Phát minh mới làm rung chuyển ngành vật liệu: tạo ra bê tông tự 'chữa lành', độ bền hơn 100 năm, chi phí bảo trì giảm 50%
Bê tông tự phục hồi do Nhật Bản phát minh giúp kéo dài vòng đời sử dụng công trình.
- Phát minh rung chuyển ngành năng lượng của Trung Quốc: Tạo ra nguồn điện vô hạn từ thân cây sen bằng công nghệ mới, phát điện liên tục trong hơn 30 ngày
- Phát minh vật liệu mới làm rung chuyển ngành xây dựng: Tạo ra tre công nghiệp cứng hơn cả gỗ, cường độ chịu nén vượt 160 MPa
- Phát minh của Trung Quốc làm rung chuyển ngành công nghệ: Thiết bị "đọc não" chính xác đến 94%, gõ chữ bằng suy nghĩ trong nhiều giờ
Bê tông có ưu điểm chịu lực nén tốt nhưng khả năng chịu lực kéo hạn chế, khiến vật liệu dễ xuất hiện vết nứt do khô và co ngót. Để khắc phục, các công trình thường gia cố bằng cốt thép. Tuy nhiên, khi bê tông nứt, nước và không khí có thể xâm nhập, khiến cốt thép bị ăn mòn, làm suy giảm độ bền và ảnh hưởng đến an toàn kết cấu.
Tại Nhật Bản, Tập đoàn Bê tông Aizawa ở Hokkaido đã hợp tác với Đại học Công nghệ Delft (Hà Lan) phát triển Basilisk HA – loại bê tông có khả năng tự phục hồi vết nứt nhờ vi khuẩn.
Công nghệ này sử dụng bào tử vi khuẩn chịu kiềm, được bao bọc cùng axit polylactic (PLA) trong các viên nang siêu nhỏ rồi trộn vào bê tông. Trong môi trường có độ kiềm cao, vi khuẩn chuyển sang trạng thái ngủ đông và có thể tồn tại trong thời gian dài.
Khi bê tông xuất hiện vết nứt, nước và oxy xâm nhập khiến độ pH tại khu vực này giảm xuống, kích hoạt vi khuẩn hoạt động trở lại. Chúng sử dụng canxi lactate hình thành từ quá trình phân hủy PLA làm nguồn dinh dưỡng, sau đó tạo ra canxi cacbonat (đá vôi). Các tinh thể này tích tụ và lấp đầy khe nứt, giúp bê tông tự bịt kín những vị trí hư hỏng. Khi quá trình hoàn tất, môi trường kiềm cao được khôi phục và vi khuẩn tiếp tục ngủ đông.
Theo thông tin được công bố, Basilisk HA có thể tự phục hồi các vết nứt rộng khoảng 0,6–0,8 mm. Thời gian bịt kín thường dao động từ 28 đến 60 ngày, tùy thuộc vào độ ẩm môi trường.
Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất hàng loạt
Việc đưa công nghệ bê tông tự phục hồi vào sản xuất công nghiệp từng là thách thức lớn do các dự án xây dựng cần khối lượng vật liệu rất lớn. Quy trình bao bọc vi khuẩn bằng PLA cũng phức tạp và tốn kém, khó đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng loạt.
Theo ông Aizawa Yoshihiro, Chủ tịch Tập đoàn Bê tông Aizawa, doanh nghiệp đã mất khoảng hai năm rưỡi để tìm ra phương pháp phù hợp. Giải pháp là công nghệ trộn siêu tốc dưới áp suất giảm, giúp bao bọc vi khuẩn trong axit polylactic và tạo ra lượng lớn bột chứa tác nhân tự phục hồi.
Quá trình hợp tác phát triển bắt đầu từ năm 2017. Đến tháng 11/2020, Aizawa đưa sản phẩm vào sản xuất với công suất khoảng 10 tấn mỗi ngày, tương đương khả năng ứng dụng cho khoảng 700.000 m² mỗi năm.
Tháng 7/2022, Basilisk HA được đăng ký trong Hệ thống Thông tin Công nghệ Mới (NETIS) của Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản. Đến tháng 1/2023, sản phẩm nhận Giải thưởng Xuất sắc tại Giải thưởng Monodzukuri Nippon Grand Awards lần thứ 9.
Kéo dài tuổi thọ công trình, giảm phát thải từ xi măng
Một trong những lợi ích được kỳ vọng của bê tông tự phục hồi là kéo dài thời gian sử dụng công trình. Theo ông Aizawa Yoshihiro, kết quả nghiên cứu cho thấy vi khuẩn có thể tồn tại trong bê tông khoảng 200 năm, qua đó duy trì khả năng tự chữa lành trong thời gian dài.
Trong khi đó, tuổi thọ thiết kế của nhiều công trình bê tông cốt thép thông thường vào khoảng 50–60 năm. Nếu công nghệ mới giúp kéo dài thời gian sử dụng lên gấp đôi hoặc gấp ba, nhu cầu sửa chữa lớn và xây dựng thay thế có thể giảm đáng kể. Doanh nghiệp Nhật Bản kỳ vọng chi phí bảo trì trong vòng đời dự án có thể giảm tới 50%.
Công nghệ này được kỳ vọng có ý nghĩa với Nhật Bản, nơi nhiều công trình hạ tầng xây dựng trong giai đoạn bùng nổ thập niên 1960–1970 đang bước vào thời kỳ xuống cấp. Theo thông tin được công bố, Basilisk HA đã được ứng dụng tại một số công trình, gồm đường băng sân bay New Chitose ở Hokkaido, hệ thống hầm chứa tại nhà máy điện hạt nhân, cơ sở khí hóa lỏng (LNG), đê biển và công trình hạ tầng ngầm.
Ngoài việc giảm chi phí sửa chữa, kéo dài tuổi thọ công trình còn có thể góp phần hạn chế phát thải carbon. Xi măng – nguyên liệu chính để sản xuất bê tông – là một trong những nguồn phát thải CO₂ đáng kể của ngành công nghiệp. Theo số liệu được cung cấp, mỗi tấn xi măng sản xuất ra phát thải khoảng 0,8 tấn CO₂. Riêng tại Nhật Bản, sản xuất xi măng thải khoảng 34 triệu tấn CO₂ mỗi năm, chiếm 5–7% tổng lượng phát thải công nghiệp của nước này.