Việt Nam có loại cây từng khiến người dân đổ xô tìm kiếm, rễ bán hàng chục triệu đồng/kg: Có gì đặc biệt?

Loại cây được nhắc tới chính là: Xáo tam phân.

Có thời điểm, bộ rễ của xáo tam phân được mua bán với giá hàng chục triệu đồng/kg, khiến loài cây này đứng trước nguy cơ bị khai thác cạn kiệt. Trong dân gian, xáo tam phân còn được gọi bằng nhiều cái tên như “cây thần xạ” hay “cây thần dược Khánh Hòa”.

Xáo tam phân có tên khoa học là Paramignya trimera, thuộc họ Cam (Rutaceae). Cây còn được biết đến với một số tên gọi khác như đơn diệp đẳng thích, cây rễ mọi, cây thần xạ...

Bộ rễ của xáo tam phân có giá trị kinh tế cao. Sau ba năm trồng có thể thu hoạch lá và cành, bán với giá từ 400.000 – 500.000 đồng/kg. Rễ cây sau sáu năm mới cho thu hoạch, có thể đạt 6 – 10 triệu đồng/kg.

Sự thật về tác dụng của xáo tam phân

ThS.BSCKI.BSNT Ngô Văn Tân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3 cho hay, xáo tam phân có chứa nhiều nhóm hợp chất tự nhiên, trong đó đáng chú ý là flavonoid và coumarin. Ngoài ra, cây còn có alkaloid, saponin và triterpenoid.

Đây là những nhóm hợp chất được quan tâm trong nghiên cứu dược lý bởi một số hoạt tính sinh học như chống oxy hóa, kháng viêm và tác động đến các quá trình sinh học trong cơ thể.

Đặc biệt, coumarin trong xáo tam phân được nghiên cứu về khả năng kháng viêm. Một số thành phần trong tinh dầu cũng được khảo sát về hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và khả năng ức chế hoạt động của virus.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc phát hiện một hợp chất có hoạt tính sinh học trong dược liệu không đồng nghĩa với việc sử dụng loại cây đó sẽ chữa được bệnh ở người.

Điều khiến xáo tam phân gây chú ý đặc biệt là những nghiên cứu về khả năng ức chế tế bào ung thư.

Theo các kết quả nghiên cứu thực nghiệm được đề cập, dịch chiết từ cây xáo tam phân đã được thử nghiệm trên 5 dòng tế bào ung thư gồm: ung thư gan Hep-G2, ung thư đại tràng HCT116, ung thư vú MDA-MB-231, ung thư buồng trứng OVCAR-8 và ung thư cổ tử cung HeLa.

Kết quả ghi nhận khả năng ức chế các dòng tế bào này, trong đó hoạt tính được ghi nhận đáng chú ý ở tế bào ung thư gan Hep-G2 và ung thư cổ tử cung HeLa.

Ngoài ra, một số nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận tác động của xáo tam phân đối với tình trạng viêm gan cấp ở chuột nhắt trắng.

Những phát hiện trên mở ra hướng nghiên cứu về tiềm năng dược lý của loài cây này. Tuy nhiên, đây mới là những kết quả ở giai đoạn thực nghiệm, chưa đủ cơ sở để khẳng định xáo tam phân có thể điều trị ung thư hoặc viêm gan ở người, bác sĩ Tân lưu ý.

Nói cách khác, khả năng ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với việc uống nước sắc từ rễ cây có thể tiêu diệt khối u trong cơ thể người bệnh.

Người mắc ung thư không nên tự ý sử dụng xáo tam phân thay thế hóa trị, xạ trị, phẫu thuật hoặc các phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định.

Không phải cứ là dược liệu quý thì có thể tùy tiện sử dụng

Bộ rễ xáo tam phân thường được sử dụng làm dược liệu, phổ biến dưới dạng sắc nước hoặc ngâm rượu. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để xác định liều dùng an toàn, hiệu quả điều trị và những lợi ích cụ thể của các cách sử dụng này.

Bác sĩ Tân tư vấn, người mắc bệnh gan, tim mạch, bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc điều trị cần đặc biệt thận trọng. Việc tự ý kết hợp dược liệu với thuốc có thể dẫn đến tương tác bất lợi chưa được đánh giá đầy đủ.

Theo khuyến cáo về sử dụng dược liệu an toàn, người dân nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng, nhất là khi đang điều trị bệnh.

Xáo tam phân có những thành phần hóa học và hoạt tính sinh học đáng được tiếp tục nghiên cứu. Nhưng để trở thành một loại thuốc điều trị, dược liệu này vẫn cần trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về hiệu quả, độ an toàn và liều lượng trên người.