Tự hào y học Việt Nam: Những bàn tay chữa lành kỳ diệu

Năm 2025, một thai phụ người Singapore đặt chân đến Bệnh viện Từ Dũ (TP. Hồ Chí Minh) sau khi các bác sĩ Singapore khuyên chị nên "chấm dứt thai kỳ". Trái tim đứa bé chưa chào đời của chị đang dần hỏng. Các bác sĩ Việt Nam đã làm điều không ai dám nghĩ: sửa trái tim ấy ngay trong bụng mẹ.

Đây không phải câu chuyện kỳ diệu đơn lẻ. Đây là biểu tượng của một cuộc chuyển mình mà ngành y Việt Nam đã âm thầm thực hiện suốt nhiều thập kỷ - từ những bệnh viện thiếu thốn thời hậu chiến, vươn lên làm chủ những kỹ thuật mà chỉ một số ít quốc gia trên thế giới có thể thực hiện được.

Năm 1992, tại Bệnh viện Chợ Rẫy, các bác sĩ Việt Nam thực hiện ca ghép thận đầu tiên - một bước đi còn dè dặt trong một đất nước vừa thoát khỏi bao vây cấm vận. Hơn ba thập kỷ sau, bức tranh đã hoàn toàn khác.

Từ năm 2016, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã xây dựng cái mà các chuyên gia gọi là "hệ sinh thái ghép tạng toàn diện" - không chỉ ghép từng tạng đơn lẻ mà thực hiện ghép đa tạng từ người cho chết não, phối hợp chặt chẽ giữa các ekip tim mạch, ngoại khoa, gây mê hồi sức trong cùng một cuộc phẫu thuật kéo dài nhiều giờ đồng hồ.

Điều đặc biệt là các ca ghép không còn chỉ diễn ra ở Hà Nội hay TP.Hồ Chí Minh. Một trái tim từ người hiến có thể được bảo quản và vận chuyển khẩn cấp xuyên đêm vài trăm kilômét - tất cả trong khung giờ vàng bốn tiếng đồng hồ - để ghép vào lồng ngực người nhận đang hấp hối ở một tỉnh thành khác.

Cánh tay Robot Da Vinci xoay 540 độ - linh hoạt hơn cổ tay con người và phóng đại hình ảnh 12 lần trong không gian ba chiều. Những đặc điểm này cho phép bác sĩ tiến vào những vùng phẫu trường sâu nhất, hẹp nhất trong cơ thể mà bàn tay người không thể chạm tới.

Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) đã hoàn thành ca phẫu thuật robot thứ 2.000 sau chỉ sáu năm rưỡi triển khai - một tốc độ mà ngay cả nhiều bệnh viện hàng đầu châu Á cũng phải nể phục. Các báo cáo về kết quả này đã được trình bày tại nhiều hội nghị quốc tế, khẳng định Việt Nam không chỉ "dùng" công nghệ mà còn đủ năng lực để nghiên cứu và đánh giá nó.

Bước tiến mới nhất đến từ Vinmec khi tập đoàn này ra mắt robot y tế VinMotion Motion One - sản phẩm nội địa đầu tiên trong lĩnh vực robot phẫu thuật. Đi kèm là năng lực in 3D titan cá thể hóa: mỗi bộ phận giả được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân, không phải đặt hàng từ nhà máy nước ngoài.

Đây là câu chuyện của 9 năm kiên nhẫn. Năm 2016, ekip bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi đồng 1 thực hiện ca thông tim bào thai đầu tiên tại Việt Nam - một thủ thuật can thiệp vào trái tim thai nhi ngay trong bụng mẹ, thứ mà hầu hết các bệnh viện trên thế giới không dám thử.

Kỹ thuật này đòi hỏi một cây kim 18G - mỏng hơn cây bút - xuyên qua thành bụng mẹ, qua lớp cơ tử cung, qua thành ngực thai nhi và chọc thẳng vào buồng tim. Dưới hướng dẫn của siêu âm thời gian thực, bác sĩ nong van tim bị hẹp - tất cả trong khi thai nhi vẫn đang nằm trong bụng mẹ.

Tháng 10/2025, sau ca thứ 11, Bộ Y tế chính thức phê duyệt kỹ thuật này - lần đầu tiên trong lịch sử y học Việt Nam. Ca thứ 12 vào tháng 12/2025 được hoàn thành chỉ trong 30 phút, nhanh hơn đáng kể so với 2-4 giờ của các ca đầu, và được bảo hiểm y tế chi trả.

