Đề xuất cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2027

Đề xuất cấm từ sản xuất đến sử dụng

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 21/9 cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh.

Trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết phạm vi điều chỉnh của dự án Luật được giữ như luật hiện hành. Điểm tập trung của lần sửa đổi là bổ sung, hoàn thiện các quy định đối với những sản phẩm thuốc lá mới, trong đó có thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo dự thảo, các hành vi bị cấm được mở rộng. Không chỉ sản xuất, kinh doanh và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, mà cả việc tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và chứa chấp các sản phẩm này cũng thuộc diện cấm.

Dự thảo còn đề xuất cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu các thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá khác.

Một nội dung khác được đưa vào danh sách cấm là trưng bày sản phẩm thuốc lá. Đây là quy định được các cơ quan thẩm tra và đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ để phân biệt giữa trưng bày, quảng cáo và việc cung cấp thông tin cần thiết cho giao dịch hợp pháp.

Nếu được thông qua, luật sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/5/2027. Các quy định liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng được đề xuất áp dụng từ thời điểm này.

Chuẩn hóa khái niệm để không bỏ lọt sản phẩm mới

Một trong những nội dung được đặt lên bàn thảo luận là cách định nghĩa các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của luật.

Dự thảo sửa đổi khái niệm "thuốc lá" tại Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đồng thời bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác.

Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung là cần thiết để luật hóa các khái niệm liên quan đến những sản phẩm và chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe đã được Quốc hội quy định cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15.

Ngoài các khái niệm mới, dự thảo còn sửa đổi, bổ sung cách hiểu về nguyên liệu thuốc lá, trưng bày thuốc lá và tiếp thị thuốc lá.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng đây là nhóm thuật ngữ có ý nghĩa trực tiếp đến việc xác định hành vi vi phạm. Vì vậy, khái niệm phải rõ về bản chất, thống nhất về cách hiểu và đủ rộng để không bỏ lọt những sản phẩm mới có thể xuất hiện trên thị trường.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị không chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc cấu tạo để nhận diện sản phẩm. Việc xây dựng khái niệm cần tính đến công dụng, phương thức sản xuất và cách thức sử dụng để luật có khả năng điều chỉnh cả những sản phẩm phát sinh trong tương lai.

Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tế khi thị trường sản phẩm thuốc lá liên tục xuất hiện những dạng mới. Nếu khái niệm quá hẹp, việc xử lý có thể gặp khó khi sản phẩm thay đổi về hình thức nhưng vẫn có bản chất hoặc phương thức sử dụng tương tự.

Không để khoảng trống quản lý trên môi trường số

Từ các quy định cấm được đề xuất, một vấn đề khác được các đại biểu đặt ra là khả năng thực thi, nhất là đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng và giao dịch xuyên biên giới.

Các hành vi bị nghiêm cấm cần được quy định đủ rõ, minh bạch và có khả năng áp dụng trong thực tế. Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế kiểm soát, xử lý các tài khoản vi phạm và phối hợp xử lý những giao dịch có yếu tố xuyên biên giới.

Yêu cầu này xuất phát từ chính cách thức phân phối sản phẩm hiện nay. Khi sản phẩm có thể được giới thiệu, chào bán và giao dịch qua các nền tảng trực tuyến, việc chỉ kiểm soát các điểm kinh doanh truyền thống sẽ không bao quát hết hoạt động trên thị trường.

Dự thảo cũng sửa đổi nguyên tắc tại khoản 4 Điều 3 theo hướng bảo đảm chính sách dân tộc và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em trước tác hại của thuốc lá.

Cùng với việc mở rộng các hành vi bị cấm, cơ quan soạn thảo phải xác định rõ trách nhiệm quản lý và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan. Đây cũng là một trong những nội dung được Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội yêu cầu tiếp tục rà soát.

Các đại biểu đồng tình với chủ trương cải cách hành chính, cắt giảm thủ tục và điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Tuy nhiên, việc cắt giảm phải đi cùng khả năng kiểm soát thị trường, tránh tạo ra khoảng trống trong quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá.

Rà soát cả quy định về bán và trưng bày thuốc lá

Bên cạnh nhóm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cơ quan thẩm tra còn đề nghị tiếp tục rà soát nhiều quy định đang áp dụng đối với thuốc lá truyền thống.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Thường trực Ủy ban đã xem xét các nội dung liên quan đến ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, bán thuốc lá, trách nhiệm quản lý nhà nước, các hành vi bị nghiêm cấm và các quy định về giảm tiếp cận thuốc lá.

Quy định về trưng bày thuốc lá cũng được đặt ra trong mối quan hệ với quảng cáo và cung cấp thông tin cho người mua. Một số ý kiến đề nghị dự thảo phải phân định rõ các khái niệm này để tránh cách hiểu khác nhau khi tổ chức thực hiện.

Việc sửa luật lần này cũng được yêu cầu rà soát với Luật Đầu tư và các luật có liên quan, bảo đảm các quy định về điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và quản lý sản phẩm không xung đột.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình cụ thể phương án và lộ trình xử lý những hạn chế của luật hiện hành, nhất là các quy định trực tiếp liên quan đến giảm tiếp cận và giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá.

Những nội dung đã được tổng kết nhưng chưa được đề xuất sửa đổi, bổ sung cũng cần được làm rõ lý do. Theo cơ quan thẩm tra, đây là cơ sở để đánh giá liệu dự án Luật đã xử lý đầy đủ những vấn đề phát sinh trong thực tiễn hay chưa.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung đánh giá về việc luật hóa Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, trong đó xem xét tác động và hiệu quả quản lý nhà nước khi bãi bỏ các thủ tục hành chính. Những nội dung chỉ nên được luật hóa khi có đủ cơ sở thực tiễn và không làm suy giảm hiệu quả quản lý đối với hoạt động kinh doanh thuốc lá.

Hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội

Theo Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm yêu cầu. Phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của dự án Luật cũng được thống nhất.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị các văn bản quy định chi tiết cần thiết để bảo đảm khả năng tổ chức thi hành khi luật có hiệu lực.

Hiệu lực thi hành và các quy định chuyển tiếp cũng cần được rà soát kỹ. Đây là vấn đề đặc biệt cần làm rõ với những sản phẩm, thiết bị và hoạt động kinh doanh đang tồn tại trên thị trường nhưng thuộc nhóm bị cấm theo quy định mới.

Tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật. Các ý kiến tập trung vào việc chuẩn hóa khái niệm, làm rõ các hành vi bị cấm và bảo đảm những quy định mới có thể thực thi trong thực tế.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết, phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của dự án Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan phối hợp thẩm tra để hoàn thiện dự án Luật cùng hồ sơ theo đúng quy định.

Trong quá trình chỉnh lý, cơ quan soạn thảo được đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh, chuẩn hóa các khái niệm theo hướng rõ ràng, bao quát trên cơ sở công dụng, phương thức sản xuất và cách thức sử dụng.

Theo dự thảo, mốc thời gian 1/5/2027 sẽ đánh dấu thời điểm các quy định mới về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có hiệu lực. Từ nay đến thời điểm đó, các nội dung về phạm vi cấm, nhận diện sản phẩm, xử lý vi phạm và quy định chuyển tiếp sẽ tiếp tục được hoàn thiện trước khi dự án Luật được trình Quốc hội xem xét.