Vì sao mặt Bao Công đen sì, còn mặt Quan Công đỏ như gấc?

Bao Công (999–1062), tên thật là Bao Chửng, tự là Hy Nhân, là một vị quan nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc thời Bắc Tống. Ông được biết đến rộng rãi qua hình ảnh một vị quan thanh liêm, chính trực, không khiếp sợ quyền uy và chấp pháp nghiêm minh.

Quan Vũ (?-220), tự Vân Trường, thường được gọi là Quan Công, là danh tướng lừng lẫy thời Tam Quốc, công thần khai quốc nhà Thục Hán. Ông nổi tiếng với võ nghệ dũng mãnh, lòng trung nghĩa tuyệt đối, được tôn vinh là "Võ thánh" và được thờ phụng rộng rãi tại nhiều nước.

Theo sử sách, Bao Công và Quan Vũ đều có gương mặt trắng trẻo nhưng tại sao trong các loại hình nghệ thuật của Trung Quốc, Phủ doãn phủ Khai Phong lại luôn được khắc hoạ với gương măt đen sì, còn em kết nghĩa của Lưu Bị lại có gương mặt đỏ như gấc?

Vì sao mặt Bao Công lại đen?

Trên phim ảnh, khán giả thường thấy Bao Công có khuôn mặt đen và vầng trăng khuyết trên trán. Do đó, nhiều người lầm tưởng đây là diện mạo thực tế của ông. Tuy nhiên, trái ngược hoàn toàn với điều đó. Trong các sử sách chính thống, Bao Công được miêu tả là có làn da trắng trẻo, dáng vẻ thư sinh.

Tạo hình mặt đen của ông là do ảnh hưởng của nghệ thuật Kinh kịch, hát bội của người Trung Quốc. Trong quan niệm của các loại hình nghệ thuật này, mặt trắng đại diện cho kẻ tiểu nhân; mặt đỏ là đại diện cho nghĩa khí, trung nghĩa; mặt đen đại diện cho nghiêm túc, công chính liêm minh, quân tử.

Trong các truyền thuyết dân gian của Trung Quốc, Bao Công là một trong bảy vị Bắc Đẩu tinh quân giáng trần. Ban ngày, ông xử án ở dương gian, ban đêm, ông xử án ở âm phủ. Vầng trăng trên trán ông tựa như ánh trăng soi sáng công lý ngay cả ở những nơi tăm tối nhất.

Trong suốt cuộc đời làm quan, Bao Công trừng trị không dưới 30 người thuộc dòng dõi quyền quý, hoàng thân quốc thích. Quốc trượng Trương Nghiêu Tá - bố đẻ của Trương quý phi được vua Nhân Tông sủng ái cũng bị Bao Chửng dâng tấu tố cáo tội ác mà mất chức.

Sự chính trực của Bao Công còn được thể hiện rõ trong việc nuôi dạy con. Ông từng tuyên bố: Nếu bất kỳ ai trong các con vi phạm luật lệ, đều không được chôn cất trong lăng mộ của tổ tiên.

Vì sao mặt Quan Vũ lại đỏ?

Quan Vũ, tự là Vân Trường. Ông còn được gọi bằng rất nhiều cái tên khác nhau như Quan Công , Quan Đế hay Mĩ Nhiệm Công (Ông râu đẹp).

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Quan Vũ được miêu tả với hàng loạt đặc điểm đặc biệt như: khuôn mặt đỏ, mắt phượng mày tằm, râu dài hai thước, tay cầm Thanh Long Yển Nguyệt đao cưỡi trên ngựa Xích Thố. Quan Vũ có dáng vẻ oai phong lẫm liệt, tính tình hào hiệp, trượng nghĩa, sức chiến đấu mạnh mẽ địch vạn người.

Khi nhìn vào dáng vẻ của người anh hùng này, nhiều người đặt câu hỏi, khuôn mặt đỏ mang tính biểu tượng của Quan Vũ bắt nguồn từ đâu?

Người Trung Quốc có rất nhiều truyền thuyết dân gian lý giải vì sao Quan Vũ lại luôn có gương mặt đỏ ửng. Một trong số đó kể rằng, trong một lần bị quan binh truy sát, Quan Vân Trường trốn chạy tới vùng núi non và vô tình gặp một cô sơn nữ. Người này thấy ông gặp nguy, vội bảo ông lên giường giả bệnh. Cô gái giết một con gà trống, bôi tiết khắp mặt Quan Vũ, rồi cắt tóc mình gắn quanh miệng ông.

Quan binh truy sát tới nơi, trông thấy có người nằm trên giường có gương mặt đỏ rực, râu dài lê thê khắc hẳn với vẻ thư sinh của người mà họ đang truy đuổi nên bỏ đi. Kỳ lạ thay là từ đó, da mặt của Quan Vũ cứ mãi ửng lên sắc đỏ. Mái tóc của cô sơn cước nọ cũng trở thành bộ râu quắc thước của ông.

Thời nhà Thanh lưu truyền câu chuyện kể Quan Vũ khi còn trẻ đã rất giỏi võ, nổi tiếng với tính cách nghĩa hiệp, ghét bất công. Quan Vũ đã giết chết tên quan huyện vì hắn muốn cưỡng ép con gái nhà lành về làm thiếp. Trên đường trốn khỏi sự truy sát của binh lính, Quan Vũ rửa mặt bên bờ sông và thấy mặt mình đỏ ửng không thể rửa sạch được.

Những truyền thuyết trên, thoạt nghe ai cũng thấy vẻ hoang đường. Tuy nhiên, nó phản ánh lòng kính trọng và sự ngưỡng mộ của người dân Trung Quốc. Với họ, Quan Vũ giống như một vị thần chứ không chỉ là một anh hùng hào kiệt đơn thuần.

Bên cạnh những truyền thuyết dân gian, các học giả cũng nghiên cứu tại sao mặt Quan Vũ lại luôn được miêu tả với màu đỏ ửng. Theo lý giải của họ, từ thời nhà Tống và nhà Nguyên, các nghệ sỹ bắt đầu sử dụng lớp trang điểm màu trong các vở kịch để làm nổi bật tính cách nhân vật.

Những nhân vật trung thành và chính trực được trang điểm đẹp, trong khi những nhân vật phản diện bị biến thành xấu xí. Trong Kinh kịch và quan niệm của người Trung Quốc, màu đỏ tượng trưng cho sự trung thành, chính trực, và sức mạnh thần bí.

Hình tượng Quan Vũ (Quan Vân Trường) mặt đỏ rực, râu dài trong văn hóa Trung Hoa, đặc biệt qua Tam quốc diễn nghĩa , tượng trưng cho sự trung nghĩa, uy phong lẫm liệt, khí phách anh hùng và năng lượng siêu phàm. Màu đỏ cũng biểu thị tính cách thẳng thắn, chính trực của người anh hùng này.