Chuộng đồ ăn nhanh, trẻ đối mặt nguy cơ thừa cân và bệnh mãn tính

Tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ ở mức báo động

Những quán ăn nhanh, hàng quán vỉa hè với đủ loại đồ chiên rán, nước ngọt có gas đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong nhịp sống đô thị. Không ít gia đình xem đó là lựa chọn tiện lợi để "chiều" con sau giờ học hay như một phần thưởng nho nhỏ mỗi dịp cuối tuần. Pizza, xúc xích, gà rán… dần dần xuất hiện với tần suất nhiều hơn trong thực đơn của trẻ nhỏ.

Ban đầu chỉ là cuối tuần đưa con đi ăn cho vui. Sau đó, thành thói quen tan học là có sẵn vài miếng xúc xích hay chiếc bánh ngọt đã trữ trong tủ lạnh để con ăn tạm cho kịp giờ học thêm.

"Vì muốn nhanh và tiện, tôi thường chuẩn bị sẵn đồ ăn cho con. Nhưng càng ngày tôi càng thấy con ăn cơm, ăn rau ít hẳn. Gần đây, con tăng cân rất nhanh, tôi bắt đầu lo và đang phải tìm cách điều chỉnh lại chế độ ăn của con", chị L, một phụ huynh ở Hà Nội chia sẻ.

Không chỉ chị L, chị Ngọc (Từ Liêm, Hà Nội) cho biết chị có một bạn nhỏ năm nay vào lớp 1, khoảng 1 năm trở lại đây con chị ăn tốt và thường xuyên thích ăn vặt và ăn đêm. "Gia đình nghĩ con ăn được là tốt nên đã chuẩn bị khá nhiều đồ con thích chủ yếu thức ăn sẵn như xúc xích, nước ngọt, thi thoảng con học tốt lại thưởng pizza nên thấy con tăng cân rõ rệt. Hiện, bố mẹ đang phải hãm không cho con ăn đêm nữa và cân đối lại bữa ăn có đủ rau, thịt, cá", chị Ngọc nói.

Sự tiện lợi trước mắt đang vô tình mở ra nguy cơ dài hạn trẻ em dần lệ thuộc vào thực phẩm giàu năng lượng, nhiều chất béo, đường và muối, trong khi mức vận động không đủ để tiêu hao.

Ngày 4/3 hàng năm được chọn làm Ngày Thế giới phòng chống béo phì. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện thế giới có hơn 1 tỷ người mắc bệnh béo phì, bao gồm cả trẻ em và thanh thiếu niên, tương đương cứ 8 người thì có 1 người béo phì. Tình trạng thừa cân béo phì đang tăng nhanh trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Chia sẻ với Người Đưa Tin , PGS.TS Trương Tuyết Mai - Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, thực tế, số lượng trẻ thừa cân, béo phì đến khám và tư vấn tại Viện đang có xu hướng gia tăng, nhiều trường hợp trẻ béo phì do lạm dụng đồ ăn nhanh, nước ngọt, đồ chiên rán; ăn đêm; thiếu vận động…

Qua khai thác tiền sử, thói quen ăn uống và sinh hoạt, nhận thấy một số nguyên nhân phổ biến như nhiều trẻ từng suy dinh dưỡng thấp còi hoặc sinh nhẹ cân. Trong quá trình nuôi dưỡng bù đắp sau đó, trẻ được bổ sung năng lượng quá mức trong thời gian dài.

Về thói quen ăn uống, theo bà Mai không ít gia đình nuông chiều con, cho trẻ sử dụng thường xuyên các loại đồ ăn vặt như bim bim, bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm nhiều đường và muối.

Cùng với đó, tình trạng ít vận động ngày càng phổ biến. Phần lớn trẻ thừa cân dành nhiều thời gian ở trạng thái tĩnh như ngồi học, xem tivi, sử dụng máy tính, điện thoại hoặc chơi game, có trường hợp lên tới hàng chục giờ mỗi ngày, trong khi hầu như không tham gia hoạt động thể lực.

Qua theo dõi của Viện Dinh dưỡng, tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ vẫn đang có xu hướng gia tăng hàng năm. Đặc biệt đối với trẻ dưới 5 tuổi vẫn có xu hướng tăng lên.

Ngoài ra, theo điều tra định kỳ của Viện Dinh dưỡng cho thấy xu hướng thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường đang gia tăng rất nhanh, tăng từ 8,5% năm 2010 lên đến 19% năm 2020, trong đó tỉ lệ thừa cân béo phì khu vực thành thị là 26,8%, nông thôn là 18,3% và miền núi là 6,9%.

