Não mô cầu: Kẻ sát thủ thầm lặng và cuộc đua với thời gian

Hình minh hoạ: Science Photo Library

Theo BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh(Phó Trưởng khoa Sức khoẻ trẻ em - Phòng khám theo yêu cầu, Bệnh viện Nhi đồng 2) , thế giới của các bệnh truyền nhiễm, bệnh do não mô cầu xâm lấn là một trong những tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng nhất do diễn tiến cực kỳ nhanh chóng và tỷ lệ tử vong cao. Đây là một cuộc đua sinh tử mà mỗi phút giây đều có thể quyết định số phận của bệnh nhân.

Cơn ác mộng diễn tiến trong vòng 24 giờ

Bệnh do não mô cầu xâm lấn có khả năng tiến triển từ những triệu chứng ban đầu không đặc hiệu đến tử vong chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ. Sự nguy hiểm của căn bệnh này nằm ở việc khó chẩn đoán sớm; trong khoảng 8-15 giờ đầu tiên, bệnh thường bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường hô hấp thông thường như cúm do các dấu hiệu sốt, đau đầu, mệt mỏi. Tuy nhiên, các triệu chứng điển hình như tử ban, cứng cổ hoặc suy giảm ý thức thường xuất hiện muộn (sau 13-22 giờ), khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn đe dọa tính mạng.

Gánh nặng tử vong và di chứng tàn khốc

Dù có sự tiến bộ của y học hiện đại và can thiệp kháng sinh kịp thời, tỷ lệ tử vong do não mô cầu vẫn duy trì ở mức đáng báo động từ 8-15%. Đối với những trường hợp không được điều trị, con số này có thể lên tới 50%. Tuy nhiên, cái chết không phải là hậu quả duy nhất. Khoảng 10-40% những người sống sót phải gánh chịu ít nhất một di chứng lâu dài. Các di chứng này vô cùng tàn khốc, bao gồm cắt cụt chi, mất thính lực, tổn thương não vĩnh viễn và các rối loạn tâm lý nghiêm trọng như trầm cảm hoặc rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Những hậu quả này không chỉ làm thay đổi cuộc đời người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng tài chính và tâm lý khổng lồ cho gia đình và người chăm sóc.

Nhóm huyết thanh gây bệnh và độ tuổi dễ mắc bệnh

Trên toàn cầu, nhóm huyết thanh B hiện là tác nhân hàng đầu gây ra các ca mắc não mô cầu xâm lấn, các nhóm huyết thanh còn lại như ACWY chiếm tỷ lệ ít hơn. Tại Việt Nam, các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận nhóm B chiếm ưu thế tuyệt đối, lên đến hơn 90% số ca bệnh xâm lấn. Tuy nhiên chúng ta cần phòng ngừa đầy đủ các nhóm huyết thanh có thể gây bệnh do não mô cầu.

Đối tượng có nguy cơ cao nhất nhiễm não mô cầu là trẻ em < 5 tuổi (đặc biệt là trẻ <1 tuổi) và thanh thiếu niên từ 15-24 tuổi. Độ tuổi thanh thiếu niên có tỉ lệ người lành mang trùng chiếm tỉ lệ đến 25%. Do ở độ tuổi này trẻ có những trải nghiệm tập thể nhiều hơn như sinh hoạt nhóm, câu lạc bộ, cắm trại, tán gẫu, vui chơi nên dễ có cơ hội tiếp xúc gần và lây truyền bệnh trong phạm vi bán kính 1m.

Khó khăn trong điều trị và lợi ích từ phòng ngừa chủ động

Việc quản lý bệnh do não mô cầu hiện nay đang đối mặt với thách thức lớn từ sự gia tăng của các chủng vi khuẩn đề kháng kháng sinh, đặc biệt là kháng ciprofloxacin, làm hạn chế hiệu quả của các biện pháp điều trị và dự phòng sau tiếp xúc.

Do đó, phòng ngừa chủ động bằng tiêm vắc xin là chiến lược then chốt. Hiện nay đã có các loại vaccine với công nghệ mới có hiệu quả bảo vệ cao, giúp phòng ngừa đầy đủ bệnh do não mô cầu nhóm B, nhóm ACWY. Hãy kiểm tra lịch tiêm ngừa của con và đưa trẻ tiêm phòng sớm và chủ động, giúp ba mẹ an tâm hơn khi con đến trường học tập, vui chơi, trải nghiệm trong môi trường tập thể một cách trọn vẹn.