Vụ kiện "voi trầm cảm” gây chấn động Nam Phi

(Ảnh: AP)

Ba chú voi sống nhiều năm trong Vườn thú Johannesburg đang trở thành tâm điểm của một vụ kiện hiếm có tại Nam Phi, khi nhiều tổ chức bảo vệ động vật yêu cầu đưa ba cá thể voi tại Vườn thú Johannesburg tới một khu bảo tồn bán hoang dã với lý do chúng đang rơi vào trạng thái căng thẳng tâm lý và "trầm cảm" do bị nuôi nhốt trong thời gian dài.

Vụ việc dự kiến được Tòa án Nam Phi xem xét trong tuần này, tập trung vào câu hỏi liệu chính quyền sở tại có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý đối với việc chăm sóc động vật và đảm bảo điều kiện sống phù hợp cho các cá thể voi hay không.

Ông David Bilchitz - thành viên hội đồng của tổ chức Cải cách Luật Động vật Nam Phi, một trong các bên khởi kiện - cho biết các chuyên gia sẽ trình bày trước tòa những bằng chứng cho thấy ba con voi đang ở trong tình trạng không ổn định về tâm lý.

Theo ông Bilchitz, voi là loài động vật có cấu trúc xã hội phức tạp, nhu cầu cao về không gian sống cũng như tương tác cộng đồng. Trong môi trường tự nhiên, chúng thường sinh sống theo đàn từ 20 - 50 cá thể và di chuyển trên phạm vi rộng lớn.

Tuy nhiên, ba cá thể voi tại Vườn thú Johannesburg gồm Lammie, Ramadiba và Mopane hiện sống trong khu vực có diện tích chỉ tương đương một sân bóng đá, thiếu các yếu tố môi trường tự nhiên cần thiết như cây cối để kiếm ăn hay các vũng bùn phục vụ việc làm mát cơ thể.

"Chúng có biểu hiện buồn bã, căng thẳng và thất vọng. Phần lớn thời gian chỉ đứng yên, ít vận động", ông Bilchitz cho biết, đồng thời nói thêm rằng các cá thể voi xuất hiện nhiều dấu hiệu rối loạn hành vi như đung đưa cơ thể liên tục hoặc lặp đi lặp lại các động tác mang tính cưỡng chế - biểu hiện thường gặp ở động vật bị căng thẳng kéo dài.

Các tổ chức bảo vệ động vật cho rằng Hiến pháp Nam Phi quy định trách nhiệm của cơ quan chức năng trong việc đảm bảo phúc lợi động vật, bao gồm cả sức khỏe thể chất và tinh thần.

Trong khi đó, Vườn thú Johannesburg - cơ sở thuộc sở hữu công - bác bỏ các cáo buộc, khẳng định ba cá thể voi được chăm sóc tốt và vẫn trong tình trạng khỏe mạnh. Ban quản lý vườn thú cho rằng thời gian gần đây đã xuất hiện "làn sóng chỉ trích từ truyền thông" liên quan đến điều kiện nuôi nhốt voi.

Phía vườn thú cũng lưu ý việc di dời voi từ môi trường nuôi nhốt sang các khu bảo tồn bán hoang dã không phải lúc nào cũng thành công, do các cá thể đã quen với điều kiện sống hiện tại sau nhiều năm.

Tuy nhiên, giới bảo vệ động vật dẫn trường hợp cá thể voi đực tên Charley như một tiền lệ đáng chú ý. Năm 2024, Charley đã được chuyển từ một vườn thú khác ở Nam Phi tới khu bảo tồn thiên nhiên sau khi sống cô độc nhiều năm vì các cá thể voi cùng đàn lần lượt chết đi.

Charley từng trải qua hàng chục năm bị nuôi nhốt, trong đó có khoảng 16 năm phục vụ tại rạp xiếc. Các chuyên gia động vật khi đó cho rằng cá thể voi này có dấu hiệu cô đơn và suy giảm tâm lý nghiêm trọng trước khi được đưa về môi trường gần với tự nhiên hơn để nghỉ dưỡng cuối đời.

Vụ kiện lần này được cho là sẽ tạo thêm tiền lệ pháp lý quan trọng liên quan đến quyền lợi động vật tại Nam Phi, đồng thời làm dấy lên tranh luận về việc nuôi nhốt các loài động vật hoang dã có trí thông minh và đời sống xã hội phức tạp trong môi trường vườn thú.