Chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm gia tăng rõ rệt trên phạm vi toàn cầu

(Ảnh minh họa: Blend Images)

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Nam Kinh và Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc thực hiện, được đăng tải trên tạp chí khoa học Nature, dựa trên việc phân tích dữ liệu khí hậu trong giai đoạn 1961 - 2020, đồng thời xây dựng các kịch bản dự báo đến năm 2100. Kết quả cho thấy những dao động nhiệt độ đột ngột trong ngày - hiện tượng từng ít được chú ý - đang xuất hiện ngày càng thường xuyên, với cường độ mạnh hơn và biên độ lớn hơn so với trước đây.

Theo nhóm nghiên cứu, sự gia tăng phát thải khí nhà kính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xu hướng trên, bên cạnh các yếu tố liên quan như suy giảm độ ẩm đất, biến động mạnh hơn của áp suất khí quyển và thay đổi độ ẩm bề mặt. Tại các khu vực vĩ độ thấp và trung bình ở cả hai bán cầu, mức độ dao động nhiệt độ ngày đêm tăng nhanh và có xu hướng gia tốc, trong khi các vùng vĩ độ cao ghi nhận mức biến động thấp hơn.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mức gia tăng mạnh nhất của biên độ chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm tập trung tại miền Tây nước Mỹ, miền Đông Trung Quốc, một số khu vực Nam Mỹ và lưu vực Địa Trung Hải. Trong các giai đoạn 10 năm, biên độ dao động nhiệt độ tại miền Tây nước Mỹ tăng tới 11,1 độ C; miền Đông Trung Quốc tăng 9,4 độ C; Nam Mỹ tăng 12,4 độ C và khu vực Địa Trung Hải tăng 7,1 độ C. Đặc biệt, năm 2022 ghi nhận nhiều kỷ lục mới về chênh lệch nhiệt độ ngày đêm, trong đó miền Đông Trung Quốc có thời điểm lên tới 22,9 độ C, còn miền Tây nước Mỹ đạt 20,3 độ C. Các hiện tượng cực đoan như vậy đang xảy ra với tần suất cao hơn đáng kể so với các thập kỷ trước.

Trao đổi với báo giới, nhà khoa học khí hậu Deniz Demirhan thuộc Đại học Kỹ thuật Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) nhận định biến đổi khí hậu đang làm gia tăng mức độ bất ổn của thời tiết hàng ngày tại các khu vực vĩ độ trung bình, trong khi lại có xu hướng làm giảm biên độ dao động nhiệt tại các vùng cực. Theo bà Demirhan, phát thải khí nhà kính là yếu tố dài hạn then chốt làm thay đổi cán cân năng lượng của Trái Đất, qua đó tác động sâu rộng đến hoàn lưu khí quyển, sự hình thành mây, độ ẩm và các quá trình diễn ra trên bề mặt hành tinh.

Các chuyên gia cảnh báo, sự gia tăng các đợt biến động nhiệt độ đột ngột có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe con người, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp và thậm chí gia tăng tỷ lệ tử vong. Về mặt kinh tế - xã hội, hiện tượng này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, gây ra nhu cầu năng lượng tăng đột biến, tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng và đe dọa an ninh lương thực tại nhiều khu vực.

Theo các mô hình khí hậu, trong giai đoạn 2050 - 2100, tần suất cũng như mức độ nghiêm trọng của các đợt dao động nhiệt độ ngày - đêm cực đoan được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt tại các khu vực vĩ độ thấp, cận nhiệt đới và trung bình, nhất là trong các kịch bản phát thải cao. Điều này cho thấy sự biến động khó lường của thời tiết có thể trở thành một đặc trưng ngày càng rõ nét của khí hậu toàn cầu trong những thập kỷ tới.