Giữa vô vàn loài hoa khoe sắc mỗi dịp xuân về, nhất chi mai được nhiều người sành chơi hoa ưu ái gọi là "vua của hoa Tết". Không rực rỡ như hoa đào, không vàng óng như hoa mai và hoa cúc, nhưng nhất chi mai vẫn chinh phục người thưởng lãm bằng sắc trắng tinh khôi và khí chất thanh cao hiếm có. Khi vào độ nở rộ, hoa phủ kín cành, trắng xóa cả tán cây, tạo nên khung cảnh được ví như "nở nghìn bông" tuyệt đẹp giữa tiết trời đầu xuân.


Nhất chi mai còn được biết đến với nhiều tên gọi như mai trắng, bạch mai, hàn mai hay nhị độ mai. Cây có có nguồn gốc từ khu vực Nam Trung Quốc, sau đó được nhân giống và phát triển mạnh tại Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia châu Á khác.
Tại Việt Nam, loài cây này thích hợp với khí hậu lạnh và khô, vì vậy sinh trưởng tốt ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu. Đây cũng là lý do nhất chi mai thường gắn liền với không khí Tết miền Bắc hơn là các vùng nắng ấm quanh năm.
Nhất chi mai thuộc nhóm cây thân gỗ, gốc sần sùi, vỏ sẫm màu, cành khẳng khiu nhưng dẻo dai. Trong tự nhiên, cây có thể cao tới khoảng 3 mét. Tuy nhiên, khi trồng làm cảnh trong chậu, chiều cao thường ở mức 1-1,5 mét để phù hợp không gian trưng bày trong nhà. Cây không sinh trưởng quá nhanh, đòi hỏi quá trình chăm sóc tỉ mỉ và tạo dáng công phu, vì thế những chậu mai lâu năm thường có giá trị cao.

Điểm khiến nhất chi mai trở nên đặc biệt chính là khả năng ra hoa dày đặc. Khi vào mùa, từng nụ nhỏ chi chít trên cành đồng loạt bung nở, tạo thành lớp hoa trắng muốt bao phủ gần như toàn bộ tán cây. Cảm giác nhìn từ xa như một đám mây trắng lơ lửng giữa sân nhà ngày Tết.
Sắc hoa của nhất chi mai không cố định mà biến chuyển theo thời gian. Khi còn là nụ, hoa thường mang tông đỏ trầm hoặc hồng sẫm. Đến khi nở, cánh hoa chuyển sang trắng tinh khiết, đôi khi phớt hồng nhẹ. Khi sắp tàn, sắc trắng dần ngả hồng rồi đậm hơn, tạo nên hiệu ứng chuyển màu rất riêng. Chính sự thay đổi ấy khiến cây mai như sống động theo từng ngày xuân.
Hoa có thể mọc đơn lẻ hoặc thành chùm nhỏ, cánh mỏng, thanh thoát và tỏa hương thơm dịu. Không phô trương, không rực rỡ quá mức, nhất chi mai mang vẻ đẹp nền nã, sang trọng và đầy chiều sâu.


Một đặc điểm nổi bật khác của nhất chi mai là khả năng ra hoa hai lần trong năm, vì thế mới có tên gọi nhị độ mai. Đợt nở chính thường rơi vào thời điểm giáp Tết Nguyên đán. Nếu được chăm sóc tốt, cây có thể tiếp tục ra hoa thêm một lần nữa vào cuối xuân. Đặc tính này được xem như biểu tượng của sức sống bền bỉ và khả năng tái sinh mạnh mẽ.
Trong văn hóa phương Đông, mai thuộc nhóm tứ quân tử, đại diện cho khí chất thanh cao và tinh thần không khuất phục trước nghịch cảnh. Nhất chi mai nở rộ giữa tiết trời lạnh giá, cành khẳng khiu nhưng hoa vẫn bung trắng muốt, vì vậy thường được xem là biểu trưng cho sự kiên trì, sang trọng và chính trực.
Cũng bởi vẻ đẹp tinh khôi cùng ý nghĩa tốt lành ấy mà nhiều người tôn nhất chi mai là "vua hoa Tết". Trưng một chậu mai trắng trong nhà dịp đầu năm không chỉ để thưởng ngoạn mà còn gửi gắm mong ước về một khởi đầu thuận lợi, gia đạo bình an và vận khí hanh thông.
Tổng hợp