Mùa bão Đại Tây Dương yên ắng khác thường

(Ảnh tư liệu minh họa: Reuters)

Kỷ lục chưa từng thấy trong thời kỳ quan trắc bằng vệ tinh

Theo Trung tâm Bão quốc gia Mỹ (NHC), tính đến ngày 12/9, Đại Tây Dương chưa ghi nhận cơn bão nào đạt sức gió 119 km/h - ngưỡng để một xoáy thuận nhiệt đới được phân loại là bão cuồng phong. Dự báo tình trạng này có thể tiếp tục ít nhất một tuần nữa, dù đây thường là thời điểm hoạt động bão diễn ra mạnh trong năm.

Từ đầu mùa bão 2026, Đại Tây Dương mới xuất hiện 5 cơn bão nhiệt đới tương đối yếu và có thời gian tồn tại ngắn. Theo chuyên gia khí tượng Nick Novella thuộc Trung tâm Dự báo Thời tiết Mỹ, năm 2026 đã lập kỷ lục về thời gian kéo dài nhất kể từ đầu mùa mà chưa có hệ thống nào đạt ngưỡng bão cuồng phong, ít nhất kể từ khi hoạt động quan trắc bằng vệ tinh được triển khai. Một số năm trước thập niên 1950 cũng không ghi nhận bão cuồng phong vào thời điểm muộn như hiện nay. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những số liệu này không đủ độ tin cậy để so sánh do khả năng quan trắc đại dương khi đó chưa hoàn chỉnh.

Sự yên ắng của mùa bão năm nay không chỉ thể hiện ở số lượng bão. Chuyên gia Phil Klotzbach thuộc Đại học Bang Colorado cho biết nếu tính tổng hợp số cơn bão, cường độ và thời gian tồn tại, hoạt động bão tại Đại Tây Dương đang ở mức thấp kỷ lục kể từ sau năm 1950. Hoạt động hiện nay chỉ tương đương khoảng 7% mức bình thường vào cùng thời điểm trong năm.

Nguyên nhân chủ yếu được giới khoa học xác định là do El Nino. Theo Giáo sư Kristen Corbosiero thuộc Đại học Albany, môi trường khí quyển trên Đại Tây Dương hiện đặc biệt bất lợi đối với sự hình thành xoáy thuận nhiệt đới. Các hệ thống có khả năng phát triển thành bão đồng thời phải đối mặt với 3 yếu tố gồm: đứt gió mạnh, không khí khô và các luồng không khí đi xuống.

Đáng chú ý nhất là tình trạng đứt gió mạnh kỷ lục. Hiện tượng này xảy ra khi gió ở các tầng khí quyển khác nhau thổi theo những hướng hoặc tốc độ khác nhau, khiến cấu trúc của hệ thống bão bị phá vỡ. Tại khu vực giữa châu Phi và Caribe - nơi nhiều cơn bão mạnh trên Đại Tây Dương thường hình thành trước khi di chuyển về phía Tây - mức đứt gió hiện cao hơn khoảng 74 km/h so với mức mà một xoáy thuận nhiệt đới có thể chịu đựng.

Bên cạnh đó, không khí khô và bụi từ châu Phi đang tiếp tục hạn chế sự phát triển của các hệ thống nhiệt đới. Số lượng các nhiễu động có khả năng trở thành bão cũng ít hơn, trong khi áp suất cao trên Đại Tây Dương tạo ra những luồng không khí đi xuống, tiếp tục cản trở quá trình hình thành bão.

Đại Tây Dương lặng sóng, Thái Bình Dương hoạt động mạnh

Điểm đáng chú ý của mùa bão năm nay là sự yên ắng tại Đại Tây Dương diễn ra trong bối cảnh nước biển vẫn rất ấm. Theo các số liệu, đại dương toàn cầu đã duy trì nhiệt độ cao kỷ lục trong 100 ngày. Thông thường, nước biển ấm là nguồn năng lượng quan trọng thúc đẩy bão phát triển, nhưng tác động của El Nino hiện đủ mạnh để lấn át yếu tố này.

Giáo sư Kerry Emanuel thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) cho rằng nhiệt độ nước biển không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng hình thành bão. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa đại dương và lớp không khí phía trên cũng có vai trò quan trọng, bởi bão lấy năng lượng từ quá trình truyền nhiệt từ biển vào khí quyển. Trong đợt El Nino hiện nay, khí quyển ấm lên nhanh hơn vùng biển Đại Tây Dương, qua đó làm giảm điều kiện thuận lợi cho hoạt động bão.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo mùa bão yên ắng không có nghĩa nguy cơ đã chấm dứt. Vịnh Mexico là một trong những khu vực hiện chưa chịu tình trạng đứt gió mạnh như phần lớn Đại Tây Dương, trong khi bão tại đây có thể phát triển mạnh hơn vào giai đoạn cuối mùa. Các chuyên gia dẫn lại mùa bão năm 1992 như một lời cảnh báo. Mùa bão năm đó khởi đầu chậm nhưng sau đó bão Andrew xuất hiện và gây hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, chỉ cần một cơn bão mạnh hình thành cũng có thể gây tác động lớn, ngay cả trong một mùa bão có tổng thể hoạt động thấp.

Trái ngược với Đại Tây Dương, El Nino đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xoáy thuận nhiệt đới tại Thái Bình Dương, với không khí ẩm hơn và độ đứt gió thấp. Hoạt động bão tại Đông Thái Bình Dương hiện gần gấp đôi mức bình thường, trong khi tại Trung Thái Bình Dương cao hơn khoảng 40%.

Từ đầu mùa, Đông Thái Bình Dương đã ghi nhận 16 cơn bão được đặt tên và Trung Thái Bình Dương ghi nhận 20 cơn, trong khi Đại Tây Dương chỉ có 5 cơn bão nhiệt đới tương đối yếu. Hawaii đã hai lần chịu ảnh hưởng của bão trong mùa này. Các nhà khoa học từ nhiều tháng trước đã dự báo El Nino sẽ làm suy giảm hoạt động bão tại Đại Tây Dương. Tuy nhiên, chuyên gia Brian McNoldy thuộc Đại học Miami (Mỹ) cho rằng ngay cả giới nghiên cứu cũng không dự báo khu vực này có thể yên ắng đến mức hiện nay.