Song song với can thiệp bào thai, lĩnh vực hỗ trợ sinh sản (IVF) đã có hơn 20 năm phát triển. Từ chỗ hoàn toàn phụ thuộc chuyên gia nước ngoài, Việt Nam nay tự đào tạo, nghiên cứu và triển khai các kỹ thuật thế hệ mới như sàng lọc phôi di truyền tiền làm tổ (PGT-A) và đông lạnh trứng, với tỷ lệ thành công tiệm cận chuẩn quốc tế.

Sàng lọc trước sinh cũng không nằm ngoài cuộc chuyển mình đó. Xét nghiệm NIPT — phân tích DNA thai nhi từ máu mẹ để phát hiện bất thường nhiễm sắc thể không cần chọc dò ối — nay được triển khai rộng rãi tại hầu hết các bệnh viện sản lớn trong cả nước.

Trong y học tim mạch, mỗi phút là mạng sống. Can thiệp mạch vành qua da (PCI) - đặt stent mở thông mạch máu tim bị tắc mà không cần mổ hở - từng là đặc quyền của những trung tâm y tế lớn. Nay kỹ thuật này đã phổ biến tại hầu hết các bệnh viện tỉnh trong cả nước.

Thành tựu nổi bật nhất gần đây là việc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa thực hiện thành công ca thay van động mạch chủ qua da (TAVI) đầu tiên - một kỹ thuật mà trước đây chỉ có vài bệnh viện đầu ngành tại Hà Nội và TP.HCM mới thực hiện được. TAVI cho phép thay van tim qua một catheter nhỏ xuyên từ mạch máu đùi lên tim, không cần mổ hở lồng ngực, phù hợp với bệnh nhân cao tuổi, suy yếu không chịu được phẫu thuật lớn.

Công nghệ ECMO (tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể) vốn chỉ dành cho các ca hồi sức đặc biệt ở bệnh viện lớn, nay đã được triển khai di động. Thiết bị có thể đưa đến bên giường bệnh nhân đang hấp hối ở bất kỳ đâu, duy trì tuần hoàn trong khi êkíp chuẩn bị phương án cứu chữa tiếp theo.

Tháng 11/2024, Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng phẫu thuật thành công một ca ung thư khí quản nguyên phát kích thước lớn - loại bệnh lý hiếm gặp chiếm dưới 0,5% các ca ung thư, đòi hỏi kỹ thuật ngoại khoa cực kỳ tinh tế trong không gian ngực chật hẹp. Đây là minh chứng cho sự trưởng thành của ngoại khoa lồng ngực Việt Nam.

Nhưng thay đổi căn bản hơn đang diễn ra ở lĩnh vực điều trị nội khoa. Liệu pháp miễn dịch (immunotherapy) và điều trị đích phân tử (targeted therapy) - những phương pháp tấn công ung thư dựa trên hồ sơ gen của từng khối u đã được triển khai tại nhiều trung tâm ung bướu lớn. Thay vì hoá chất tiêu diệt cả tế bào lành lẫn ác tính, các thuốc này nhắm chính xác vào đột biến gen đặc thù của từng loại ung thư.

Trong điều trị ung thư máu, ghép tế bào gốc đã trở thành lựa chọn chuẩn tại các trung tâm huyết học lớn. Công nghệ xạ phẫu Gamma Knife và CyberKnife - phá hủy khối u não bằng tia bức xạ hội tụ mà không cần mổ hở nay đã có mặt tại Việt Nam, giúp nhiều bệnh nhân tránh được cuộc phẫu thuật não nguy hiểm.

Câu chuyện y học Việt Nam tuy chưa phải là hoàn hảo nhưng là quỹ đạo đang đi đúng hướng. Một đất nước mà 30 năm trước không có một ca ghép tạng nào, nay đang cứu sống bệnh nhân Singapore bằng kỹ thuật mà Singapore từ bỏ. Một đất nước mà 9 năm trước thực hiện ca thông tim bào thai đầu tiên bằng một cây kim và niềm tin, nay đã làm điều đó chỉ trong 30 phút với bảo hiểm y tế chi trả.

Đó là ý nghĩa thật sự của những bàn tay chữa lành kỳ diệu!