Vì sao có những đứa trẻ trông chẳng giống bố cũng chẳng giống mẹ? Di truyền học giải thích thế này!

Theo quan niệm thông thường, trẻ sinh ra không giống bố thì sẽ giống mẹ, kiểu gì cũng có một vài đường nét mang bóng dáng của cha mẹ. Nhưng thực tế, có những đứa trẻ gần như chẳng có nét nào giống bố mẹ, trong khi bố mẹ đều có ngoại hình nổi bật thì con lại bình thường. Ngược lại, có cặp vợ chồng ngoại hình không quá nổi bật nhưng con sinh ra lại vô cùng đáng yêu.

Vậy điều gì quyết định ngoại hình, tính cách của một đứa trẻ?

Ngoại hình không chỉ do một vài gen quyết định

Theo di truyền học, ngoại hình, chiều cao hay trí thông minh của con người chịu ảnh hưởng đồng thời bởi gen di truyền và môi trường sống. Đặc điểm di truyền của con người có thể được hiểu theo hai nhóm lớn.

Một nhóm là những đặc điểm tương đối đơn giản, chủ yếu chịu sự chi phối của một cặp gen, chẳng hạn như một số đặc điểm liên quan đến nhóm máu. Khi bố và mẹ truyền gen cho con, các gen này kết hợp với nhau để tạo nên đặc điểm di truyền nhất định.

Nhưng nhiều đặc điểm quen thuộc như chiều cao, màu da, cân nặng, vóc dáng và trí thông minh lại phức tạp hơn rất nhiều. Chúng chịu tác động của nhiều gen cùng lúc, đồng thời còn bị ảnh hưởng bởi môi trường.

Mỗi gen chỉ đóng góp một phần nhỏ vào đặc điểm cuối cùng. Khi tế bào sinh sản hình thành, các gen trên những nhiễm sắc thể khác nhau được tổ hợp một cách ngẫu nhiên. Vì thế, ngay cả anh chị em ruột cũng có thể sở hữu ngoại hình rất khác nhau. Đó cũng là lý do hai người con trong cùng một gia đình có thể có người giống bố, người giống mẹ, thậm chí có người lại mang những nét rất khác biệt.

Ngay cả với các cặp song sinh, ngoại hình cũng không nhất thiết hoàn toàn giống nhau, đặc biệt khi xét đến những yếu tố môi trường trong quá trình phát triển.

Vì sao bố mẹ không quá nổi bật nhưng con lại rất đẹp?

Đây cũng là điều khiến nhiều người tò mò. Ngoại hình của trẻ là kết quả của sự kết hợp gen từ cả bố lẫn mẹ. Những đặc điểm từng xuất hiện ở các thế hệ trước cũng có thể được truyền lại và biểu hiện ở thế hệ sau.

Vì vậy, một đứa trẻ không nhất thiết phải sao chép nguyên xi khuôn mặt của bố hoặc mẹ. Bé có thể thừa hưởng sống mũi từ ông bà, đôi mắt từ một thế hệ trước hoặc sự kết hợp của nhiều đặc điểm khác nhau từ cả hai bên gia đình.

Bên cạnh yếu tố bẩm sinh, quá trình lớn lên cũng đóng vai trò quan trọng. Chiều cao chẳng hạn, ngoài gen còn liên quan đến dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và điều kiện sống. Cân nặng, vóc dáng cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt.

Vì thế, một đứa trẻ lớn lên không giống bố mẹ về ngoại hình hoàn toàn không phải chuyện bất thường.

Không giống bố mẹ về ngoại hình, nhưng tính cách cũng có thể được “di truyền”?

Không chỉ ngoại hình, tính cách của một đứa trẻ cũng chịu ảnh hưởng nhất định từ yếu tố bẩm sinh. Có những em bé từ nhỏ đã hoạt bát, mạnh dạn, thích giao tiếp; có bé lại trầm tính, nhạy cảm và thích ở một mình. Những khác biệt về khí chất này có thể liên quan đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên, tính cách không phải thứ đã được định sẵn ngay từ khi sinh ra.

Cùng một gia đình, cùng được bố mẹ nuôi dạy, nhưng mỗi đứa trẻ vẫn có thể lớn lên với một tính cách rất khác nhau. Bởi bên cạnh gen, môi trường sống, cách cha mẹ giao tiếp với con, trải nghiệm trong quá trình trưởng thành và những người mà trẻ tiếp xúc đều có ảnh hưởng rất lớn.

Một đứa trẻ vốn nhút nhát không có nghĩa là sau này sẽ thiếu tự tin. Nếu được cha mẹ khuyến khích đúng cách, cho cơ hội giao tiếp và tôn trọng cảm xúc, trẻ hoàn toàn có thể trở nên mạnh dạn hơn. Ngược lại, một đứa trẻ vốn nhanh nhẹn, thông minh nhưng thường xuyên bị la mắng, so sánh hoặc phủ nhận cũng có thể dần trở nên sợ sai, thiếu tự tin.

Điều cha mẹ có thể trao cho con không chỉ là những đường nét trên khuôn mặt, mà còn là cách cư xử, lòng tử tế, khả năng tự lập và bản lĩnh đối diện với cuộc sống.

Muốn con biết yêu thương người khác, trước hết hãy để con được sống trong một gia đình có sự yêu thương. Muốn con biết chịu trách nhiệm, hãy cho con cơ hội tự làm những việc phù hợp với lứa tuổi thay vì chuyện gì cha mẹ cũng làm thay. Muốn con tự tin, đừng liên tục lấy con ra so sánh với những đứa trẻ khác.

Đặc biệt, khi con có tính cách khác mình, cha mẹ cũng không nên vội kết luận rằng con “bướng”, “khó dạy” hay “không giống ai trong nhà”. Có khi đó đơn giản chỉ là một đứa trẻ có khí chất khác cha mẹ.

Ngoại hình có thể khiến người khác chú ý ngay từ cái nhìn đầu tiên, nhưng tính cách mới là thứ ở lại lâu dài.