Thử nghiệm giao hàng trên không, taxi bay: Tương lai giao thông lộ diện

Mở rộng không gian phát triển kinh tế

Đề xuất nghiên cứu, thử nghiệm phương tiện bay cất, hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đang thu hút sự chú ý, mở ra cuộc thảo luận về một lĩnh vực còn mới tại Việt Nam: kinh tế không gian tầm thấp (Low-altitude Economy).

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giảng viên cao cấp, Giám đốc chương trình Đào tạo Kỹ thuật Ô tô, Đại học Bách khoa Hà Nội, kinh tế tầm thấp là việc khai thác không gian từ mặt đất lên đến tầng không thấp, thông qua các phương tiện bay có người lái và không người lái. Điều này mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ mới, đồng thời giúp vận chuyển hàng hóa và con người nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Kinh tế tầm thấp không nhất thiết phải bắt đầu từ những chuyến taxi bay chở khách. Trước mắt, các phương tiện bay có thể được ưu tiên sử dụng để giao hàng, vận chuyển hàng hóa và những mặt hàng cần thiết, khẩn cấp…

Ông cho rằng, việc chuyển một phần hoạt động giao nhận lên không trung có thể góp phần giảm số lượng phương tiện tham gia giao thông trên mặt đất. Đây là cách giảm áp lực cho hệ thống giao thông đường bộ, thay vì kỳ vọng taxi bay có thể đơn giản bay qua những điểm đang ùn tắc.

PGS.TS Đàm Hoàng Phúc phân tích, đồng thời ví hệ thống taxi bay như một dạng đường giao thông trên cao mới, phục vụ vận chuyển hàng hoá và những nhu cầu cần thiết.

Ở giai đoạn tiếp theo, phương tiện bay có thể mở rộng sang vận chuyển hành khách, dịch vụ cao cấp hoặc những nhu cầu chuyên biệt. Tuy nhiên, theo ông, giá thành hiện còn cao nên chưa thể trở thành phương tiện đại trà ngay lập tức.

Để kinh tế tầm thấp phát triển, bài toán công nghệ vẫn còn là một trong những thách thức lớn. Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, có ba vấn đề chính cần được giải quyết với phương tiện bay điện.

Thứ nhất là bài toán giữa khối lượng phương tiện và khả năng tích trữ năng lượng của pin. Phương tiện bay phải bảo đảm đủ năng lượng cho toàn bộ hành trình, kể cả khả năng duy trì trạng thái bay treo. Yêu cầu đặt ra là tăng mật độ năng lượng nhưng vẫn phải giảm trọng lượng pin.

Thứ hai là hệ thống điều khiển nhằm bảo đảm an toàn, tránh va chạm và thích ứng với điều kiện môi trường đặc thù của Việt Nam như gió bão, độ ẩm cao, mật độ xây dựng các toà nhà dày đặc,…

Thứ ba là công nghệ động cơ. Các mô-tơ cần tạo ra công suất lớn nhưng phải được tích hợp trong không gian nhỏ gọn, đồng thời tối ưu hiệu suất năng lượng, đặc biệt khi phương tiện duy trì trạng thái bay treo.

Cơ chế thử nghiệm mở đường cho công nghệ mới

Từ những yêu cầu về công nghệ và quản lý, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc cho rằng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) có vai trò đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, sandbox đối với taxi bay không nên được hiểu đơn giản là cho phép phương tiện bay thử trong một khu vực nhất định.

Theo ông, một hệ thống sandbox cần có đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giám sát, điều khiển và lưu trữ dữ liệu vận hành. Những thông tin về quá trình bay, tình huống thành công hay sự cố đều cần được ghi nhận để phân tích, tìm nguyên nhân và rút kinh nghiệm cho những lần thử nghiệm tiếp theo.

Ngoài ra, khu vực thử nghiệm phải đủ rộng và có nhiều dạng địa hình khác nhau để đánh giá toàn diện khả năng thích ứng của phương tiện. Đây là điều kiện quan trọng để kết quả thử nghiệm có giá trị thực tiễn, thay vì chỉ chứng minh phương tiện có thể cất cánh và hạ cánh.

Một yêu cầu khác là xây dựng bộ tiêu chuẩn phù hợp. Tiêu chuẩn an toàn không chỉ áp dụng riêng cho phương tiện bay mà cần được nhìn nhận trong tổng thể hệ sinh thái đô thị, từ giới hạn tiếng ồn, an toàn công trình đến các điều kiện vận hành chung.

Ông cho rằng nhiều giải pháp kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn của ngành hàng không đã được hình thành, nhưng cần điều chỉnh để phù hợp với hoạt động bay ở tầng thấp. Nếu đặt ra yêu cầu quá cao, không sát thực tế, việc phát triển và thương mại hóa sản phẩm có thể gặp khó khăn.

Do đó, mục tiêu là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn, đáp ứng các quy định quốc tế, vừa phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, thúc đẩy công nghệ chiến lược và tạo cơ chế thử nghiệm đối với công nghệ, mô hình kinh doanh mới là những nhiệm vụ trọng tâm. Đây là nền tảng định hướng để các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu, triển khai những mô hình kinh tế mới như kinh tế không gian tầm thấp.

Tháng 4 năm nay, Bộ KH&CN phối hợp với Bộ Quốc phòng và UBND tỉnh Điện Biên xây dựng đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV. Theo Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương, trọng tâm của đề án không phải chỉ chứng minh UAV có thể bay, mà phải xác định thiết bị giải quyết được bài toán thực tiễn nào, tạo ra giá trị gì cho địa phương và hoạt động quản lý.

Ngày 23/6, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định 1291/QĐ-UBND, cho phép thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng UAV. Chương trình dự kiến triển khai khoảng 6.000 chuyến bay đến hết tháng 5/2027, phục vụ vận chuyển nông sản, vật tư nông nghiệp, thuốc men, mẫu xét nghiệm, đồng thời hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và khảo sát địa hình.

Một điểm đáng chú ý là cách tiếp cận linh hoạt về yêu cầu kỹ thuật. Bộ KH&CN và Bộ Quốc phòng đã thống nhất chủ trương cho phép thử nghiệm tại Điện Biên với cơ chế miễn gần 60 quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến tần số, can nhiễu, pin và an toàn điện đối với UAV trong phạm vi thử nghiệm.

Cách làm này nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm, điều chỉnh công nghệ và đánh giá hiệu quả trong thực tế, đồng thời vẫn đặt yêu cầu an toàn, an ninh và quản lý vùng trời lên hàng đầu. Bộ KH&CN giữ vai trò điều phối liên ngành, tổng hợp ý kiến các bộ, ngành và theo dõi thực tiễn để góp phần hoàn thiện chính sách.

Từ mô hình UAV tại Điện Biên đến đề xuất taxi bay tại Hòa Lạc, kinh tế tầm thấp đang được tiếp cận theo những hướng thử nghiệm khác nhau. Nếu Điện Biên tập trung kiểm chứng hiệu quả ứng dụng UAV trong sản xuất và đời sống, Hòa Lạc lại mở ra bài toán phức tạp hơn về phương tiện chở người, hạ tầng và quản lý hoạt động bay đô thị.

Để những mô hình này tiến tới thương mại hóa, cần sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, bảo đảm an toàn và làm chủ công nghệ. Đây cũng là hướng triển khai cụ thể tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực mở rộng không gian phát triển kinh tế.