Nhìn các tỉnh công bố môn thi lớp 10 mà tôi LO: Có khi nào vài năm nữa, chúng ta sẽ thiếu hụt trầm trọng những bác sĩ, kỹ sư?

Những ngày này, thông tin về môn thi thứ 3 vào lớp 10 đang là tâm điểm của các group phụ huynh. Khi hơn 20 tỉnh thành công bố chọn Tiếng Anh, không ít người thở phào nhẹ nhõm. Dễ hiểu thôi, bởi Tiếng Anh là môn học phổ biến, ít gây "sốc" hơn so với những tổ hợp Khoa học Tự nhiên (KHTN) tích hợp đầy thách thức. Sự lựa chọn này mang lại cảm giác an toàn trước mắt cho một kỳ thi vốn dĩ đã quá nhiều áp lực.

Thế nhưng, sau cái thở phào ấy, liệu có ai thoáng chút âu lo? Bởi đằng sau sự "lên ngôi" của Toán - Văn - Anh trong các kỳ thi chuyển cấp, chúng ta dường như đang vô tình bỏ quên một nền tảng tư duy cốt lõi khác: Khoa học Tự nhiên. Và cái giá phải trả cho sự "bỏ quên" này, có lẽ không đến ngay hôm nay, mà sẽ đến trong tương lai của chính những đứa trẻ.

Từ sự "thực dụng" trong thi cử đến lỗ hổng trong tư duy

Tâm lý "thi gì học nấy" là một phản xạ tự nhiên của xã hội. Khi Tiếng Anh liên tục được chọn làm "chốt chặn" cuối cùng, cán cân học tập ở bậc THCS đương nhiên sẽ lệch. Những môn Lý, Hóa, Sinh vốn đã khó, nay lại càng trở nên "phụ" hơn trong mắt học sinh và thậm chí cả phụ huynh.

Chúng ta không phủ nhận tầm quan trọng của Ngoại ngữ. Đó là chìa khóa để mở cửa ra thế giới. Nhưng nếu chỉ có chiếc chìa khóa trong tay mà thiếu đi kiến thức nền tảng để hiểu về cách thế giới vận hành, liệu cánh cửa ấy mở ra có thực sự trọn vẹn?

Một chuyên gia giáo dục tại Hà Nội từng chia sẻ một góc nhìn khiến tôi phải giật mình: Việc bỏ bê KHTN từ sớm không chỉ ảnh hưởng đến điểm số, mà còn tạo ra những cá nhân thiếu hụt tư duy phản biện và dễ bị tổn thương trước những thông tin sai lệch.

Khi "mù khoa học" khiến cuộc sống chông chênh

Chúng ta thường nghĩ Lý, Hóa, Sinh là những công thức khô khan trên giấy. Nhưng thực tế, đó là hơi thở của cuộc sống.

Khi một đứa trẻ được rèn giũa tư duy khoa học, chúng sẽ có thói quen đặt câu hỏi "Tại sao?" và đi tìm bản chất vấn đề thay vì tin ngay vào bề nổi. Một người có nền tảng Sinh học tốt sẽ biết cách chăm sóc sức khỏe chủ động, hiểu cơ chế của vắc-xin hay thuốc, thay vì hoang mang trước những bài thuốc dân gian truyền miệng thiếu kiểm chứng hay những trào lưu chữa bệnh "thần thánh" trên mạng xã hội. Một người có tư duy Toán học và Logic tốt sẽ nhạy bén hơn trước các con số, biết quản lý tài chính và khó bị sập bẫy trước các chiêu trò lừa đảo tinh vi, những mô hình làm giàu "không tưởng".

Sự "ngây thơ" trước khoa học, hay nói cách khác là thiếu hụt tư duy logic, chính là khe hở để những rủi ro len lỏi vào cuộc sống cá nhân. Đó là điều mà không một chứng chỉ ngoại ngữ nào có thể bù đắp được.

Nỗi lo về một thế hệ "thừa thầy thiếu thợ" kỹ thuật cao

Nhìn xa hơn câu chuyện cá nhân là bài toán nhân lực của cả một thế hệ. Khoa học Tự nhiên là môn học có tính tích lũy cực cao. Nó giống như việc xây nhà, phải có móng từ lớp 6, lớp 7 mới lên được tầng ở cấp 3 và Đại học. Chúng ta không thể kỳ vọng một học sinh lơ là Tự nhiên suốt 4 năm cấp 2 lại bỗng nhiên trở thành một kỹ sư xuất sắc, một bác sĩ giỏi hay một chuyên gia công nghệ hàng đầu chỉ sau vài năm Đại học "học đuổi".

Việc học sinh ồ ạt chọn ban Xã hội vì "dễ thở" hơn, né tránh Tự nhiên vì "khó và khổ" đang tạo ra sự mất cân bằng đáng báo động. Trong khi thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ với AI, bán dẫn, công nghệ sinh học... thì chúng ta lại đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt trầm trọng những người thực sự làm chủ kỹ thuật.

Đất nước cần những nhà văn, nhà ngôn ngữ, nhưng cũng cực kỳ khát khao những kỹ sư cầu đường, những bác sĩ phẫu thuật, những nhà khoa học dữ liệu. Nếu hôm nay chúng ta để các em buông tay khỏi KHTN quá sớm, ngày mai cơ hội nghề nghiệp của các em sẽ hẹp lại, và rộng hơn, sự phát triển của xã hội sẽ thiếu đi những trụ cột vững chắc.

Kỳ thi vào lớp 10, suy cho cùng, cũng chỉ là một trạm dừng trong hành trình dài rộng của đời người. Việc các tỉnh chọn môn thi nào là câu chuyện của quản lý vĩ mô, nhưng việc định hướng cho con học thế nào lại là câu chuyện của mỗi gia đình.

Đừng để áp lực điểm số khiến chúng ta vô tình tước đi cơ hội được hiểu biết toàn diện của con. Hãy để Tiếng Anh là đôi cánh, nhưng Khoa học Tự nhiên phải là đôi chân vững chãi. Một đứa trẻ hạnh phúc và thành công trong tương lai cần cả hai: khả năng kết nối với thế giới và năng lực tư duy để giải quyết các vấn đề của thế giới ấy.