Chuyên gia bệnh truyền nhiễm Trương Hữu Khanh, bác sĩ BV Bạch Mai đánh giá về khả năng virus Nipah bùng phát tại Việt Nam

Thời gian gần đây, thông tin về các đợt bùng phát virus Nipah tại Ấn Độ với tỷ lệ tử vong lên tới 50-75% khiến dư luận lo ngại về một “kịch bản Covid-19” lần thứ hai.

Nipah là một loại virus RNA thuộc họ Paramyxoviridae, gây bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, chủ yếu lây từ lợn và dơi bị nhiễm bệnh, có thể lây qua tiếp xúc gần giữa người với người. Đợt dịch đầu tiên trong cộng đồng được phát hiện ở Malaysia năm 1999, khiến 265 người mắc bệnh và 105 trường hợp tử vong. Kể từ đó, mỗi năm có một hoặc hai đợt bùng phát. Hơn một nửa số người nhiễm bệnh chết.

Sự lo lắng của người dân không phải là không có cơ sở khi nhìn vào những động thái quyết liệt từ các quốc gia có chung hệ sinh thái với Việt Nam.

Chẳng hạn tại Thái Lan, Bộ Y tế Công cộng đã tăng cường sàng lọc sức khỏe tại các sân bay lớn đối với hành khách đến từ Tây Bengal, áp dụng những biện pháp từng được triển khai thời Covid-19. Hành khách tại các sân bay Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket được theo dõi thân nhiệt và các triệu chứng liên quan đến virus, đồng thời được phát thẻ cảnh báo y tế nhằm hướng dẫn cách xử lý nếu phát bệnh.

Tại Nepal, chính phủ đã nâng mức cảnh báo và tăng cường kiểm tra y tế tại Sân bay quốc tế Tribhuvan ở Kathmandu, cũng như tại các cửa khẩu đường bộ trọng yếu giáp Ấn Độ, nhằm ngăn chặn virus xâm nhập vào nước này.

Trong khi đó, Đài Loan đang lên kế hoạch xếp căn bệnh nhiễm virus Nipah vào Nhóm 5 - nhóm bệnh truyền nhiễm bắt buộc khai báo cao nhất theo luật hiện hành, dành cho các bệnh mới nổi nguy hiểm.

Chính sách này dự kiến trải qua giai đoạn lấy ý kiến người dân 60 ngày trước khi có hiệu lực. Nếu được thông qua, quy định mới buộc khách phải báo cáo ngay lập tức và áp dụng các biện pháp kiểm soát đặc biệt nếu xuất hiện ca bệnh. Động thái này phản ánh mối lo ngại về tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ bùng phát dịch của virus Nipah.

Trước những thông tin về dịch bệnh tại Ấn Độ, tâm lý hoang mang là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh tại Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, việc đặt Nipah lên bàn cân so sánh với Covid-19 là sự lo ngại quá mức cần thiết.

Chia sẻ với Tri Thức News, bác sĩ Trương Hữu Khanh khẳng định, virus Nipah không phải là một cái tên mới trong bản đồ bệnh truyền nhiễm thế giới.

“Nipah đã được phát hiện từ lâu và được xác định là một tác nhân gây viêm não cấp tính. Trước đây, tại Việt Nam, khi nhắc đến viêm não, chúng ta thường nghĩ ngay đến viêm não Nhật Bản, nhưng thực tế, Nipah cũng là một ‘sát thủ’ thầm lặng trong nhóm bệnh này”, bác sĩ Khanh cho biết.

Bác sĩ Khanh phân tích có hai nguyên nhân chính khiến Nipah gây tỷ lệ tử vong lớn. Thứ nhất, đây là virus hoang dã từ động vật, hệ miễn dịch của con người chưa hề có sự chuẩn bị hay ghi nhớ để đối phó. Thứ hai, virus này tấn công trực tiếp vào não bộ, gây ra các triệu chứng co giật, hôn mê và ngưng thở.

Hiện nay, virus Nipah vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh, việc điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực và xử trí biến chứng. Do đó, khi não đã tổn thương, tiên lượng thường rất nặng.

Mặc dù nguy hiểm, bác sĩ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh rằng virus Nipah khó có khả năng lây lan diện rộng.

Vật chủ tự nhiên của virus Nipah là loài dơi ăn quả. Virus sẽ tồn tại trong nước bọt, nước tiểu và dịch tiết của dơi. Từ đó, mầm bệnh có thể lây sang người qua một số con đường khá đặc thù.

Thứ nhất là ăn trái cây bị dơi ăn dở hoặc nhiễm nước bọt của dơi. Thứ hai là lây qua vật chủ trung gian như heo, ngựa… khi con người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của các động vật này. Thứ ba là qua thói quen sinh hoạt đặc biệt ở một số vùng, điển hình là uống nhựa cây tươi lấy trực tiếp từ thân cây, nơi dơi thường ghé lại.

Theo bác sĩ Khanh, đây đều là những con đường lây nhiễm đòi hỏi tiếp xúc rất gần với nguồn bệnh. Virus không lây lan dễ dàng qua không khí hay giọt bắn như cúm hay Covid-19. Khả năng lây từ người sang người của virus Nipah khá hạn chế, một số ổ dịch ghi nhận lây trong gia đình hoặc cơ sở y tế, nhưng chỉ xảy ra khi tiếp xúc rất gần với bệnh nhân.

“Để một virus hoang dã có thể biến đổi thành loại lây mạnh qua đường hô hấp cần quá trình tiến hóa rất dài và nhiều điều kiện đặc biệt. Nipah chưa hội đủ những yếu tố đó”, bác sĩ Khanh nói thêm.

Đánh giá về khả năng bùng phát tại Việt Nam, BSCKII. Dương Minh Tuấn, chuyên khoa Nội tiết ĐTĐ - BV Bạch Mai cho biết, khả năng là rất thấp.

"Chúng ta không có những tập quán ăn uống đặc thù như ở một số vùng Nam Á, cũng không có mức độ tiếp xúc gần với hệ sinh thái dơi ăn quả như những khu vực đã ghi nhận ổ dịch trước đây. Vì thế, người dân không nên hoảng loạn, lo lắng thái quá mỗi khi thấy tin tức về Nipah xuất hiện trên mạng", bác sĩ Tuấn viết trên trang cá nhân.

Tuy nhiên, bác sĩ Tuấn đưa ra khuyến cáo không được coi nhẹ bệnh. Nipah là virus có độc lực cao, tỷ lệ tử vong lớn, nên trong y học, điều quan trọng vẫn là phát hiện sớm, cách ly đúng và tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn, đặc biệt trong môi trường bệnh viện, đây là câu chuyện chuyên môn của hệ thống y tế.

Người dân thì trong sinh hoạt hằng ngày, chỉ cần duy trì những nguyên tắc rất cơ bản: ăn chín uống sôi, tránh sử dụng các loại thực phẩm hoặc đồ uống có nguy cơ bị nhiễm bẩn từ động vật hoang dã, không tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc động vật ốm, chết không rõ nguyên nhân. Khi có biểu hiện sốt cao, đau đầu nhiều, rối loạn ý thức, đặc biệt nếu có yếu tố dịch tễ bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm thay vì tự điều trị ở nhà.