Match Day-ngày 'cân não' cho sự nghiệp bác sĩ nội trú

Chọn nghề khi chưa kịp hiểu nghề

Từ năm 2016, Trường Đại học Y Hà Nội thay đổi phương thức tuyển bác sĩ nội trú. Thay vì đăng ký chuyên ngành trước kỳ thi, thí sinh thi trước rồi căn cứ kết quả và nguyện vọng để lựa chọn chuyên ngành. Cách làm này giúp người học có thêm thời gian cân nhắc, đồng thời việc phân bổ chỉ tiêu trở nên công khai, minh bạch hơn.

Tuy nhiên, theo PGS.TS, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, vẫn còn những điểm cần suy nghĩ. Ông cho rằng sinh viên y khoa đang phải lựa chọn nghề khi chưa có đủ trải nghiệm về nghề. Trong thời gian học đại học, một sinh viên có thể chỉ được tiếp xúc với một chuyên khoa trong vài tháng. Khoảng thời gian đó khó đủ để biết mình có thực sự phù hợp và muốn gắn bó với lĩnh vực ấy suốt đời hay không.

PGS Nguyễn Lân Hiếu dẫn chứng tại Mỹ, bác sĩ có thời gian trải nghiệm trong giai đoạn nội trú tổng quát trước khi lựa chọn chuyên khoa sâu. Qua nhiều môi trường, nhiều người thầy và nhiều lĩnh vực, người trẻ có cơ hội hiểu mình thích gì, không phù hợp với điều gì trước khi đưa ra quyết định.

“Còn chúng ta bắt các em chọn khi hành trang còn quá ít”, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nói.

Đừng biến chuyên ngành thành “hot” và “lạnh”

Một điều khiến PGS Nguyễn Lân Hiếu trăn trở là việc lựa chọn theo điểm số có thể vô tình tạo ra tâm lý “ngành hot - ngành lạnh”. Mỗi mùa Matching, những câu hỏi như “Tim mạch khoảng bao nhiêu điểm thì đỗ?” hay “Ngoại có hot không?” lại được quan tâm.

TS Hiếu nhìn nhận, một quyết định nghề nghiệp vốn rất nhân văn đang có nguy cơ trở thành cuộc chạy đua điểm số. Ông từng chứng kiến những sinh viên phù hợp với Giải phẫu bệnh, Dị ứng... nhưng vì có điểm tốt nên lại ưu tiên những chuyên ngành được xem là “hot”. “Lỗi không phải ở các em, lỗi ở cách chúng ta tổ chức”, TS. Hiếu nói.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, y học không có ngành lạnh. Một bác sĩ phẫu thuật giỏi có thể xử lý thành công một ca bệnh khó, nhưng bác sĩ hô hấp phát hiện sớm ung thư phổi cũng tạo ra giá trị lớn đối với người bệnh. Không thể đánh giá giá trị của một chuyên ngành chỉ bằng độ “hot” trong mùa Matching.

PGS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng trước khi đào tạo một chuyên gia tim mạch, huyết học hay hồi sức cấp cứu, cần đào tạo một bác sĩ có nền tảng nội khoa tốt. Một bác sĩ tim mạch vẫn phải biết xử trí cơn hen cấp; bác sĩ tiêu hóa không thể bỏ sót một trường hợp tràn dịch màng tim.

Từ đó, ông đề xuất có thể tổ chức đào tạo theo các nhóm lớn như Nội, Ngoại, Sản, Nhi; dành hai năm đầu để học chung, luân qua nhiều chuyên khoa, được thực hành và trải nghiệm đầy đủ hơn. Sau đó, khi nguyện vọng đã chín muồi, người học mới lựa chọn chuyên ngành sâu dựa trên năng lực, sự phù hợp và mong muốn cá nhân. Khi ấy, Matching Day sẽ không đơn thuần là một danh sách điểm từ cao xuống thấp, mà là quá trình đối thoại giữa người học và người thầy.

“Matching Day nên là ngày vui, ngày mà mỗi em tìm thấy nơi mình thuộc về”, ông chia sẻ.

