Nhóm facebook "con ghét bố mẹ" ngày càng đông đảo thành viên tham gia: Dấu hiệu nào chứng tỏ 1 đứa trẻ đang bị bố mẹ toxic và có xu hướng muốn nổi loạn?

Nhóm facebook "con ghét bố mẹ" hiện đang là hội nhóm được nhiều người quan tâm nhất trên mạng xã hội, nhất là khi ngày càng đông đảo thành viên tham gia. Tính đến hiện tại, nhóm có hơn 257.000 người, kéo theo đó là những status bày tỏ sự bất mãn với những người làm cha làm mẹ mình. Giới chuyên gia cho rằng, mọi người hãy khoan phán xét giới trẻ. Thay vào đó cần có cái nhìn khách quan và đi sâu vào giải quyết vấn đề.

Vậy, dấu hiệu nào chứng tỏ 1 đứa trẻ đang bị bố mẹ toxic, có xu hướng muốn nổi loạn?

Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang (Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho biết, theo cách nói của giới trẻ thì toxic trong trường hợp này chỉ lời nói, hành động, phong cách giáo dục và cách thức giao tiếp có xu hướng ảnh hưởng tiêu cực đến con cái của bố mẹ. Hầu hết bố mẹ trong các gia đình này cũng từng phải chịu tổn thương từ các mối quan hệ gia đình không an toàn. Có thể chính họ cũng không nhận ra mình đang tạo một vòng lặp những gì mình phải chịu từ bố mẹ lên con cháu mình.

Trẻ sống trong môi trường gia đình có nhiều tương tác tiêu cực có thể được nhận diện qua các dấu hiệu trên hai phương diện là những áp lực mà trẻ phải chịu đựng trong gia đình và các phản ứng phản kháng hoặc tự vệ của trẻ. Có thể kể đến như nuôi dạy độc đoán và kiểm soát thái quá. Bố mẹ áp đặt tiêu chuẩn khắt khe về điểm số, trường học, lối sống đồng thời tự ý xâm phạm quyền riêng tư của con như kiểm tra tin nhắn, nhật ký, cặp sách hay theo dõi lịch trình. Hoặc cha mẹ thường xuyên phủ nhận cảm xúc của con, sử dụng lời lẽ xúc phạm khiến trẻ tự dằn vặt và nghi ngờ giá trị bản thân. Cha mẹ chủ yếu quan tâm đến thành tích và những biểu hiện bên ngoài nhưng ít lắng nghe, thấu hiểu hoặc công nhận những trải nghiệm và nhu cầu cảm xúc của trẻ. Trẻ có thể bị xem như phương tiện để cha mẹ thể hiện hình ảnh hoặc thể diện với người khác. Trong một số trường hợp, trẻ còn bị đặt vào vị trí phải trở thành chỗ dựa về mặt cảm xúc hoặc tham gia giải quyết những xung đột vốn thuộc về người lớn.

"Khi những áp lực và cảm xúc tiêu cực kéo dài, trẻ có thể thể hiện sự phản kháng theo nhiều cách khác nhau, từ những phản ứng trực tiếp đến các hình thức tự vệ hoặc tránh né. Trẻ không còn lựa chọn im lặng chịu đựng mà bắt đầu tranh luận, sử dụng lời lẽ gay gắt hoặc phản ứng mạnh khi bị cha mẹ quát mắng hay đe dọa.

Trẻ có thể thay đổi phong cách hoàn toàn khác biệt bản thân trước kia, thường là những phong cách mà cha mẹ không chấp nhận. Những thay đổi này là lời khẳng định bản sắc và quyền tự chủ đối với cơ thể cũng như cuộc sống của mình. Trẻ có thể bỏ học, thay đổi định hướng học tập hoặc lựa chọn ngành nghề trái với mong muốn của cha mẹ dù trẻ không thực sự yêu thích với mục đích khước từ những lựa chọn cha mẹ đã sắp đặt sẵn.

Một số trẻ có thể rạch tay, cào cấu bản thân hoặc đập đầu vào tường nhằm giải tỏa những cảm xúc tức giận, uất ức mà trẻ cảm thấy không thể diễn đạt bằng lời. Trẻ có thể thường xuyên ở ngoài đến khuya, nhốt mình trong phòng, từ chối những bữa ăn chung hoặc chủ động hạn chế giao tiếp với các thành viên trong gia đình. Trẻ có thể tìm đến rượu bia, thuốc lá, cần sa hoặc tham gia vào những mối quan hệ tình cảm bốc đồng. Trẻ cũng có thể dần xây dựng một hàng rào phòng vệ, trở nên dửng dưng, không còn kỳ vọng vào sự yêu thương từ cha mẹ và không còn cảm nhận gia đình là một nơi an toàn", ThS tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang cho hay.

Bạn cần làm gì khi thấy con mình có những dấu hiệu trên?

Chuyên gia nhận định, phát hiện con tham gia các nhóm có nội dung tiêu cực về cha mẹ là tình huống dễ khiến cha mẹ sốc hoặc tổn thương. Lúc này cần sự bình tĩnh và khéo léo để tránh đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm.

