Cơn thịnh nộ của Lệ Quyên: Khi bản năng át vía văn hóa ứng xử

Trong nhiều thập kỷ, khoảng cách giữa sân khấu và hàng ghế khán giả là một khoảng không linh thiêng - một không gian được lấp đầy bởi những tràng pháo tay và sự bí ẩn. Người nghệ sĩ, dưới ánh đèn màu và lớp trang điểm cầu kỳ, hiện thân cho một lý tưởng thẩm mỹ mà công chúng chỉ có thể ngưỡng mộ từ xa. Thế nhưng, sự trỗi dậy của các nền tảng như Threads hay Facebook đã xóa sổ ranh giới ấy, có thể biến những "thần tượng" trở thành những người láng giềng hay gắt gỏng, sẵn sàng tham gia vào những cuộc chiến bàn phím không hồi kết.

Việc Lệ Quyên mới đây đã gây xôn xao dư luận khi trực tiếp đối đầu với những bình luận khiếm nhã bằng một ngôn ngữ gây chấn động, không chỉ là một sự cố truyền thông đơn thuần. Nó phản ánh một thực trạng khắc nghiệt của thời đại: Mạng xã hội giờ đây không còn là một cuốn nhật ký cá nhân, mà đã trở thành "sân khấu thứ hai" của người nghệ sĩ. Ở đó, ánh sáng không đến từ đèn chiếu mà đến từ màn hình điện thoại, và kịch bản không còn được soạn sẵn bởi những nhà biên kịch tài ba.

Khi một nghệ sĩ hạng A quyết định rũ bỏ vẻ kiêu sa để lao vào những cuộc tranh luận "chợ búa" với những tài khoản ẩn danh, họ không chỉ đang đáp trả sự tấn công; họ đang tự phá bỏ hình ảnh đẹp đẽ mà mình đã dày công xây dựng. Trong một kỷ nguyên mà sự kết nối trở nên quá dễ dàng, sự im lặng đôi khi lại là thứ xa xỉ nhất. Suy cho cùng, cách một người nổi tiếng xử lý những "tiếng ồn" trên không gian ảo không chỉ cho thấy bản lĩnh cá nhân, mà còn là thước đo cuối cùng cho chiều sâu văn hóa và đẳng cấp thực sự của họ. Đẳng cấp ấy, đáng buồn thay, không nằm ở việc giọng hát vang xa bao nhiêu, mà nằm ở chỗ họ có thể giữ gìn sự điềm tĩnh của mình được bao lâu trước sức ép của công chúng.

Nghịch lý của sự chân thực và cái bẫy "Bản năng tự vệ"

Để thấu hiểu nguồn cơn của những cơn thịnh nộ trên mạng xã hội, trước tiên ta phải thừa nhận một sự thật trần trụi: Phía sau những lớp áo choàng lộng lẫy, nghệ sĩ cũng chỉ là những thực thể bằng xương bằng thịt với một hệ thần kinh nhạy cảm. Trong kỷ nguyên của sự kết nối quá mức, họ đang sống trong một "chiếc lồng kính" khổng lồ, nơi mỗi hơi thở đều bị phân tích và mỗi nếp nhăn đều có thể trở thành chủ đề của sự miệt thị. Thực tế là, không một nghệ sĩ nào, dù tài năng đến đâu, có thể làm vừa lòng tất cả. Những ý kiến trái chiều luôn là một sự thách thức thường trực, và trong thời đại mà một sơ suất nhỏ cũng có thể kích ngòi cho một cuộc tấn công tổng lực trên mạng xã hội, áp lực ấy trở nên khủng khiếp hơn bao giờ hết.

Khi những đòn tấn công vượt qua ranh giới cá nhân để chạm đến danh dự gia đình, bản năng tự vệ nguyên thủy sẽ trỗi dậy. Hành động của Lệ Quyên, dù có phần quá khích dưới góc nhìn đại chúng, có lẽ cần được soi xét qua lăng kính của một người đã sống trong sự soi xét của làn sóng antifan suốt 2-3 năm trở lại đây. Sau nhiều năm gồng mình trong cái "lồng son" của danh vọng, sự nhạy cảm quá mức đôi khi chỉ là kết quả của một tâm hồn đã mệt nhoài vì phải liên tục tự vệ. Những phản ứng cay nghiệt, nhìn ở một góc độ khác, chính là nỗ lực tuyệt vọng để tái lập quyền kiểm soát đối với phẩm giá đang bị chà đạp.

