World Cup 2026 chưa bắt đầu nhưng đã được dự đoán sẽ không đạt được 1 kết quả như kỳ vọng?

Chỉ còn chưa đầy mười ngày nữa là khai mạc, kỳ World Cup lớn nhất trong lịch sử dự kiến sẽ bơm hàng chục tỷ đô la vào nền kinh tế của các nước đăng cai. Tuy nhiên, các nhà phân tích ước tính rằng tác động tương đối sẽ không đáng kể.

Giải vô địch bóng đá thế giới FIFA 2026, khởi tranh vào ngày 11 tháng 6 tại Mỹ, Canada và Mexico, là giải đấu lớn nhất trong lịch sử, với 48 đội tuyển quốc gia tranh tài tại 16 thành phố đăng cai lần đầu tiên.

Bản thân FIFA đã đặt ra những kỳ vọng khổng lồ về lợi ích kinh tế, dự đoán khoản thu khổng lồ 30,5 tỷ đô la (26,1 tỷ euro) cho ba quốc gia chủ nhà và giải đấu sẽ tạo ra thêm tới 40,9 tỷ đô la (35 tỷ euro) trong GDP toàn cầu.

Tổ chức này cũng ước tính rằng sự kiện sẽ tạo ra khoảng 824.000 việc làm trực tiếp hoặc gián tiếp.

Tuy nhiên, khi tiếng còi khai cuộc trận đấu đầu tiên đến gần, các nhà phân tích cảnh báo rằng những con số thực tế, khi được công bố, có thể cho thấy một bức tranh khiêm tốn hơn nhiều so với những gì đang được đề cập hiện nay.

FIFA ước tính tổng chi phí cho World Cup lần này, bao gồm chi phí từ ban tổ chức, các thành phố chủ nhà và các nhà đầu tư trên khắp Hoa Kỳ, Canada và Mexico, sẽ vào khoảng 14 tỷ đô la Mỹ (12 tỷ euro). Riêng Hoa Kỳ dự kiến sẽ tiêu tốn hơn 11 tỷ đô la Mỹ (9,4 tỷ euro) trong tổng số đó.

Theo phân tích từ ngân hàng Saxo của Đan Mạch, các con số được công bố không phản ánh đúng tác động thực tế và các chuyên gia ước tính trung bình doanh thu thu được sẽ thấp hơn so với dự báo của FIFA.

Ví dụ, đối với Mỹ, nền kinh tế lớn hơn hầu hết các đối thủ, khoản tăng trưởng dự kiến 17 tỷ đô la (14,5 tỷ euro) chỉ chiếm chưa đến 0,1% GDP, cho thấy World Cup chỉ là một động lực tăng trưởng nhỏ.

Mexico nổi bật như là quốc gia hưởng lợi tương đối từ thỏa thuận ba quốc gia này. Với ước tính lợi ích kinh tế dự kiến đạt 3 tỷ đô la Mỹ (2,57 tỷ euro), tương đương từ 0,2% đến 0,5% GDP tùy thuộc vào mô hình được sử dụng, vì lượng khách du lịch đổ về có tác động rõ rệt hơn đối với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào du lịch và dịch vụ.

Các thành phố đăng cai như Guadalajara, Monterrey và Mexico City sẽ chịu ảnh hưởng kinh tế rõ rệt nhất.

Trong khi đó, Canada dự kiến sẽ thu được khoảng 3,8 tỷ CAD (2,36 tỷ euro) tiền trợ cấp, mặc dù các nhà phân tích lưu ý rằng những con số này cần được cân nhắc so với chi phí công cộng đáng kể.

Một nghiên cứu gần đây của Oxford Economics cũng cho thấy rằng mặc dù 11 thành phố đăng cai của Mỹ sẽ chứng kiến sự tăng trưởng GDP tập trung vào lĩnh vực giải trí và khách sạn trong mùa hè này, với Houston, New York và Dallas là những thành phố hưởng lợi chính, nhưng bất kỳ sự gia tăng việc làm nào cũng chỉ mang tính tạm thời.

Nghiên cứu chỉ ra rằng do hầu như không có cơ sở hạ tầng mới nào được xây dựng dành riêng cho giải đấu này, hoạt động du lịch xung quanh các trận đấu chủ yếu sẽ làm giảm lượng khách hiện có thay vì tạo ra giá trị kinh tế gia tăng.

Vấn đề "con voi trắng" và tác động đến GDP

Lịch sử gần đây của các giải đấu World Cup là một thước đo đáng suy ngẫm.

Thứ nhất, chi phí cuối cùng cho việc tổ chức thường vượt xa dự toán ban đầu. Nghiên cứu của Giáo sư Bent Flyvbjerg tại Đại học Oxford cho thấy các sự kiện thể thao quy mô lớn thường xuyên vượt quá ngân sách trung bình 172%.

