Vì sao nhiều học sinh sáng nay bước ra khỏi phòng thi môn Ngữ Văn ngơ ngác hỏi: "Steve Jobs là ông nào?"

Bên cạnh những lời khen ngợi về tính truyền cảm hứng, câu hỏi nghị luận xã hội trong đề thi Ngữ văn Tốt nghiệp THPT năm nay đang vấp phải làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ các sĩ tử. Lý do rất đơn giản nhưng phũ phàng: Nhiều học sinh không hề biết Steve Jobs là ai, thậm chí có em còn nhầm sang... một nhân vật lịch sử hay ngôi sao giải trí.

Sĩ tử ngơ ngác, không biết "Steve Jobs là ông nào?"

Tại nhiều hội đồng thi, không ít thí sinh bước ra với gương mặt ngơ ngác. Một sĩ tử tại Hà Nội chia sẻ: "Lúc đọc đề em đứng hình mất mấy giây. Em nghe tên ông này quen quen nhưng không thể nhớ ra ông ấy làm cái gì. Cuối cùng em đành viết đại là một nhà khoa học người Mỹ".

Thậm chí, trên các diễn đàn học đường, nhiều bài dốc bầu tâm sự của học sinh khiến người đọc dở khóc dở cười. Vì áp lực tâm lý và thiếu kiến thức nền, nhiều em đã nhầm lẫn Steve Jobs với tỉ phú Bill Gates, số khác lại tưởng ông là một chính trị gia, một nhà bác học thế kỷ trước, hoặc nhầm sang một nhân vật phim ảnh.

Việc một nhân vật được coi là "huyền thoại toàn cầu" lại trở thành chướng ngại vật đánh đố học sinh trong một kỳ thi quốc gia nghe có vẻ vô lý, nhưng nhìn vào thực tế, điều này hoàn toàn có thể giải thích được.

Vì sao thế hệ Gen Z lại "lệch pha" với một huyền thoại công nghệ?

Có 4 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến khoảng trống kiến thức này của học sinh:

Thứ nhất, sự chuyển giao thế hệ và khoảng cách thời gian: Steve Jobs qua đời vào năm 2011. Đối với lứa học sinh thi tốt nghiệp năm nay, khi các em bắt đầu có nhận thức về thế giới xung quanh thì Tim Cook đã là người điều hành Apple. Steve Jobs đối với các em đã là một nhân vật thuộc về lịch sử, không phải là người đồng hành cùng dòng chảy thời sự đương đại.

Thứ hai, sự khác biệt giữa "sản phẩm" và "người tạo ra sản phẩm": Người trẻ ngày nay lướt iPhone, iPad mỗi ngày, thuộc làu logo quả táo cắn dở. Thế nhưng, thói quen tiêu dùng bề nổi khiến các em chỉ quan tâm đến tính năng, camera, thiết kế hoặc giá tiền hơn là lịch sử hình thành hay tiểu sử của người sáng lập.

Thứ ba, "bộ lọc thông tin" cực đoan trên mạng xã hội: Nhiều người trách học sinh lướt mạng suốt ngày mà kém hiểu biết. Thực tế, thuật toán TikTok hay Facebook hoạt động theo cơ chế "ai thích gì hiện nấy". Nếu dòng thời gian của học sinh chỉ có âm nhạc, game, hay các trào lưu giải trí, thuật toán sẽ tuyệt đối không bao giờ gợi ý các bài viết về lịch sử công nghệ. Các em sống trên Internet nhưng thế giới đó đã bị cá nhân hóa cực độ.

Thứ tư, cạm bẫy của "định kiến thành thị": Kỳ thi tốt nghiệp THPT dành cho học sinh cả nước, bao gồm cả vùng nông thôn, miền núi. Ở những nơi điều kiện kinh tế còn khó khăn, chiếc iPhone vẫn là món đồ xa xỉ, việc bắt các em phải hiểu sâu về một tượng đài công nghệ phương Tây có phần thiếu thực tế.

"Hạt sạn" từ một dòng chú thích bị bỏ quên

Phản ứng của học sinh đã phơi bày một thiếu sót trong khâu ra đề, đó là: Thiếu ngữ liệu bệ đỡ. Theo ý kiến của một giáo viên THPT tại Hà Nội, quy trình ra đề chuẩn mực đối với kỳ thi mang tính đại chúng luôn đòi hỏi tính công bằng tuyệt đối. Bản chất của câu hỏi nghị luận xã hội là kiểm tra tư duy lập luận, khả năng bày tỏ quan điểm và góc nhìn cuộc sống của học sinh, chứ không phải một bài thi kiểm tra trí nhớ hay kiến thức thường thức.

"Đáng nhẽ, hội đồng ra nên thêm vào dưới đề thi một vài dòng chú thích ngắn gọn. Chẳng hạn như: (Steve Jobs (1955 - 2011) - nhà phát minh, doanh nhân người Mỹ, người đồng sáng lập tập đoàn công nghệ Apple và là biểu tượng của tinh thần sáng tạo, thay đổi thế giới)", vị giáo viên này nói thêm.

Chỉ cần 2-3 dòng chữ ngắn ngủi ấy, "bài toán" sẽ ngay lập tức được giải quyết. Nó vừa san phẳng khoảng cách thông tin giữa học sinh thành thị và nông thôn, vừa trao cho những em chưa từng biết đến ông một cái phao để bám vào, từ đó thỏa sức vẫy vùng bằng tư duy văn học của mình.