Người đàn ông bị thanh sắt đâm xuyên đầu vẫn sống khỏe mạnh

Thế kỷ 19, công việc tại các công trường đường sắt ở Mỹ được coi là một trong những nghề nguy hiểm nhất thế giới. Hàng ngàn công nhân tử vong và hàng chục ngàn người thương tật mỗi năm. Nhưng vào tháng 9 năm 1848, một tai nạn hy hữu đã xảy ra với Phineas Gage – một quản đốc 25 tuổi điềm tĩnh, giỏi giang – và đưa tên tuổi anh vào lịch sử y học theo cách không ai ngờ tới.

Trong lúc chỉ đạo làm đường ray, một vụ nổ mìn bất ngờ hất văng thanh sắt dài 1 mét, nặng gần 6 kg xuyên thẳng qua đầu Gage. Mũi nhọn thanh sắt đâm từ bên trái mặt, xuyên qua má, đi qua hốc mắt và hộp sọ trước khi cắm xuống đất cách đó hàng chục mét.

Gage gục xuống co giật, nhưng anh không chết. Dù trải qua cơn sốt thập tử nhất sinh cùng tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng khiến hốc mắt trái chảy mủ, hoại tử và vĩnh viễn mất thị lực, Gage vẫn hồi phục một cách thần kỳ sau gần ba tháng điều trị dưới sự chăm sóc của bác sĩ John Harlow.

Tuy thể xác lành lặn, người đàn ông trở về sau tai nạn không còn là Phineas Gage ngày xưa. Từ một thanh niên lịch thiệp, có trách nhiệm và đầy hoài bão, Gage biến thành một người thô lỗ, cộc lốc, hay chửi thề và hành động hoàn toàn bốc đồng.

Anh mất khả năng thích ứng xã hội, từ bỏ mọi kế hoạch tương lai và không thể giữ lại vị trí quản đốc cũ. Gage trở thành một "hiện vật sống" thu hút sự tò mò của truyền thông lẫn giới y khoa, thậm chí ca bệnh của anh kỳ lạ đến mức nhiều bác sĩ đương thời từng từ chối tin đó là sự thật. Sau nhiều năm sống chung với di chứng, năm 1860, Gage xuất hiện các cơn động kinh liên tục và qua đời ở tuổi 36 sau một đợt co giật bộc phát.

Gia đình Gage đã đồng ý hiến tặng hộp sọ và thanh sắt định mệnh của anh cho Bảo tàng Giải phẫu Warren thuộc Đại học Harvard để phục vụ nghiên cứu. Sự đánh đổi bằng cuộc đời của Phineas Gage đã mang lại những bước tiến mang tính cách mạng cho ngành thần kinh học. Ca bệnh của anh cung cấp bằng chứng đầu tiên khẳng định tính cách, nhận thức và hành vi của con người gắn liền với các vùng não cụ thể, đặc biệt là thùy trán, chứ không phải các yếu tố tâm linh hay mơ hồ.

Đồng thời, sự việc này cũng chấm dứt Thuyết Não tướng học – một giả thuyết sai lầm thời bấy giờ cho rằng có thể đoán trí thông minh hay tính cách dựa trên hình dáng bên ngoài của hộp sọ. Đến năm 2012, công nghệ mô phỏng hiện đại xác định thanh sắt đã phá hủy khoảng 15% khối lượng brain của Gage, làm tổn thương nghiêm trọng kết nối ở vỏ não trước trán, nơi chịu trách nhiệm ra quyết định, kiểm soát cảm xúc và lập kế hoạch. Gần 200 năm trôi qua, câu chuyện về Phineas Gage vẫn là ca bệnh kinh điển mở ra cánh cửa giúp nhân loại hiểu rõ hơn về bộ não chính mình.