Tiến sĩ ban ngày trong phòng lab, tối chạy xe công nghệ: Một chuyến xe bất ngờ mang về 2,6 tỷ đồng

Có những startup bắt đầu từ một phòng thí nghiệm, nhưng Debut lại có thêm một bước ngoặt khá bất ngờ khi nhà sáng lập tìm được nhà đầu tư đầu tiên trong lúc đang chạy Uber để kiếm thêm thu nhập. Hiện nay, Joshua Britton là nhà sáng lập kiêm CEO của Debut, một công ty công nghệ sinh học đang phát triển các thành phần hoạt tính dùng trong mỹ phẩm. Trước khi đưa công nghệ sinh học vào ngành làm đẹp và huy động hàng chục triệu USD, Britton chỉ có một ý tưởng hình thành từ quá trình nghiên cứu học thuật, một công việc làm thêm và một cuộc trò chuyện tình cờ với hành khách trên xe.

Britton hoàn thành bằng tiến sĩ về hóa sinh và hóa học hữu cơ, sau đó tiếp tục nghiên cứu tại Đại học California, Irvine (Mỹ). Trong quá trình học tập, anh bắt đầu quan tâm đến một lĩnh vực công nghệ sinh học mới khi đó là sinh học tổng hợp và sinh học không tế bào. Hiểu đơn giản, công nghệ này có thể "dạy" enzyme hoặc vi sinh vật tạo ra những thành phần có giá trị, chẳng hạn các phân tử vốn được tìm thấy trong thực vật hoặc hoa, bên trong những hệ thống phản ứng được kiểm soát trong phòng thí nghiệm. Thay vì phải trực tiếp trồng và thu hoạch một lượng lớn nguyên liệu tự nhiên, các nhà khoa học có thể tìm cách tái tạo quá trình đó bằng công nghệ sinh học.

Britton nhận thấy công nghệ này có thể tạo ra thay đổi lớn cho ngành công nghiệp làm đẹp trị giá hàng tỷ USD, vốn phụ thuộc rất nhiều vào các nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên để tạo hương thơm cũng như các đặc tính khác cho sản phẩm. Anh quyết định đưa công nghệ này ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm và biến nó thành một công việc kinh doanh. Vấn đề là Britton cần tiền để bắt đầu.

Ban ngày, anh làm việc trong phòng lab của giáo sư. Đến tối, Britton tranh thủ chạy Uber để kiếm thêm thu nhập. Và chính công việc tưởng như chỉ để trang trải cuộc sống ấy lại mang đến bước ngoặt đầu tiên cho startup của anh.

Trong một chuyến xe, Britton bắt chuyện với một nữ hành khách và chia sẻ về ý tưởng kinh doanh của mình. Người phụ nữ tỏ ra rất hứng thú với dự án và quyết định đầu tư 100.000 USD vào công việc của anh, tương đương khoảng 2,6 tỷ đồng. Đó chính là nhà đầu tư đầu tiên của Debut. Nhưng chắc chắn không phải người cuối cùng.

Năm 2021, Debut huy động thành công 22,6 triệu USD (khoảng 588 tỷ đồng) trong vòng gọi vốn Series A do Material Impact dẫn đầu. Năm tiếp theo, công ty tiếp tục nhận thêm 40 triệu USD (khoảng 1.040 tỷ đồng) trong vòng Series B do BOLD, quỹ đầu tư mạo hiểm của L'Oréal, tập đoàn mỹ phẩm lớn hàng đầu thế giới, dẫn dắt.

Từ một ý tưởng hình thành trong quá trình nghiên cứu học thuật và được khởi động nhờ một chuyến Uber, Debut dần đưa công nghệ của mình đến gần người tiêu dùng hơn. Một trong những sản phẩm đầu tiên là thương hiệu chăm sóc da Deinde, tập trung vào tình trạng "inflammaging" - quá trình lão hóa có liên quan đến tình trạng viêm kéo dài trong cơ thể. Các sản phẩm của Deinde chứa naringenin, một hợp chất polyphenol có hoạt tính mạnh thường được tìm thấy trong vỏ bưởi. Theo các nghiên cứu lâm sàng được Britton dẫn lại, hợp chất này có thể giúp củng cố hàng rào bảo vệ da và giảm viêm.

