Báu vật "thức giấc": Kho báu triều Nguyễn được cất giấu nhiều thập kỷ ở Đà Lạt
Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 120 hiện vật quý giá, được vua Bảo Đại đưa từ cung đình Huế vào Đà Lạt trong giai đoạn trước và sau năm 1940.
Ẩn mình giữa cao nguyên sương lạnh, không chỉ có thông reo và biệt điện cổ kính, Đà Lạt còn lưu giữ một “kho báu” đặc biệt của lịch sử Việt Nam. Hơn 120 hiện vật cung đình triều Nguyễn từng theo chân vua Bảo Đại rời Huế lên cao nguyên đã trải qua hành trình lưu lạc, bị cất giấu suốt nhiều thập kỷ trước khi dần được hé lộ tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng.
Ông Phan Nhàn, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ hiện tại đơn vị có hơn 120 hiện vật quý giá, được vua Bảo Đại đưa từ cung đình Huế vào Đà Lạt trong giai đoạn trước và sau năm 1940. Một số hiện vật này đang được trưng bày tại Cung Nam Phương hoàng hậu. Thông tin từ Bảo tàng Lâm Đồng, do lịch sử có sự thay đổi, những rương chứa báu vật của vua Bảo Đại ở Dinh III được vị quản gia của ông cất giấu suốt nhiều thập kỷ. Sau năm 1975, tỉnh Lâm Đồng tiếp nhận một số hiện vật vốn được lưu giữ tại Dinh III (Dinh Bảo Đại - Đà Lạt). Đây là những hiện vật có nguồn gốc từ cung đình triều Nguyễn, có giá trị về lịch sử, văn hóa, cần được lưu giữ, bảo quản và nghiên cứu.
Sau này số hiện vật được chuyển vào Kho bạc tỉnh Lâm Đồng để đảm bảo an toàn. Đến năm 2016, UBND tỉnh Lâm Đồng cũ có quyết định giao số báu vật này cho Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng quản lý, bảo vệ. Trong ảnh là những ly thủy tinh có nguồn gốc từ châu Âu được gia đình vua Bảo Đại sử dụng trong các yến tiệc. Trên các ly này có khắc huy hiệu của vua Bảo Đại.
Qua thẩm định, các chuyên gia nhận định hơn 120 hiện vật là những vật dụng từng được sử dụng trong cung đình triều Nguyễn trong những giai đoạn và đời vua khác nhau. Những hiện vật này gồm nhiều loại hình, chất liệu đa dạng như ngọc, ngà, vàng, bạc… Đây là những báu vật trấn phong do ngự xưởng chế tác, được sử dụng trong các thư phòng cung đình triều Nguyễn. Không đơn thuần là vật dụng, đây là dấu tích của một triều đại, phản ánh đời sống, nghi lễ và quyền lực của hoàng cung nhà Nguyễn.
Trong số đó, nhiều báu vật độc bản, được chế tác công phu, tinh xảo bởi bàn tay tài hoa, điêu luyện của nghệ nhân trong các Ngự xưởng, nơi chuyên làm các vật dụng phục vụ cho hoàng cung nhà Nguyễn.
Hiện Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đang trưng bày công khai khoảng 40 hiện vật quý báu từ triều Nguyễn. Các hiện vật này được trưng bày trong phòng có hệ thống an ninh, cảnh báo tự động.
Căn cứ vào đặc điểm cụ thể, hơn 120 hiện vật được phân chia thành 5 nhóm gồm: hiện vật biểu trưng địa vị và quyền lực; thờ tự, nghi lễ; văn phòng tứ bảo; trang trí; đồ dùng sinh hoạt. Các hiện vật được ngự xưởng chế tác, điêu khắc tỉ mỉ, tinh tế từ các loại ngọc khác nhau. Trong ảnh là gác bút được dùng trong các thư phòng triều Nguyễn.
Các hiện vật tượng thờ, đỉnh, lư được chế tác từ ngọc có nhiều màu sắc khác nhau. Trong đó, hiện vật biểu trưng cho quyền lực bao gồm 3 thẻ bài được chế tác từ bạch ngọc, ghi danh các thành viên gia đình vua Khải Định gồm vua Khải Định, Từ Cung Hoàng thái hậu, Hoàng tử Vĩnh Thụy (sau là vua Bảo Đại).
Bên cạnh các hiện vật bằng ngọc được ngự xưởng chế tác, các hiện vật gia dụng có nguồn gốc từ châu Âu được làm bằng đồng mạ vàng được vua Bảo Đại sử dụng cũng thu hút sự quan tâm của mọi người. Các hiện vật này đều được trang trí rất tỉ mỉ đến từng chi tiết.
Một hộp chứa đồ cá nhân của vua Bảo Đại được bạn bè quốc tế tặng kỷ niệm còn lưu lại.
Chiếc bếp cồn được thiết kế đặc biệt dành cho vua Bảo Đại với 2 bình đựng cồn bên dưới. Tất cả được làm bằng đồng và mạ vàng.
Bộ ly đồng mạ vàng có nguồn gốc từ châu Âu được vua Bảo Đại sử dụng trong các buổi tiệc. Các hiện vật này quý hiếm, có giá trị về khoa học, lịch sử, ẩn chứa nhiều nét văn hóa đặc trưng của Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu về nhà Nguyễn - triều đại phong kiến cuối cùng ở Việt Nam.
Hiện nay, do điều kiện bảo quản và trưng bày còn hạn chế, chỉ một phần trong số hơn 120 hiện vật được giới thiệu đến công chúng. Phần còn lại vẫn được lưu giữ nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn.
Dù vậy, việc từng bước “mở kho” đã mang đến cơ hội để công chúng tiếp cận gần hơn với những giá trị lịch sử, hiểu thêm về một lát cắt của lịch sử - nơi dấu ấn quyền lực, nghệ thuật và số phận một triều đại giao thoa.