Với tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường đang gia tăng nhanh, hiện nay cứ 5 trẻ có 1 trẻ bị thừa cân, béo phì và đây là mức phải cảnh báo, can thiệp mạnh và toàn diện để kiểm soát", bà Mai nói.

Theo PGS.TS Tuyết Mai, các nghiên cứu theo dõi và phân tích tổng hợp từ nhiều quốc gia cho thấy, việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến, nhiều đường và muối, chẳng hạn như uống nước giải khát có đường liên tục có thể khiến cân nặng tăng rất nhanh; ví dụ trẻ em uống nhiều nước giải khát có đường thường xuyên có nguy cơ bị béo phì > 2,57 lần so với những trẻ không uống.

Các nguy cơ bệnh lý khi tiêu thụ thường xuyến thực phẩm siêu chế biến có thể gặp phải bao gồm: Thừa cân, béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa lipid máu, tăng acid uric dẫn đến bệnh gout và các vấn đề về cơ xương khớp, thậm chí có mối liên quan đến ung thư, đặc biệt là ung thư đại trực tràng.

Tăng cường tiêu thụ thực phẩm lành mạnh, đọc kỹ nhãn dinh dưỡng

Để kiểm soát tình trạng thừa cân, béo phì đang gia tăng, theo Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia thì phải có sự chỉ đạo quyết liệt, sự phối hợp liên ngành mạnh mẽ, áp dụng các biện pháp đồng bộ và các can thiệp cụ thể, đặc biệt là chú ý về dinh dưỡng cá thể. Với mỗi cá nhân, cần thay đổi lối sống, thói quen ăn uống, mức độ hoạt động thể lực, kể cả kiểm soát yếu tố stress.

Song, hiện nay Bộ Y tế Việt Nam đang triển khai một số nhóm giải pháp trọng tâm như,tăng cường giáo dục truyền thông thay đổi hành vi, công tác truyền thông được triển khai quyết liệt từ bậc mầm non đến trung học phổ thông.

Ngành y tế đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đưa nội dung dinh dưỡng hợp lý, phòng chống béo phì vào trường học thông qua các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề và truyền thông theo nhóm.

Mục tiêu không chỉ là cung cấp kiến thức mà còn hình thành thói quen ăn uống và vận động lành mạnh ngay từ nhỏ.

Tiếp đó là thực hành bữa ăn hợp lý, thay đổi nhận thức cần đi đôi với thay đổi thực hành, đặc biệt trong bữa ăn hằng ngày tại trường học và gia đình.

Tại trường học, theo hướng dẫn thực hành của Viện Dinh dưỡng, khẩu phần ăn phải bảo đảm mức năng lượng phù hợp theo lứa tuổi, đa dạng, cân đối các chất sinh năng lượng (protein, lipid, glucid) và vi chất dinh dưỡng.

Còn tại gia đình, theo bà Mai, thông qua truyền thông, nhận thức của phụ huynh đã được cải thiện. Tuy nhiên, cần tiếp tục nhấn mạnh vai trò của cha mẹ trong việc tập trung vào chất lượng bữa ăn thay vì chỉ chú trọng số lượng. Tránh dư thừa năng lượng và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường, muối, chất béo…

Ngoài ra, theo bà Mai bên cạnh giáo dục và thay đổi hành vi, cần tăng cường trách nhiệm từ phía nhà sản xuất.

"Thực hiện ghi nhãn dinh dưỡng rõ ràng theo quy định Thông tư 29 của Bộ Y tế (năng lượng, chất đạm, chất bột đường, chất béo, đường, muối,…), giúp người tiêu dùng có đủ thông tin để lựa chọn. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp cải tiến sản phẩm theo hướng lành mạnh hơn như giảm đường, giảm muối, giảm chất béo no, nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, cảm quan đáp ứng nhu cầu thị trường", bà Mai nói.

Cuối cùng, bà Mai cho rằng người tiêu dùng đóng vai trò quyết định. Người mua và người chế biến thực phẩm cần hình thành thói quen đọc kỹ nhãn mác, chủ động nói "không" với sản phẩm siêu chế biến, đặc biệt trong khẩu phần của trẻ em.

Bà Mai khuyến cáo cha mẹ nên duy trì khẩu phần đa dạng, cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây, hạn chế muối, đường… tăng vận động để bảo vệ sức khoẻ của trẻ.