt từ năm 2041 và hoàn toàn cạn kiệt vào năm 2055 nếu không có cải cách sâu rộng. Đồng thời, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) cũng đưa ra cảnh báo rằng tăng trưởng tiềm năng của nước này có thể giảm xuống mức 0% vào thập niên 2030 nếu tình trạng suy giảm lực lượng lao động tiếp diễn.

Sự dịch chuyển về cấu trúc tiêu dùng và dịch vụ

Cơ cấu dân số biến động buộc thị trường phải tự thay đổi. Theo số liệu từ Bộ Giáo dục Hàn Quốc, chỉ tính riêng trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2024, đã có hơn 150 trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông phải đóng cửa hoặc sáp nhập do không có đủ học sinh nhập học, tập trung nhiều nhất ở các tỉnh như Gangwon, Jeonnam và Gyeongbuk.

Ngược lại, các doanh nghiệp dịch vụ đang chuyển dịch mạnh mẽ sang "nền kinh tế bạc" (Silver Economy). Thị trường các sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi tại Hàn Quốc được Viện Phát triển Công nghiệp Y tế Hàn Quốc (KHIDI) định giá sẽ vượt mốc 148.000 tỷ won (tương đương khoảng 107 tỷ USD).

Khủng hoảng mô hình gia đình và gia tăng cô lập xã hội

Sự bùng nổ của các hộ gia đình một người (đạt mốc kỷ lục 8,24 triệu hộ, chiếm 36,6%) phản ánh sự suy giảm của mô hình gia đình đa thế hệ. Theo Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc, số lượng các vụ "cái chết cô độc" (Godoksa) — những trường hợp qua đời một mình không có người thân bên cạnh — đã tăng liên tục từ 2.893 ca vào năm 2017 lên hơn 3.300 ca mỗi năm trong những năm gần đây, trong đó nhóm nam giới ở độ tuổi 50 và 60 chiếm tỷ lệ cao nhất.

Hàn Quốc đang đối mặt như thế nào trước tình trạng này?

Trước nguy cơ suy thoái dân số và những hệ lụy của xã hội siêu già, chính phủ Hàn Quốc cùng các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều biện pháp cụ thể.

Mở rộng cửa cho lao động và cư dân nước ngoài

Chính phủ Hàn Quốc đã chủ động điều chỉnh chính sách nhập cư để bù đắp thiếu hụt lao động, ví dụ như tăng chỉ tiêu thị thực lao động phổ thông, mở rộng thị thực lao động theo mùa hay nới lỏng quy định cho sinh viên quốc tế và nhân lực chất lượng cao.

Cải cách chính sách hưu trí và nới rộng tuổi lao động

Chính phủ Hàn Quốc và Ủy ban Tăng trưởng Xanh & Phát triển Bền vững đang thảo luận về lộ trình nâng tuổi nghỉ hưu bắt buộc từ 60 lên 65 tuổi. Song song với đó là việc tạo chương trình việc làm cho người cao tuổi. Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc đã tạo ra hơn 1 triệu vị trí việc làm công cộng ngắn hạn và bán thời gian dành riêng cho người từ 65 tuổi trở lên để hỗ trợ thu nhập và tăng cường kết nối xã hội.

Đổi mới chính sách khuyến sinh và hỗ trợ gia đình

Nỗ lực đảo ngược đà suy giảm sinh sản của Hàn Quốc đang bước vào giai đoạn quyết liệt hơn với những chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp và hạ tầng sống được tái thiết kế toàn diện. Đáng chú ý là gói Trợ cấp Cha mẹ được nâng cấp mạnh mẽ, hỗ trợ thẳng 1 triệu won (hơn 18 triệu đồng) mỗi tháng cho gia đình có con dưới 1 tuổi và 500.000 won (hơn 9 triệu đồng) cho trẻ từ 1 đến 2 tuổi.

Bên cạnh tiền mặt, bài toán an cư vốn là rào cản lớn nhất của các cặp vợ chồng trẻ cũng đang được tháo gỡ. Tổng công ty Land and Housing Hàn Quốc (LH) đã tái cấu trúc quỹ nhà ở xã hội, dồn ưu tiên hàng đầu cho các gia đình mới kết hôn hoặc vừa sinh con, đi kèm các gói vay ưu đãi lãi suất thấp để họ sớm ổn định cuộc sống.

Ứng dụng công nghệ và tự động hóa

Song song với các giải pháp nhân khẩu học, Hàn Quốc đang biến làn sóng công nghệ thành "lá chắn" hỗ trợ hệ thống an sinh đang quá tải. Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc đã rót vốn tài trợ cho các dự án thương mại hóa robot y tế, đưa thiết bị nâng đỡ bệnh nhân hay robot AI trò chuyện vào thực tế để xoa dịu nỗi cô đơn của người già tại những khu vực như Gangnam hay Yangcheon.

Cùng với đó, mạng lưới "IoT Chăm sóc An toàn" cũng được phủ rộng đến tận căn hộ của những người cao tuổi sống một mình. Bằng cách phân tích dữ liệu tiêu thụ điện, nước và nhịp chuyển động qua hệ thống cảm biến thông minh, công nghệ này sẽ tự động phát tín hiệu cảnh báo đến nhân viên xã hội ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, giúp ngăn chặn kịp thời những bi kịch âm thầm trong lòng đô thị.

Nguồn: Korea Joongang Daily, Chosun