Hiệu ứng phình to này chủ yếu được giải thích bởi thực tế là World Cup không thể bị hoãn lại. Khi các dự án cơ sở hạ tầng bị chậm trễ, các nhà tổ chức buộc phải đẩy nhanh tiến độ xây dựng bằng mọi giá để đáp ứng thời hạn khai mạc.

Trên thực tế, ngân sách nhà nước thường phải gánh chịu những khoản chi vượt mức này.

Thứ hai, ngoài chi phí thực tế, còn có vấn đề về lợi ích kinh tế trung và dài hạn của khoản đầu tư lớn này.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng một phần đáng kể cơ sở hạ tầng được xây dựng cho các giải đấu tạo ra rất ít giá trị lâu dài sau khi cuộc thi kết thúc. Ví dụ, nhiều sân vận động trở thành những "con voi trắng" – tốn kém chi phí bảo trì nhưng lại ít được sử dụng sau sự kiện.

World Cup 2014 tại Brazil và World Cup 2022 tại Qatar là những ví dụ nổi bật về vấn đề này, khi chúng tạo ra hàng loạt sân vận động không có mục đích sử dụng bền vững sau World Cup. Chẳng hạn, Arena da Amazônia ở thành phố Manaus của Brazil là biểu tượng lâu dài của việc phân bổ sai ngân sách công.

World Cup Qatar 2022, với chi phí gần 220 tỷ đô la Mỹ (188,6 tỷ euro), đã trở thành kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử, làm thay đổi toàn bộ cơ sở hạ tầng của đất nước nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi về tác động kinh tế lâu dài.

Phiên bản năm 2026 có một diện mạo khác biệt đáng kể về mặt này. Hoa Kỳ, Canada và Mexico đã sở hữu hầu hết các địa điểm cần thiết, gần như tất cả đều được điều hành bởi các câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp có lợi nhuận và lượng người hâm mộ ổn định.

Nguy cơ "dự án lãng phí" năm nay thấp hơn đáng kể nhưng ban tổ chức vẫn dự kiến sẽ vượt ngân sách.

Nhu cầu thực tế đến đâu?

Điều vẫn còn là mối quan ngại thực sự chính là nhu cầu.

Theo khảo sát của Hiệp hội Khách sạn và Nhà nghỉ Hoa Kỳ đối với hơn 200 khách sạn trên khắp 11 thành phố đăng cai của Mỹ, gần 80% báo cáo lượng đặt phòng thấp hơn so với dự báo ban đầu.

Những người tham gia khảo sát này đã nêu ra những khó khăn mà du khách nước ngoài gặp phải trong việc xin visa, căng thẳng địa chính trị leo thang và giá vé máy bay, chi phí đi lại cao đang ảnh hưởng đến lượng khách tham dự.

Một số khách sạn thậm chí còn mô tả giải đấu này là "không có gì đáng chú ý".

Hơn nữa, ngay cả khi nhu cầu đáp ứng được kỳ vọng, phân tích lịch sử cho thấy rằng các ước tính về tác động thực tế đến GDP cần được diễn giải một cách thận trọng vì kết quả thường có xu hướng khác biệt đáng kể so với các dự báo ban đầu.

Ngay cả khi có sự tăng trưởng, nó thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, mang tính cục bộ cao và bị bù đắp một phần bởi các hiệu ứng thay thế và lấn át.

Các thuật ngữ này đề cập đến hiện tượng kinh tế vĩ mô xảy ra khi việc tăng cường vay nợ, chi tiêu hoặc can thiệp thị trường của chính phủ làm giảm đầu tư và tiêu dùng của khu vực tư nhân.

Do đó, nhìn chung, lợi ích kinh tế vĩ mô vẫn còn hạn chế, đặc biệt đối với các nền kinh tế có quy mô như Hoa Kỳ.

Trong bối cảnh này, World Cup 2026 nên được hiểu không phải là động lực thúc đẩy chuyển đổi kinh tế mang tính cấu trúc mà là sự phân bổ lại hoạt động kinh tế tạm thời, với phạm vi thực tế thường khiêm tốn hơn so với những gì được đề cập.

Tóm lại, như Oxford Economics và Saxo Bank cũng đã kết luận trong các phân tích của họ, GDP sẽ tăng trưởng trong mùa hè này, nhưng chỉ là tạm thời, cục bộ và, đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới, hầu như không đáng kể ở cấp độ tổng thể.

Hóa ra, sự kiện bóng đá lớn nhất thế giới này lại có tác động ít mạnh mẽ hơn nhiều đến nền kinh tế các quốc gia so với những gì ban tổ chức dự đoán.

Nguồn: Euronews