"Trước hết, cha mẹ cần giữ bình tĩnh, không hoảng loạn hay hành động hấp tấp. Việc trẻ nói ghét bố mẹ hay tham gia những hội nhóm để xả cảm xúc thường không phản ánh hoàn toàn tình cảm thực sự của trẻ đối với cha mẹ. Nhiều khi đó là một cách trẻ thể hiện sự bực bội, thất vọng, cảm giác bị kiểm soát hoặc không được lắng nghe, trong khi trẻ chưa biết cách diễn đạt những cảm xúc đó theo một cách lành mạnh hơn", ThS tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang nói.

Theo ThS Trang, cha mẹ cũng cần nhìn nhận sự việc từ lăng kính của trẻ. Thay vì ngay lập tức coi hành vi của con là ương bướng, láo toét, vô ơn hay một sự xúc phạm đối với mình, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự bùng nổ cảm xúc hoặc những bất bình của trẻ. Như vậy cha mẹ sẽ có cơ hội tiếp cận vấn đề thay vì chỉ phản ứng với hành vi bên ngoài.

Cha mẹ cần làm tấm gương cho con và xoa dịu tình huống bằng tinh thần của kỷ luật tích cực. Hãy xem xét việc tạo sự ấm áp, tức là thừa nhận cảm xúc của trẻ bằng những lời nói thể hiện sự thấu hiểu, chẳng hạn: "Bố/mẹ thấy được hiện tại con đang tức giận, thất vọng".

Đồng thời, cha mẹ vẫn cần thiết lập ranh giới và quy tắc trong gia đình một cách nhất quán, để trẻ hiểu rằng một số hành vi hoặc cách sử dụng từ ngữ gây tổn thương là không phù hợp.

Khi cảm xúc của cả hai bên đang lên cao, tốt hơn hết là dành thời gian để cha mẹ và con cùng bình tĩnh lại, thay vì tiếp tục tranh cãi. Cha mẹ có thể đề nghị tạm dừng cuộc nói chuyện và hẹn một thời điểm khác để tiếp tục khi cả hai đã lấy lại được sự bình tĩnh.

Sau khi sự việc đã qua, cha mẹ nên hạn chế những hình thức trừng phạt bộc phát vì điều này có thể làm gia tăng cảm giác tội lỗi và khiến xung đột tiếp tục leo thang. Khi mọi thứ đã lắng xuống, một cái ôm hoặc một lời khẳng định rằng cha mẹ vẫn yêu thương con có thể giúp hàn gắn lại mối quan hệ.

"Tôi cho rằng không nên chỉ tập trung vào việc cấm đoán hoặc yêu cầu con rời khỏi nhóm. Gia đình nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi mâu thuẫn đã kéo dài và lặp đi lặp lại. Khi xung đột không còn là những lần bùng nổ nhất thời mà diễn ra liên tục, bế tắc và mọi nỗ lực giao tiếp trong gia đình đều không mang lại kết quả, sự hỗ trợ của chuyên gia là cần thiết", Ths Trang cho biết.

Một dấu hiệu khác là khi trẻ có những biểu hiện tổn thương sức khỏe tinh thần rõ rệt, chẳng hạn thường xuyên lo âu, trầm cảm, thu mình và tự nhốt trong phòng, rầu rĩ, rối loạn giấc ngủ, từ bỏ những sở thích trước đây hoặc xuất hiện biểu hiện hay ý nghĩ tự hại. Khi đó, việc chỉ yêu cầu trẻ rời nhóm sẽ không giải quyết được những khó khăn tâm lý mà trẻ đang trải qua.

Nếu tình trạng căng thẳng trong giao tiếp đã khiến không khí gia đình trở nên nặng nề và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của cả cha mẹ lẫn con cái, các thành viên trong gia đình cũng nên cân nhắc tìm đến hỗ trợ chuyên môn. Trong những trường hợp như vậy, các liệu pháp gia đình có thể giúp gia đình tháo gỡ những nút thắt trong giao tiếp và khôi phục sự gắn kết.

Cha mẹ tham gia nhóm, chụp màn hình hoặc đăng bài chỉ trích con một cách công khai có thể gây ra những hậu quả tiêu cực. Khi cảm thấy quyền riêng tư của mình bị xâm phạm và bản thân không được tin tưởng, trẻ có thể phản ứng bằng cách thu mình, che giấu nhiều hơn và thậm chí nói dối nhiều hơn.

Sự kiểm soát quá mức hoặc hành vi hạ thấp danh dự của trẻ một cách công khai cũng có thể khiến trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, trầm cảm và cảm thấy mình không thể sống thật với chính mình.

"Trừng phạt hoặc công kích trẻ công khai có thể làm gia tăng sự chống đối và phá hủy niềm tin giữa hai bên. Nó không giúp trẻ học hỏi được kỹ năng thích nghi từ sự việc mà có thể khiến trẻ thêm bực bội, suy giảm động lực gắn kết với cha mẹ. Cha mẹ cần hướng tới vẫn là giữ được kênh giao tiếp với con, để ngay cả khi có bất đồng, trẻ vẫn cảm thấy an toàn và tin tưởng mình có thể quay về chia sẻ với gia đình", ThS Trang nhấn mạnh.