Hiểm họa từ hen và phổi tắc nghẽn mạn tính ngày càng gia tăng

Ngày 5/4 tại TPHCM, Hội Hô hấp Việt Nam phối hợp cùng Công ty AstraZeneca tổ chức Hội thảo Kỷ nguyên mới trong điều trị hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính từ hướng dẫn điều trị đến ứng dụng trong thực hành lâm sàng. Tại hội thảo các chuyên gia trong và ngoài nước đều nhấn mạnh một thực tế đáng lo ngại: bệnh hô hấp mạn tính đang gia tăng nhanh hơn dự báo, hen và COPD không còn là câu chuyện riêng của người cao tuổi, mà đang âm thầm lan rộng trong cộng đồng.

Trên toàn cầu, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) ảnh hưởng hơn 390 triệu người, hiện là nguyên nhân tử vong đứng thứ 3. Tại Việt Nam, mỗi năm có trên 25.000 ca tử vong, vượt cả tai nạn giao thông. Đáng lo ngại, 65–80% bệnh nhân trong cộng đồng chưa được chẩn đoán, bỏ lỡ cơ hội can thiệp sớm. Các đợt cấp không chỉ làm nặng triệu chứng mà còn đe dọa tính mạng, chỉ khoảng 50% bệnh nhân sống sau 3,6 năm kể từ đợt cấp nặng đầu tiên.

Chia sẻ thông tin tại hội thảo, PGS.S.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM cho biết, Việt Nam đang đối mặt với “gánh nặng kép” khi vừa phải kiểm soát bệnh truyền nhiễm, vừa chứng kiến sự gia tăng của các bệnh không lây như COPD và hen. “Tỷ lệ hút thuốc lá chưa giảm, trong khi ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, khiến bệnh hô hấp mạn tính ngày càng nặng nề hơn, cả về số lượng lẫn mức độ biến chứng” - ông cảnh báo.

Dẫn chứng về hậu quả của bệnh từ một trường hợp cụ thể, BS Trần Minh Huy, khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định cho biết, tại đây đã điều trị cho bệnh nhân nam 61 tuổi, từng làm nghề tài xế, có tiền sử hút thuốc lá hàng chục năm. Người bệnh được chẩn đoán mắc COPD trong 4 năm. Dù đã điều trị, mỗi năm bệnh nhân vẫn đối diện ít nhất một đợt bệnh cấp. Đáng chú ý, chỉ trong một năm, chức năng phổi bệnh nhân suy giảm nhanh khi thể tích thở gắng sức trong 1 giây giảm từ 83% xuống còn 68%, tương đương mức giảm khoảng 400ml. Tình trạng trên khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ tử vong cao.

Không dừng lại ở đó, bệnh nhân còn gặp biến cố tim mạch nghiêm trọng với nhồi máu cơ tim, buộc phải can thiệp đặt stent. Sự kết hợp giữa COPD và bệnh tim mạch khiến sức khỏe trở nên phức tạp hơn, kéo theo gánh nặng triệu chứng kéo dài: khó thở, ho, đờm, đau ngực, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng sống. “Tôi không thể làm được gì, ngay cả việc nhẹ trong nhà cũng thấy khó thở. Tôi sợ một ngày tim lại lên cơn” - nam bệnh nhân chia sẻ với bác sĩ.

Các chuyên gia cho rằng, trường hợp này không phải cá biệt. Trên thực tế, COPD và hen thường đi kèm các bệnh lý nền như tim mạch, đái tháo đường, khiến nguy cơ biến chứng và tử vong tăng cao. Điều đáng lo ngại hơn là tốc độ suy giảm chức năng phổi ở nhiều bệnh nhân diễn ra nhanh nhưng âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã muộn.

Trong bối cảnh đó, y học thế giới đang bước vào một “kỷ nguyên mới” với các phương pháp điều trị sinh học, cá thể hóa theo từng bệnh nhân. Các hướng dẫn quốc tế như GOLD (đối với COPD) và GINA (đối với hen) liên tục được cập nhật, nhấn mạnh việc tiếp cận toàn diện, không chỉ kiểm soát triệu chứng mà còn giảm nguy cơ đợt cấp và biến chứng lâu dài. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khoảng cách giữa khuyến cáo và thực hành vẫn còn lớn.

Một trong những vấn đề cốt lõi là tỷ lệ tuân thủ điều trị thấp. Theo thống kê được nêu tại hội thảo, chỉ khoảng 30% bệnh nhân duy trì điều trị đúng hướng dẫn, trong khi phần lớn tự ý bỏ thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. “Đây là sai lầm rất phổ biến, khiến bệnh dễ tái phát, nặng lên và khó kiểm soát hơn” - PGS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí điều trị và khả năng tiếp cận thuốc mới cũng là rào cản lớn. Nhiều liệu pháp hiện đại có hiệu quả cao nhưng giá thành đắt đỏ, chưa được bao phủ rộng rãi bởi bảo hiểm y tế. Điều này đặt ra bài toán không nhỏ cho hệ thống y tế trong việc cân bằng giữa hiệu quả điều trị và khả năng chi trả của người bệnh.

Ở góc độ rộng hơn, nếu không kiểm soát tốt, COPD và hen có thể trở thành “gánh nặng kép” đối với hệ thống y tế và kinh tế – xã hội. Không chỉ làm gia tăng chi phí điều trị, các bệnh này còn ảnh hưởng đến năng suất lao động, chất lượng sống và tuổi thọ của người dân.