Những thay đổi đáng chú ý trong dự luật hiến tạng: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến cho anh chị em ruột, người nước ngoài không còn được đăng ký chờ ghép

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được Chính phủ chỉnh lý để trình Quốc hội thảo luận sáng 2/11.

So với phiên bản trình đầu tháng 10, dự thảo có nhiều thay đổi đáng chú ý liên quan đến điều kiện hiến mô, tạng, quyền quyết định của người thân, hỗ trợ sinh sản và điều phối ghép tạng.

Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột

Theo dự thảo mới, Chính phủ bỏ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Quyền đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến chỉ dành cho người từ đủ 18 tuổi.

Tuy nhiên, người dưới 18 tuổi vẫn có thể hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập, chỉ hiến mô thuộc danh mục cho phép và có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu một người đã mất.

So với bản dự thảo đầu tháng 10, Chính phủ đã rút đề xuất cho phép trẻ hiến mô tái sinh khi còn sống cho cha mẹ, chỉ giữ trường hợp hiến cho anh, chị, em ruột. Dự thảo cũng bỏ cách phân chia điều kiện hiến theo hai nhóm dưới 15 tuổi và từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi.

Để bảo vệ người hiến, cơ sở lấy mô phải tổ chức tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, tâm lý và xã hội cho người dưới 18 tuổi cùng cha mẹ đẻ. Cơ sở này phải thành lập Hội đồng tư vấn gồm 5 chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý. Thành viên hội đồng không được trực tiếp tham gia lấy, ghép mô trong trường hợp đó.

Bác sĩ đánh giá người hiến đủ điều kiện cũng không được là người chẩn đoán, chỉ định ghép hoặc tư vấn cho người hiến. Việc xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp phải dựa trên sức khỏe, mức độ hòa hợp và sự tự nguyện của người trưởng thành, thay vì chỉ căn cứ vào xác nhận của gia đình.

Những điều chỉnh này được đưa ra sau khi cơ quan thẩm tra và nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại việc cho người dưới 18 tuổi hiến mô có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và tiềm ẩn nguy cơ bị người thân gây áp lực. Dự thảo tiếp tục không cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.

Người đã đăng ký hiến tạng vẫn cần sự đồng ý của người thân

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo bổ sung yêu cầu về văn bản đồng ý của người đại diện đối với việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người hiến chết não hoặc chết tuần hoàn.

Theo đó, ngay cả khi người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến trước khi chết, việc lấy mô, tạng vẫn phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Trường hợp người hiến chưa đăng ký và không có văn bản thể hiện nguyện vọng trước khi chết, yêu cầu này cũng được áp dụng.

Dự thảo quy định cụ thể thứ tự ưu tiên của người đại diện. Đối với người từ đủ 18 tuổi, nhóm đầu tiên gồm cha mẹ đẻ, vợ, chồng và con ruột từ đủ 18 tuổi. Nếu không có người thuộc nhóm này, quyền đại diện chuyển sang anh, chị ruột từ đủ 18 tuổi, sau đó là ông bà nội, ngoại.

Đối với người dưới 18 tuổi, thứ tự đại diện gồm cha mẹ đẻ, anh, chị ruột từ đủ 18 tuổi nếu không có cha mẹ, sau đó là ông bà nội, ngoại.

Dự thảo đồng thời siết quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn. Hội đồng xác định phải hoạt động độc lập, không có sự tham gia của người trực tiếp điều trị, tư vấn, vận động hiến hoặc kíp lấy, ghép mô, tạng. Tất cả thành viên chuyên môn phải thống nhất kết luận trước khi người bệnh được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn.

Rút đề xuất cho người nước ngoài đăng ký chờ ghép tạng

Chính phủ cũng rút đề xuất cho phép người nước ngoài đăng ký vào danh sách chờ ghép tạng quốc gia sau khi cơ quan thẩm tra và nhiều đại biểu Quốc hội lo ngại nguy cơ “du lịch ghép tạng”.

Theo dự thảo chỉnh lý, người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài vẫn có thể được ghép bộ phận cơ thể của người Việt Nam tại Việt Nam nếu có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có quan hệ họ hàng trong phạm vi 3 đời với người hiến.

Điều này không đồng nghĩa với việc cấm mọi trường hợp người nước ngoài được ghép tạng tại Việt Nam.

Trước đó, dự thảo đầu tháng 10 đề xuất cho phép người nước ngoài là vợ hoặc chồng của công dân Việt Nam, hoặc có thẻ thường trú, tạm trú còn thời hạn, đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia nếu đáp ứng các điều kiện khác.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra và một số đại biểu cho rằng việc mở rộng đối tượng có thể làm phát sinh nguy cơ “du lịch ghép tạng”, đồng thời ảnh hưởng đến cơ hội ghép của công dân Việt Nam.

Dự thảo cũng giữ quy định người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình. Người từ đủ 25 tuổi trở lên có thể hiến cho người ngoài gia đình nếu đăng ký hiến, đủ điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Vợ được sử dụng tinh trùng của chồng đã chết để sinh con

Dự thảo tiếp tục cho phép người vợ sử dụng tinh trùng của chồng hoặc phôi của hai vợ chồng đang được lưu giữ để sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản sau khi chồng qua đời, nếu người vợ có nguyện vọng.

Trường hợp người chồng được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, người vợ cũng có thể nhận tinh trùng được lấy sau thời điểm này để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm.

So với bản trước, dự thảo làm rõ phôi của hai vợ chồng phải đang được lưu giữ, đồng thời loại trừ trường hợp này khỏi nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận.

Chính phủ cho rằng việc yêu cầu người chồng phải có văn bản đồng ý hoặc di chúc trước khi chết rất khó thực hiện, nhất là trong trường hợp đột tử hoặc qua đời xa gia đình. Từ năm 2018 đến trước ngày 1/10/2025, có 19 trường hợp liên quan được ghi nhận.

Tăng kiểm soát điều phối ghép tạng

Dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như dụ dỗ, lừa dối người khác hiến mô, tạng; lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Hoạt động mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người và quảng cáo, môi giới hiến, nhận mô, tạng vì mục đích thương mại tiếp tục bị cấm.

Việc điều phối ghép tạng được thực hiện thống nhất trên toàn quốc, bảo đảm sự hòa hợp giữa người hiến và người nhận, công bằng, minh bạch, không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, giới tính hoặc nơi cư trú.

Các tiêu chí ưu tiên lần lượt gồm người bệnh cần ghép cấp cứu, trẻ em, người từng hiến bộ phận cơ thể nay có chỉ định ghép và người chờ ghép tại cơ sở y tế đã phát hiện, vận động, hồi sức duy trì người hiến. Nếu nhiều người bệnh có mức độ ưu tiên tương đương, dự thảo bổ sung tiêu chí xem xét ưu tiên người thân của người đã hiến tạng sau chết não hoặc chết tuần hoàn.

Hoạt động điều phối sẽ được thực hiện thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người. Thông tin về người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật và bảo đảm ẩn danh khi công bố, trừ trường hợp pháp luật cho phép.

Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua dự án luật vào ngày 21/11. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, trong khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành trước ngày 31/12/2028.