Chuyên gia đặt "cảnh báo đỏ" cho người sử dụng nồi chiên không dầu

Mới đây, nghệ sĩ truyền hình người Anh Gemma Collins gây chú ý khi tuyên bố cô đã bỏ nồi chiên không dầu vì cho rằng nó “hút hết oxy trong bếp”. Phát ngôn này nhanh chóng lan truyền trên mạng nhưng bị các nhà sản xuất bác bỏ. Dù vậy, câu hỏi lớn vẫn còn đó: nồi chiên không dầu có thực sự tốt cho sức khỏe như nhiều người nghĩ?

Về nguyên lý, nồi chiên không dầu thực chất là một dạng lò nướng đối lưu cỡ nhỏ. Thiết bị này sử dụng thanh nhiệt để làm nóng không khí trong khoang kín, sau đó quạt mạnh sẽ luân chuyển luồng khí nóng quanh thực phẩm. Nhờ vậy, nhiệt được phân bổ đều, giúp thực phẩm chín nhanh và tạo lớp vỏ giòn bên ngoài. Đồng thời, phản ứng Maillard, quá trình giữa protein và đường, cũng diễn ra, tạo màu vàng nâu và hương vị hấp dẫn giống như đồ chiên rán.

Khác với chiên ngập dầu, nồi chiên không dầu gần như không cần hoặc chỉ cần rất ít dầu để tạo độ giòn. Chính vì vậy, thiết bị này thường được quảng bá là giúp giảm lượng chất béo và calo. Tiến sĩ Deborah Lee từ hệ thống nhà thuốc trực tuyến Dr Fox (Anh) cho biết, đây là lý do khiến nồi chiên không dầu trở nên phổ biến: nấu nhanh hơn lò nướng truyền thống, ít dầu hơn nhưng vẫn giữ được độ giòn hấp dẫn.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng “ít dầu” không đồng nghĩa với “tốt cho sức khỏe” trong mọi trường hợp. Xúc xích, khoai tây chiên hay gà tẩm bột vẫn không thể trở thành thực phẩm lành mạnh chỉ vì được nấu bằng nồi chiên không dầu. Lợi ích dinh dưỡng phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu và cách chế biến.

Ví dụ, khi làm khoai tây chiên cho 4 người từ 1kg khoai, nồi chiên không dầu chỉ cần khoảng một thìa dầu, ít hơn đáng kể so với chiên ngập dầu. Điều này có thể giúp giảm nguy cơ béo phì và bệnh tim mạch nếu người dùng thường xuyên ăn đồ chiên. Nhưng với các thực phẩm vốn đã nhiều chất béo như thịt xông khói, xúc xích hay đồ chế biến sẵn, sự khác biệt là không đáng kể.

Chuyên gia dinh dưỡng Nichola Ludlam-Raine nhận định, hiểu lầm lớn nhất của người dùng là nghĩ rằng nồi chiên không dầu tự động “biến” món ăn thành lành mạnh. Trên thực tế, rau củ hoặc thịt nạc nấu bằng thiết bị này có thể là lựa chọn tốt, nhưng thực phẩm siêu chế biến vẫn chứa nhiều muối, chất béo và calo dù nấu theo cách nào.

Bên cạnh lợi ích, nồi chiên không dầu cũng tiềm ẩn một số rủi ro. Khi nấu ở nhiệt độ cao, đặc biệt với thực phẩm giàu tinh bột như khoai tây, có thể hình thành acrylamide, một chất được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư. Tuy nhiên, đây không phải vấn đề riêng của nồi chiên không dầu mà xuất hiện ở hầu hết phương pháp nấu nhiệt cao như nướng, chiên hay rang. Điểm tích cực là nồi chiên không dầu thường tạo ra ít hợp chất có hại hơn so với chiên ngập dầu.

Để hạn chế nguy cơ, chuyên gia khuyến cáo không nên nấu quá lâu hoặc để thực phẩm cháy sém, thay vào đó chỉ nên đạt màu vàng nhẹ. Đồng thời, việc vệ sinh thiết bị thường xuyên và đảm bảo thông gió tốt trong bếp cũng rất quan trọng.

Một vấn đề khác được nhắc đến là các lớp chống dính trong nồi chiên. Nhiều sản phẩm sử dụng polytetrafluoroethylene (PTFE), hay còn gọi là Teflon. Chất này an toàn trong điều kiện sử dụng thông thường, nhưng có thể phân hủy và sinh khói ở nhiệt độ trên 260 độ C. Trước đây, một số lớp phủ còn chứa PFAS hoặc PFOA – các “hóa chất vĩnh viễn” liên quan đến nguy cơ sức khỏe nhưng hiện đã dần bị loại bỏ khỏi sản phẩm hiện đại.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy thiết bị nấu ăn, bao gồm cả nồi chiên không dầu, có thể phát thải các hạt siêu mịn (UFPs) vào không khí. Đây là các hạt nhỏ có thể xâm nhập sâu vào phổi, liên quan đến các bệnh về hô hấp và tim mạch. Nghiên cứu từ Đại học Quốc gia Pusan (Hàn Quốc) cho thấy nồi chiên không dầu cũng tạo ra các hạt này khi hoạt động ở khoảng 200 độ C, dù mức độ có thể thấp hơn so với chiên rán truyền thống.

Các chuyên gia cho rằng rủi ro này có thể kiểm soát bằng cách giữ không gian bếp thông thoáng, vệ sinh thiết bị thường xuyên và không để dầu mỡ tích tụ. Việc đặt nồi cách tường ít nhất 15cm, theo dõi trong quá trình sử dụng và không để hoạt động khi không có người cũng là những nguyên tắc an toàn cơ bản.

Về mặt sử dụng, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp với nồi chiên không dầu. Các món có nhiều nước như súp, sốt hoặc bột loãng dễ gây tràn và hỏng máy. Thực phẩm nhiều mỡ có thể gây khói nếu không được xử lý đúng cách. Những khối thịt lớn hoặc phô mai cũng khó chín đều hoặc dễ chảy ra gây bẩn.

Tóm lại, nồi chiên không dầu là một công cụ nấu nướng tiện lợi, có thể giúp giảm lượng dầu mỡ trong chế độ ăn. Tuy nhiên, lợi ích sức khỏe không đến từ thiết bị mà phụ thuộc vào cách sử dụng và lựa chọn thực phẩm. Nếu dùng đúng cách, đây là trợ thủ hữu ích trong căn bếp; nhưng nếu lạm dụng với đồ ăn chế biến sẵn, hiệu quả tích cực sẽ không như kỳ vọng.