Chọn được chuyên ngành mới chỉ là bắt đầu

Nếu PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu đặt vấn đề về thời điểm và cách thức lựa chọn chuyên ngành, thì PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Trưởng Bộ môn Ngoại, Trường Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh một vấn đề khác: sau khi đã lựa chọn, bác sĩ nội trú sẽ được đào tạo như thế nào để thực sự trở thành những người thầy thuốc giỏi.

Trước Matching Day 2026, các ứng viên bác sĩ nội trú khóa 51 có buổi gặp gỡ với PGS.TS Dương Đức Hùng và các thầy cô Bộ môn Ngoại. Với những người lựa chọn ngoại khoa, TS Hùng cho rằng đây là con đường nhiều thử thách, đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh và khả năng thích ứng.

Triết lý đào tạo của Bộ môn Ngoại, theo ông, không đơn thuần là đào tạo những phẫu thuật viên giỏi: “Chúng tôi vẫn nói với nhau, không đào tạo phẫu thuật viên, chúng tôi đào tạo những chiến binh thực sự, giống như đặc nhiệm”.

Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, bác sĩ nội trú phải được đặt trong một môi trường đủ khắt khe để hình thành năng lực thực sự. Người học sau ba năm không chỉ giỏi một kỹ thuật hay một nhóm bệnh mà phải có khả năng “tác chiến” trong nhiều môi trường khác nhau. “Tinh hoa thì không có số đông được”, ông nhấn mạnh.

Với khóa 51 năm 2026, Bộ môn Ngoại dự kiến tuyển 15 bác sĩ đào tạo nội trú. Các bác sĩ sẽ học tập, sinh hoạt và được bố trí ăn ở tại bệnh viện trong quá trình đào tạo. Điều đáng chú ý là bộ môn không đặt mục tiêu bằng mọi giá phải có đủ 15 người tốt nghiệp sau ba năm. Nếu học viên không đáp ứng yêu cầu chuyên môn hoặc vi phạm những quy định đặt ra, việc đánh giá và sàng lọc sẽ được thực hiện. “Có thể chỉ có 10 người ở đầu ra nhưng 10 người đấy phải đảm bảo chất lượng”, PGS.TS Dương Đức Hùng nói.

Quan điểm này cho thấy một triết lý rõ ràng: đào tạo nội trú không chạy theo số lượng người tốt nghiệp, mà phải bảo đảm chất lượng của những bác sĩ bước ra từ chương trình.

Lựa chọn hôm nay, trả lời sau ba năm

Với các bác sĩ trẻ, Matching Day không chỉ là chọn một vị trí còn trống. Đó là lựa chọn chuyên môn, môi trường đào tạo, người thầy và hướng phát triển nghề nghiệp trong nhiều năm sau đó.

PGS.TS Dương Đức Hùng kỳ vọng sau ba năm, những bác sĩ nội trú ngoại khoa khóa 51 có thể nhìn lại và tự tin rằng quyết định ngày hôm nay là đúng đắn. “Chúng tôi mong muốn nhận được câu trả lời sau 3 năm học, các bạn sẽ nói rằng: Khi em lựa chọn nội trú ngoại, có lẽ đó là lựa chọn sáng suốt nhất đời em”.

Hai góc nhìn của hai nhà giáo dục y khoa đặt ra hai câu chuyện nối tiếp nhau: chọn đúng chuyên ngành và được đào tạo đúng cách. Bởi một bác sĩ nội trú không chỉ cần đủ điểm để bước qua cánh cửa chuyên ngành. Quan trọng hơn, sau ba năm đào tạo, họ phải đủ năng lực để bước ra cánh cửa bệnh viện và chịu trách nhiệm trước người bệnh.

Vì vậy, trước thời khắc Matching Day, câu hỏi có lẽ không chỉ là “mình đủ điểm vào ngành nào?”, mà còn là “mình thực sự phù hợp với ngành nào và mình muốn trở thành người bác sĩ như thế nào sau ba năm nữa?”.