Tuy nhiên, bi kịch nằm ở sự nhầm lẫn tai hại giữa "cá tính" và "sự thô lỗ". Trong nỗ lực tìm kiếm sự đồng cảm, nhiều nghệ sĩ đã tự sa chân vào cái bẫy của khái niệm "sống thật". Họ tin rằng việc rũ bỏ mọi phép tắc ngoại giao để đối đầu trực diện, dùng ngôn từ nặng nề để đáp trả sự khiếm nhã, chính là biểu hiện của một tâm hồn không giả dối. Họ coi những dòng trạng thái sặc mùi thuốc súng là bằng chứng cho sự thẳng thắn, không khuất phục trước sự toxic của đám đông.

Nhưng có một ranh giới rất sắc lẹm giữa việc bảo vệ chính kiến và việc đánh mất sự tự trọng văn hóa. Chân thực (authenticity) trong nghệ thuật là sự thấu cảm và chân thành, chứ không phải là sự buông thả cảm giác trong những cơn nóng giận nhất thời. Khi một nghệ sĩ nhầm tưởng rằng sự ngông cuồng là một phần của bản sắc, họ vô tình đập vỡ hình ảnh đẹp đẽ của mình và hòa lẫn vào những kẻ vô ý thức khác trên mạng. "Sống thật" mà thiếu đi sự tự chủ, suy cho cùng, chỉ là một sự ngụy biện cho sự yếu ớt về mặt quản trị cảm xúc dưới sức ép của hào quang.

Quyền lực bất đối xứng và Ảo ảnh của sự riêng tư

Tuy nhiên, nếu quyền tự vệ là một bản năng nhân bản, thì trách nhiệm lại là một nghĩa vụ không thể tách rời của hào quang. Khi một cá nhân chấp nhận bước lên bục vinh quang để nhận lấy sự tán thưởng của hàng triệu người, họ đồng thời đã ký vào một bản khế ước xã hội ngầm định: Đổi sự tự do của một người bình thường lấy quyền lực ảnh hưởng. Trong mối quan hệ này, nghệ sĩ không bao giờ chỉ là một cá nhân đơn lẻ; họ là những loa phóng thanh có khả năng định hình hệ giá trị văn hóa.

Sức ảnh hưởng không đơn thuần là một con số trên trang cá nhân, mà là một loại quyền lực mềm mang tính định hướng. Với hàng triệu người theo dõi, mà phần lớn là những tâm hồn trẻ đang trong giai đoạn định hình nhân cách, mỗi câu chữ của người nghệ sĩ đều có thể trở thành một chuẩn mực ứng xử mới. Khi một ngôi sao hạng A dùng những từ ngữ thô thiển để hạ nhục một cá nhân, họ không chỉ đang trả đũa một antifan; họ đang vô tình bình thường hóa bạo lực ngôn từ. Họ gửi đi một thông điệp nguy hại rằng: Sự tấn công là cách duy nhất để giải quyết mâu thuẫn. Điều này làm xói mòn những nỗ lực xây dựng một không gian mạng văn minh và biến cuộc đối thoại công cộng trở thành một đấu trường sinh tử của những bản ngã quá lớn.

Hơn thế nữa, trong nền kinh tế chú ý hiện đại, nghệ sĩ không chỉ bán âm nhạc hay phim ảnh; họ bán chính hình tượng của mình như một "sản phẩm văn hóa" tổng thể. Khán giả tiêu thụ không gian thẩm mỹ mà người nghệ sĩ đại diện. Khi âm nhạc gắn liền với hình ảnh của sự quý phái và sang trọng - việc Lệ Quyên liên tiếp dính vào những lùm xùm liên quan đến phát ngôn “chợ búa” - thì đó không chỉ là sự mất kiểm soát, mà là một sự phản bội đối với kỳ vọng thẩm mỹ của công chúng. Nó giống như việc một bức tranh đẹp bị chính tác giả vẩy mực đen lên trên trong một cơn nóng giận: Bức tranh không còn trọn vẹn, và niềm tin của người chiêm ngưỡng cũng vụn vỡ theo.

Sự trượt dài này càng trở nên dễ dàng hơn trước "cái bẫy" của những nền tảng mới như Threads. Khác với sự trang trọng của Facebook hay tính trình diễn của Instagram, cấu trúc của Threads tạo ra một ảo ảnh về sự gần gũi và riêng tư. Nó khiến người nổi tiếng lầm tưởng rằng họ đang ngồi trong một phòng khách thân mật cùng bạn bè, dẫn đến sự buông lỏng trong kiểm soát ngôn từ. Nhưng thực tế khắc nghiệt là: Không có "phòng khách" nào trên internet. Mọi dòng trạng thái đều là một thông cáo báo chí không chính thức, và mọi sai lầm đều được lưu giữ vĩnh viễn trong bộ nhớ của đám đông. Trong không gian kỹ thuật số không có bức màn nhung, việc thiếu đi một "bộ lọc" văn hóa chính là cách nhanh nhất để một nghệ sĩ tự tước đi chiếc vương miện của chính mình.

