Những lưu ý khi ăn quả na, đặc biệt với hạt

Theo lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y Hà Nội, hạt na có độc tính nhưng không phải cứ nuốt phải một hạt là lập tức bị ngộ độc.

Lý do nằm ở lớp vỏ hạt rất dày và cứng. Nếu hạt được nuốt nguyên, phần nhân bên trong thường không tiếp xúc đáng kể với đường tiêu hóa. Hạt sau đó có thể được đào thải mà không gây ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe.

Điều đáng lo xảy ra khi hạt bị cắn, nhai hoặc dập nát. Khi lớp vỏ bảo vệ bị phá vỡ, các chất độc trong nhân hạt có thể được giải phóng và gây ngộ độc, mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào lượng hạt và tình trạng tiếp xúc.

Hạt na chứa nhóm hợp chất acetogenin, trong đó có squamosten A, anoslin, neo-desacetyluvaricin, neo-anonin-B, neo-reliculatacin A cùng các squamocin và squamostatin. Đây là những chất có hoạt tính sinh học mạnh và có thể gây độc cho cơ thể.

Theo lương y Bùi Đắc Sáng, từ lâu nhiều người biết hạt na có độc tính và từng sử dụng chúng để diệt côn trùng, sâu bọ, chấy, rận. Một số cách dân gian là nấu nước từ hạt na để gội đầu hoặc giã nát hạt rồi đắp lên tóc.

Tuy nhiên, chính những cách sử dụng này tiềm ẩn nguy cơ nếu thực hiện không đúng. Độc chất từ hạt na không chỉ đáng ngại khi đi vào đường tiêu hóa mà còn có thể gây tổn thương khi tiếp xúc trực tiếp với cơ thể.

Đặc biệt, nếu hạt na bị giã hoặc nghiền rồi bắn vào mắt, các chất độc có thể gây bỏng mắt, tổn thương biểu mô giác mạc. Trường hợp không được xử trí đúng cách có thể tiến triển thành viêm, loét giác mạc, thậm chí để lại hậu quả nghiêm trọng cho thị lực.

Nếu dính lên da, nhất là vùng có vết thương hở, chất từ hạt cũng có thể gây kích ứng, lở loét và viêm nhiễm . Vì vậy, khi ăn na, cách đơn giản nhất là không nhai hạt và không dùng hạt na theo các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Với trẻ nhỏ, nguy cơ còn đến từ việc ngậm hoặc chơi hạt na. Một hạt bị trẻ cho vào miệng có thể gây hóc, sặc, ngoài nguy cơ hạt bị cắn vỡ và giải phóng độc chất.

Gia đình có trẻ nhỏ nên tách hạt khỏi múi ngay khi ăn và bỏ vào thùng rác, thay vì để trên bàn hoặc trong đĩa để trẻ có thể lấy chơi.

Na ngon nhưng không nên ăn quá nhiều

Không chỉ hạt, quả na cũng cần được ăn ở mức vừa phải. Trong Đông y, quả na có vị ngọt, hơi chua, tính ấm, được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian. Đây cũng là loại quả giàu năng lượng, phù hợp với người cao tuổi, người mới ốm dậy hoặc phụ nữ sau sinh nếu sử dụng hợp lý.

Tuy nhiên, na có vị ngọt đậm và chứa lượng đường tương đối cao. Người mắc tiểu đường, phụ nữ mang thai có tiền sử tiểu đường thai kỳ nên hạn chế ăn nhiều và cần tính lượng na vào tổng lượng carbohydrate trong khẩu phần.

Theo lương y Bùi Đắc Sáng, ăn quá nhiều na có thể khiến cơ thể cảm thấy nóng trong, dễ nổi rôm sảy. Vì vậy, người khỏe mạnh cũng không nên ăn quá nhiều trong một lần; có thể giới hạn khoảng một quả mỗi ngày tùy khẩu phần và tình trạng sức khỏe.

Một lưu ý khác là chỉ nên ăn na đã chín. Quả chưa chín kỹ chứa nhiều tannin hơn. Khi vào đường tiêu hóa, tannin có thể tương tác với các thành phần trong thức ăn, làm quá trình tiêu hóa diễn ra khó khăn hơn, dễ gây cảm giác đầy bụng, khó tiêu và táo bón.

Na vì thế không phải loại quả cần kiêng kỵ, nhưng cũng không nên vì đang vào mùa, giá rẻ mà ăn liên tục với số lượng lớn. Bỏ hạt, không nhai hạt, không để trẻ nghịch hạt và ăn quả chín với lượng vừa phải là những nguyên tắc đơn giản để thưởng thức loại quả này an toàn hơn.