Britton cho biết những bằng chứng về hiệu quả của thành phần này giúp các sản phẩm có thêm điểm khác biệt trên thị trường. Đồng thời, ngày càng có nhiều thương hiệu tìm đến Debut khi muốn thay thế hoặc tìm thêm lựa chọn bên cạnh những thành phần quen thuộc như vitamin C, niacinamide hay squalane. Tuy nhiên, lĩnh vực mà Debut muốn tiến xa hơn lại là nước hoa.

Theo Britton, phần lớn nguyên liệu tạo hương thơm hiện nay vẫn phụ thuộc vào việc canh tác và khai thác tài nguyên tự nhiên. Có thể đó là những cánh đồng oải hương ở Pháp hay rễ của một loài cây nhất định. Để tạo ra các nguyên liệu này ở quy mô lớn, ngành công nghiệp phải sử dụng đất, nước và hóa chất nông nghiệp. Debut muốn thay đổi điều đó bằng cách sử dụng công nghệ sinh học để mô phỏng những gì diễn ra trong tự nhiên.

Britton giải thích rằng với một số thành phần đơn lẻ, quá trình có thể tương tự việc sản xuất rượu vang hoặc bia. Một dung dịch chứa nước và đường được kết hợp với tế bào, sau đó tế bào thực hiện quá trình sinh học để tạo ra sản phẩm mong muốn. Chỉ khác là thay vì rượu hay bia, hệ thống của Debut tạo ra một "mô hình" mùi hương. Phương pháp này có thể giảm đáng kể nhu cầu sử dụng đất, không cần đến hóa chất nông nghiệp và tạo ra rất ít chất thải.

Thách thức lớn hơn xuất hiện khi Debut phải tái tạo những mùi hương phức tạp. Một mùi hương từ rễ cây chẳng hạn có thể chứa tới 200-300 hợp chất khác nhau, mỗi hợp chất tồn tại ở một nồng độ nhất định. Chỉ cần thay đổi tỷ lệ của một số thành phần, mùi hương cuối cùng cũng có thể khác đi đáng kể.

Vì vậy, công nghệ của Debut không chỉ cần tạo ra từng hợp chất riêng lẻ mà còn phải tái tạo chính xác sự kết hợp giữa hàng trăm hợp chất đó trong một hệ thống phản ứng sinh học. Nếu không thể mô phỏng đủ chính xác, sản phẩm cuối cùng sẽ không có mùi giống nguyên liệu tự nhiên và khó thành công trên thị trường.

Điều Britton muốn làm khác với nhiều công ty công nghệ sinh học là bắt đầu từ sản phẩm và người tiêu dùng, thay vì chỉ tập trung vào việc phát triển một giải pháp khoa học rồi mới tìm cách đưa nó ra thị trường. Theo anh, đưa sinh học tổng hợp đến với công chúng không chỉ đơn giản là tạo ra một công nghệ mới trong phòng thí nghiệm. Công nghệ đó cuối cùng phải xuất hiện dưới dạng những sản phẩm mà người tiêu dùng có thể cầm trên tay, sử dụng và cảm nhận. Điều đó đồng nghĩa với việc Debut vừa phải nghiên cứu khoa học, vừa phải hiểu người tiêu dùng, phát triển công thức và trực tiếp tạo ra sản phẩm.

Với Britton, hành trình từ phòng lab đến một công ty công nghệ sinh học trị giá hàng chục triệu USD bắt đầu từ một ý tưởng học thuật và một công việc làm thêm tưởng như chẳng liên quan. Nhưng chính chuyến Uber ấy đã đưa ý tưởng ra khỏi phòng thí nghiệm, giúp anh tìm được nhà đầu tư đầu tiên và mở ra bước khởi đầu cho một startup đang muốn thay đổi cách ngành mỹ phẩm tạo ra những thành phần vốn lâu nay phụ thuộc vào thiên nhiên.

Theo Entrepreneur