Khi di sản đổ vỡ dưới sức nặng của một lần nhấp chuột

Hệ lụy đầu tiên, và cũng là đau đớn nhất, chính là sự sụp đổ của một "đế chế" hình ảnh được xây dựng bằng kỷ luật và thời gian. Di sản của một nghệ sĩ không chỉ nằm ở những giải thưởng hay những bản hit, mà nằm ở niềm tin và sự tôn trọng mà công chúng dành cho tư cách nghệ thuật của họ. Phải mất hai mươi năm để một "Nữ hoàng phòng trà" định vị mình trong lòng khán giả như một biểu tượng của sự kiêu sa, nhưng chỉ cần vài phút nóng giận trên Threads để tất cả những mỹ từ ấy bị thay thế bằng tính từ "chợ búa". Đây không chỉ là một sự cố truyền thông; đó là một sự tự hủy hoại thương hiệu ở mức độ cốt lõi.

Hơn thế nữa, phản ứng đáp trả của người nổi tiếng thường vô tình trở thành "nhiên liệu" cho một cỗ máy hủy diệt: Vòng lặp độc hại của sự thù ghét. Khi nghệ sĩ chọn cách tấn công thay vì đối thoại, họ đang kích hoạt một cuộc chạy đua xuống đáy. Nghệ sĩ chửi fan, fan tấn công lại với cường độ dữ dội hơn, và kết quả là một môi trường mạng ngập tràn độc tố, nơi sự tử tế bị bóp nghẹt bởi những cái tôi quá lớn. Trong cuộc chiến này, không có người thắng cuộc. Người nghệ sĩ mất đi vị thế, còn công chúng mất đi một thần tượng để hướng tới. Sự thù ghét, khi được dẫn dắt bởi một người có tầm ảnh hưởng, sẽ lan tỏa nhanh hơn bất kỳ thông điệp nhân văn nào, biến không gian số thành một bãi chiến trường của những định kiến và sự miệt thị.

Cuối cùng, sự can thiệp của các cơ quan chức năng vào đầu năm 2026 chính là tiếng chuông cảnh tỉnh cuối cùng cho ảo tưởng về "vùng trắng pháp luật" trên không gian mạng. Việc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM chính thức vào cuộc xem xét hành vi phát ngôn của Lệ Quyên không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần; nó đánh dấu một bước ngoặt trong quản lý văn hóa thời đại số. Mạng xã hội đã không còn là nơi người nghệ sĩ có thể nấp sau tấm khiên "quyền riêng tư" để buông lời lăng mạ người khác. Pháp luật và các bộ quy tắc ứng xử giờ đây đóng vai trò như những "trọng tài" cần thiết để tái thiết lập trật tự. Một án phạt hành chính có thể không lớn về mặt tài chính, nhưng nó là một lời khẳng định rằng: Tự do trình bày quan điểm và bảo vệ bản thân không bao giờ đồng nghĩa với tự do xúc phạm, và hào quang của một ngôi sao không phải là chiếc thẻ miễn bài cho sự thiếu hụt văn hóa.

Quyền lực của sự im lặng và Sự tối thượng trong ứng xử

Trong cuộc chơi đầy rủi ro mang tên "danh vọng", vũ khí sắc bén nhất đôi khi không phải là một lưỡi gươm tuốt trần, mà là một sự im lặng. Lịch sử của ngành công nghiệp giải trí thế giới đã chứng minh rằng, những ngôi sao hạng A tầm cỡ quốc tế luôn duy trì một khoảng cách với đám đông. Sự im lặng không phải là sự hèn nhát; đó là một cách để bảo vệ chính bản thân mình khỏi những ồn ào không đáng có bên ngoài chuyên môn nghệ thuật. Khi những tên tuổi như Beyoncé hay Meryl Streep lựa chọn phớt lờ những thị phi, họ không chỉ bảo vệ sự bình yên cá nhân, mà còn bảo tồn cái mà các nhà xã hội học gọi là "aura" - hào quang của sự khác biệt. Trong thế giới của sự ồn ào, kẻ giữ được sự tĩnh lặng mới là kẻ nắm giữ quyền lực tuyệt đối.

