Vừa nghĩ trong đầu đã thấy quảng cáo, có phải điện thoại của bạn đang bị nghe lén?

Chắc hẳn nhiều người đã từng trải qua cảm giác này: vừa mới tán gẫu với bạn bè về một món đồ nào đó, mở điện thoại lên là thấy ngay quảng cáo đập vào mắt. Thậm chí có những lúc chỉ mới lóe lên một suy nghĩ trong đầu, giây tiếp theo quảng cáo đã xuất hiện chính xác đến ngỡ ngàng. Trải nghiệm quen thuộc này khiến không ít người rùng mình và đặt ra câu hỏi: Liệu chiếc điện thoại có đang âm thầm "nghe lén" cuộc sống của chúng ta?

Thuật toán ngày càng "đáng sợ" hay điện thoại đang nghe lén?

Nhiều người dùng mạng xã hội đã chia sẻ những câu chuyện dở khóc dở cười về sự trùng hợp kỳ lạ này. Một người dùng kể lại việc vừa chải răng cho cún cưng và than thở dạo này khó chải hàm dưới quá, mở điện thoại lên lập tức thấy gợi ý mua đồ gặm làm sạch răng cho chó. Hay một trường hợp khác, vừa bới cơm thấy muỗng dính khó rửa, chớp mắt đã thấy quảng cáo ngay chiếc muỗng xới cơm chống dính. Những pha "đi guốc trong bụng" này khiến người dùng không khỏi hoang mang và tự hỏi bằng cách nào các ứng dụng có thể làm được như vậy.

Tuy nhiên, giới chuyên gia và các tổ chức bên thứ ba đã tiến hành nhiều cuộc khảo sát và đưa ra câu trả lời phủ định với quy tắc "3 không": việc nền tảng nghe lén người dùng là không đáng giá về mặt kinh tế, không khả thi về mặt kỹ thuật và không được phép về mặt pháp luật. Chi phí cho dịch vụ chuyển đổi giọng nói thành văn bản hiện nay không hề rẻ, cộng thêm chi phí lưu trữ và phân tích dữ liệu khổng lồ. Nếu một ứng dụng có hàng trăm triệu người dùng hoạt động mỗi ngày mà liên tục ghi âm, chi phí có thể lên tới hàng trăm tỷ đồng.

Quan trọng hơn, tỷ lệ thông tin thực sự có giá trị quảng cáo trong các cuộc hội thoại hàng ngày là cực kỳ thấp. Thay vì mạo hiểm nghe lén và vi phạm pháp luật, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể thu thập dữ liệu hành vi chủ động của người dùng (như lượt nhấp chuột, thời gian xem) với chi phí thấp và độ chính xác cao hơn rất nhiều. Hơn nữa, các chuyên gia kiểm định cũng chỉ ra rằng, nếu điện thoại thực sự bị "nghe lén", thiết bị sẽ xuất hiện các dấu hiệu hao pin nhanh, nóng máy và chiếm dụng bộ nhớ lớn.

Bí mật đằng sau những quảng cáo "đọc thấu" tâm trí

Nếu không phải do nghe lén, vậy tại sao thuật toán lại hiểu bạn đến vậy? Câu trả lời nằm ở chiến lược tiếp thị liên nền tảng, hay còn gọi là quảng cáo có lập trình. Ví dụ, khi bạn tìm kiếm thức ăn cho mèo trên một trang thương mại điện tử, sau đó mở mạng xã hội lên và thấy ngay quảng cáo tương tự. Đây hoàn toàn không phải là do mạng xã hội đang theo dõi bạn, mà là trang thương mại điện tử kia đang sử dụng dữ liệu hành vi của bạn để mua không gian quảng cáo và nhắm mục tiêu đích danh bạn trên các nền tảng khác.

Bên cạnh đó, hiện tượng "thiên kiến người sống sót" cũng góp phần tạo nên ảo giác bị theo dõi. Hãy thử tưởng tượng có hàng ngàn người cùng nhắc đến mèo, nhưng chỉ có một người ngẫu nhiên nhận được quảng cáo về mèo ngay sau đó. Chính sự trùng hợp bất thường này sẽ in sâu vào tâm trí, khiến chúng ta chú ý quá mức và quên đi hàng ngàn lần khác các ứng dụng đã đề xuất nội dung hoàn toàn không liên quan.

Đặt "khóa an toàn" cho thông tin cá nhân

Dù việc nghe lén có thể chỉ là hiểu lầm, nhưng những rủi ro về an toàn thông tin khi dữ liệu liên tục luân chuyển qua lại giữa các nền tảng là hoàn toàn có thật. Quá trình thu thập dữ liệu ngày càng phức tạp khiến quyền được biết và đồng ý của người dùng trở nên mờ nhạt hơn, và nếu một khâu bảo mật bị rò rỉ, hậu quả sẽ lan rộng.

Để bảo vệ bản thân, người dùng cần chủ động nâng cao ý thức bảo mật thông tin cá nhân. Theo quy định, các ứng dụng chỉ được phép truy cập micro khi có sự đồng ý rõ ràng của người dùng. Do đó, khi tải các ứng dụng mới, bạn nên dành chút thời gian xem xét các quyền truy cập. Hãy chủ động tắt các quyền truy cập không cần thiết như micro, vị trí hay theo dõi hoạt động nếu chúng không ảnh hưởng đến chức năng cốt lõi của ứng dụng.

Về phía các nền tảng, giới chuyên gia đang thúc đẩy các giải pháp quản trị công nghệ cao, ví dụ như huấn luyện mô hình AI xuyên nền tảng mà không cần trao đổi dữ liệu thô, nhằm đảm bảo nguyên tắc "dữ liệu dùng được nhưng không nhìn thấy được".

Mặt sáng của thuật toán: Ngăn chặn tin giả và thúc đẩy kinh tế

Khi thuật toán ngày càng trở nên thông minh, nó không chỉ là công cụ để tối ưu hóa quảng cáo mà còn là một "người gác cổng" đắc lực cho không gian mạng. Điển hình như việc xử lý các tin đồn thất thiệt, thuật toán có thể nhận diện những người dùng đã lỡ tiếp cận thông tin sai lệch và chủ động phân phối các bài viết đính chính từ cơ quan chức năng thẳng vào dòng thời gian của họ, giúp dập tắt sự hoang mang trong dư luận một cách kịp thời.

Không dừng lại ở đó, thuật toán thông minh còn là đòn bẩy mạnh mẽ cho nền kinh tế. Nhờ khả năng phân tích sở thích tinh vi, các nền tảng có thể đưa những sự kiện thể thao, du lịch hay văn hóa địa phương tiếp cận chính xác đến đúng tệp khán giả đam mê xê dịch hay ẩm thực trên toàn quốc. Sự phân bổ nội dung hiệu quả này giúp các trào lưu nhanh chóng chuyển hóa thành các đơn hàng thực tế, kích cầu tiêu dùng và mang lại sức sống mới cho nền kinh tế khu vực.

Nói tóm lại, thuật toán đề xuất giống như một chiếc phễu lọc khổng lồ, tổng hợp vô vàn yếu tố từ sở thích, thời gian đến độ tương đồng để chọn ra nội dung phù hợp nhất cho bạn. Khi AI đã đủ thông minh để "đọc vị" người dùng, các nền tảng công nghệ càng phải gánh vác trách nhiệm lớn hơn trong việc sử dụng dữ liệu hướng thiện, bảo vệ quyền riêng tư và duy trì một môi trường mạng an toàn, hữu ích.

Nguồn: People