Đừng nghĩ ai ăn nhiều trái cây cũng tốt: Với người tỳ vị yếu, 3 loại quả quen thuộc có thể đang âm thầm gây hại

Trái cây từ lâu được xem là “biểu tượng” của lối sống lành mạnh. Giàu vitamin, khoáng chất, chất xơ và các hợp chất chống oxy hóa, trái cây góp phần hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng và tiêu hóa, quan niệm “ăn càng nhiều trái cây càng tốt” không hoàn toàn đúng với tất cả mọi người. Đặc biệt, với những người có tỳ vị yếu, hệ tiêu hóa kém, một số loại trái cây quen thuộc nếu ăn không đúng cách có thể âm thầm gây hại.

Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa Trần Minh Tuấn chia sẻ: Tỳ vị yếu là tình trạng khá phổ biến hiện nay, biểu hiện bằng đầy bụng, ăn kém, dễ tiêu chảy, đau âm ỉ vùng thượng vị. Khi hệ tiêu hóa đã suy yếu, việc nạp thêm những thực phẩm có tính kích thích mạnh, nhiều axit hoặc tính lạnh sẽ khiến dạ dày – ruột phải ‘gồng mình’, từ đó làm triệu chứng nặng hơn.

Không phải mọi loại trái cây đều “thân thiện” với người có vấn đề tiêu hóa. Trên thực tế, có ba nh óm trái cây quen thuộc được xem là “không nên ăn nhiều” với người tỳ vị yếu.

1. Trái cây có độ axit cao

Các loại trái cây chua như chanh dây, táo gai, me, cam chua, bưởi chua… chứa nhiều polyphenol (đặc biệt là tanin và proanthocyanidin) cùng một lượng axit hữu cơ và enzyme protease nhất định. Những chất này có thể gây đông tụ protein. Khi lớp chất nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày tiết ra không đủ, axit trong trái cây dễ tiếp xúc trực tiếp với thành dạ dày, gây kích ứng.

Với người tỳ vị yếu, ăn quá nhiều trái cây chua có thể dẫn đến ợ nóng, đau thượng vị, buồn nôn, thậm chí làm nặng thêm tình trạng viêm dạ dày. Thay vì các loại quả quá chua, nhóm người này nên ưu tiên trái cây có vị dịu, ít axit như táo ngọt, chuối chín, đào, lê hoặc dâu tây chín mềm.

2. Trái cây có tính lạnh

Theo cả y học cổ truyền lẫn dinh dưỡng hiện đại, dạ dày “ưa ấm, kỵ lạnh”. Những người có tỳ vị yếu vốn đã thiếu “nhiệt” trong hệ tiêu hóa, nên đặc biệt nhạy cảm với thực phẩm có tính mát hoặc lạnh.

Các loại trái cây như dưa hấu, hồng, thanh long, lê, dưa gang… nếu ăn nhiều, nhất là khi để lạnh, có thể làm tổn hại dương khí của tỳ vị. Hệ quả thường gặp là đầy bụng, khó tiêu, đau bụng âm ỉ, tiêu chảy hoặc đi phân lỏng. Vào mùa hè, nhiều người có thói quen ăn dưa hấu lạnh để giải nhiệt, nhưng với người tỳ vị yếu, đây lại là “con dao hai lưỡi”.

3. Trái cây trái mùa

Trái cây trái mùa thường được trồng trong nhà kính, sử dụng kỹ thuật kích thích sinh trưởng hoặc bảo quản bằng hóa chất để đảm bảo hình thức và thời gian vận chuyển. So với trái cây đúng mùa, chúng có thể khác biệt về hàm lượng dinh dưỡng và độ “tự nhiên”.

Với người có hệ tiêu hóa yếu, việc phải xử lý thêm các “yếu tố lạ” từ trái cây trái mùa có thể khiến dạ dày – ruột quá tải. Ăn thường xuyên các loại quả này dễ làm tăng cảm giác khó chịu, đầy hơi, rối loạn tiêu hóa, thậm chí gây chán ăn kéo dài.

Không chỉ chọn loại quả, thời điểm ăn cũng rất quan trọng

Ngoài việc chọn đúng loại trái cây, các chuyên gia nhấn mạnh rằng thời điểm ăn trái cây đóng vai trò then chốt, đặc biệt với những nhóm đối tượng nhạy cảm.

Người có đường huyết cao nên ăn trái cây như một bữa phụ, cách bữa chính khoảng 2 tiếng trước hoặc sau. Điều này giúp tránh nạp quá nhiều carbohydrate cùng lúc, giảm áp lực cho tuyến tụy và hạn chế tăng đường huyết sau ăn. Tốt nhất, nhóm này nên theo dõi đường huyết trước và sau khi ăn trái cây khoảng một giờ; nếu mức chênh lệch không vượt quá 2,2 mmol/L, có thể xem loại và lượng trái cây là phù hợp.

Người tập thể dục thường xuyên nên ăn trái cây ít nhất 30 phút trước khi tập để hệ tiêu hóa kịp xử lý. Với các buổi tập kéo dài hoặc cường độ cao, có thể bổ sung 50–100 gram trái cây mỗi 30 phút, như chuối nhỏ, kiwi hoặc vài quả nho, nhằm cung cấp năng lượng nhanh và duy trì chuyển hóa.

Người tỳ vị yếu nên ăn trái cây sau bữa chính từ 1-2 tiếng, tránh ăn lúc đói hoặc ngay sau khi ăn no. Việc này giúp giảm nguy cơ axit trái cây kích thích trực tiếp niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, có thể gọt vỏ, cắt nhỏ, hoặc làm ấm - nấu chín trái cây (như táo hấp, lê hấp) để làm mềm chất xơ, giúp dạ dày dễ tiêu hóa hơn.

Trái cây vẫn tốt nếu ăn đúng cách

Trái cây không phải “thủ phạm”, vấn đề nằm ở cách ăn và sự phù hợp với thể trạng. Với người tỳ vị yếu, hiểu rõ cơ thể mình, chọn đúng loại trái cây, ăn đúng thời điểm và với lượng vừa phải sẽ giúp tận dụng lợi ích dinh dưỡng mà không gây tổn hại cho hệ tiêu hóa.

Như chuyên gia nhấn mạnh, trái cây nên được xem là một phần linh hoạt trong chế độ ăn, chứ không phải “thực phẩm thần thánh” dùng càng nhiều càng tốt. Khi tỳ vị được bảo vệ đúng cách, cơ thể mới thực sự hấp thu trọn vẹn những lợi ích mà trái cây mang lại.