Tuy nhiên, nếu sự im lặng là một lựa chọn quá khó khăn, thì nghệ thuật phản biện văn minh chính là bài thử nghiệm cuối cùng cho trí tuệ của người nghệ sĩ. Một phản hồi thông tuệ, được gọt giũa bằng sự điềm tĩnh và những lập luận sắc bén, có sức mạnh sát thương cao hơn gấp nhiều lần những lời nhục mạ thô thiển. Đẳng cấp của một người làm văn hóa nằm ở chỗ: ngay cả khi bị đẩy vào tâm bão, họ vẫn có thể dùng ngôn từ để nâng cao nhận thức của cộng đồng thay vì hạ thấp bản thân. Một câu trả lời đầy trí tuệ không chỉ khiến đối phương phải im lặng trong sự kính nể, mà còn củng cố vị thế của nghệ sĩ.

Dẫu vậy, việc mong chờ một nghệ sĩ luôn giữ được cái đầu lạnh trong mọi tình huống là một kỳ vọng phi thực tế nếu thiếu đi một hệ thống hỗ trợ chuyên nghiệp. Đây là lúc vai trò của đội ngũ quản trị cảm xúc và truyền thông cần được đặt lên hàng đầu. Trong kỷ nguyên số, "cái tôi" của nghệ sĩ là một tài sản chiến lược cần được quản lý một cách khoa học. Những ngôi sao chuyên nghiệp không bao giờ là những "chiến binh đơn độc" trên mạng xã hội; họ luôn có những "bộ lọc" - những người quản lý tỉnh táo đứng giữa cảm xúc nhất thời của người nghệ sĩ và nút "đăng bài". Việc kiểm soát nội dung trước khi công bố không phải là sự mất tự do, mà là sự bảo hiểm cho sự nghiệp. Sự chuyên nghiệp không nằm ở việc bạn cảm thấy gì, mà nằm ở việc bạn chọn thể hiện điều gì ra thế giới. Suy cho cùng, trong một xã hội văn minh, đẳng cấp của một ngôi sao không được đo bằng số lượng trận chiến họ tham gia, mà bằng số lượng những cuộc tranh cãi mà họ đã đủ bản lĩnh để bước qua.

Phía Sau Bức Màn Nhung Kỹ Thuật Số

Nghệ thuật, trong bản chất nguyên sơ nhất của nó, là hành trình đi tìm cái đẹp và sự thấu cảm - nó là "vị nhân sinh". Thế nhưng, trước khi một người nghệ sĩ có thể chạm đến trái tim nhân loại bằng tài năng, họ phải là một thực thể "vị văn hóa" trong từng hành vi nhỏ nhất. Sự kiện của Lệ Quyên hay những màn đối đầu gay gắt trên mạng xã hội trong thời gian qua không chỉ đơn thuần là những vụ bê bối truyền thông chóng vánh; chúng là những bài kiểm tra nghiệt ngã về sự tự chủ của những người đứng trong ánh hào quang.

Chúng ta phải hiểu rằng, "cái tôi" - thứ nhiên liệu đốt cháy đam mê sáng tạo - cũng chính là ngọn lửa có thể thiêu rụi cả một sự nghiệp lẫy lừng nếu không được kiềm chế bởi sự khiêm nhường. Một phút nóng giận để thỏa mãn sự tự ái cá nhân có thể mang lại cảm giác đắc thắng nhất thời, nhưng cái giá phải trả là sự xói mòn của một "ánh hào quang" bền vững vốn được dệt nên từ sự ngưỡng mộ của công chúng. Trên sân khấu kỹ thuật số của thế kỷ 21, nơi mọi bình luận đều được lưu dấu và mọi cơn thịnh nộ đều bị soi xét dưới kính hiển vi, sự bao dung của khán giả dành cho nghệ sĩ đã thay đổi.

Công chúng có thể dễ dàng bỏ qua một nốt cao bị lỗi, một bước nhảy chưa tròn trịa hay một sự cố kỹ thuật trên sân khấu - vì đó là những khiếm khuyết của nỗ lực. Nhưng họ sẽ rất khó, nếu không muốn nói là không bao giờ, tha thứ cho một tâm hồn thiếu đi sự tôn trọng tối thiểu dành cho những người đã nuôi dưỡng hào quang của mình. Trong kỷ nguyên của sự minh bạch tuyệt đối, đẳng cấp thực sự của người nghệ sĩ không nằm ở chỗ họ lộng lẫy ra sao dưới đèn màu, mà nằm ở sự tử tế và điềm tĩnh họ giữ lại được khi đèn đã tắt. Suy cho cùng, danh tiếng là một đặc quyền, và sự lịch thiệp chính là khoản thuế mà người nổi tiếng buộc phải trả để duy trì đặc quyền đó trong lòng công chúng.